İstanbul 14°C
Ankara 17°C
Adana 21.5°C
Manisa 23.1°C
Berlin 29°C
UAEA: İran'ın beyan edilmiş nükleer malzemesinin yerini doğrulayamıyoruz
İran
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul21°
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), 13 Kasım Cuma günü üye ülkelere dağıttığı gizli üç aylık raporda, İran'daki beyan edilmiş nükleer malzemenin barışçıl faaliyetlerden başka amaçlara saptırılmadığı sonucuna varamadığını bildirdi. Viyana merkezli ajans, özellikle İsfahan'daki yeraltı uranyum zenginleştirme tesisi konusunda giderek daha fazla endişe duyduğunu açıkladı. İran ise ABD'nin askeri tehditleri sürdüğü sürece denetimlerin yeniden başlamasının mümkün olmadığını savunuyor.
Reuters ve Associated Press'in incelediği rapora göre ajans, İsfahan Yakıt Zenginleştirme Tesisi olarak bilinen yapının tam yerini, denetim rejimi açısından durumunu ve içinde nükleer malzeme bulunup bulunmadığını bilmiyor. Raporda, İran'ın tesisi ziyaret etmeye ya da tasarım bilgilerini incelemeye izin vermemesinden “giderek daha fazla endişe duyulduğu” ifade ediliyor. Ajans, İran'daki tesisler ve nükleer malzeme hakkındaki bilgi eksikliğini “ciddi bir yayılma endişesi” olarak nitelendirerek durumun “en acil şekilde” düzeltilmesi gerektiğini vurguladı.
Raporda ayrıca UAEA'nın İran'da denetim faaliyetlerine “kısa sürede” yeniden başlamaya tamamen hazır olduğu belirtildi. Ajans Genel Direktörü Rafael Grossi'nin, denetçilerin geri dönüşünü mümkün kılacak teknik ve kademeli adımlar atılması çağrısını yinelediği aktarıldı. Raporda, İsfahan'da zenginleştirme yapıldığına dair bir tespit ise yer almıyor.
İran, İsfahan'daki tesisi 12 Haziran 2025'te ajansa bildirmişti. UAEA'nın tesisi ertesi gün, 13 Haziran'da denetlemesi planlanıyordu; ancak İsrail ve ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine yönelik 12 gün süren hava saldırıları o gün başladı ve ziyaret gerçekleşemedi. Grossi, mart ayında yaptığı açıklamada İran'ın en yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun önemli bir kısmının İsfahan'daki tünel kompleksinde bulunduğunu düşündüklerini söylemişti.
Haziran 2025'ten bu yana ajans denetçilerinin girebildiği tek tesis, 12-15 Eylül tarihlerinde incelenen Buşehr Nükleer Santrali oldu. Bu santralin reaktörü Rusya'dan gelen ve yüzde 4,5 oranında zenginleştirilmiş uranyumla çalışıyor. Saldırılarda hedef alınan diğer tesislere ise erişim sağlanamadı.
Ajansın saldırılardan önceki son tahminine göre İran'ın elinde yüzde 60'a kadar zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyum bulunuyordu. Silah düzeyi için gereken oran yüzde 90 civarında. Grossi, geçen yıl AP'ye verdiği röportajda bu stokun, İran'ın böyle bir tercih yapması halinde 10 adede kadar nükleer bomba için yeterli olabileceğini, ancak bunun İran'ın bir silaha sahip olduğu anlamına gelmediğini söylemişti. Ajans kurallarına göre bu nitelikteki malzemenin her ay doğrulanması gerekiyor; söz konusu stokun durumu ise yaklaşık 17 aydır denetlenemiyor.
UAEA Guvernörler Kurulu, eylül ayında İran dosyasını BM Güvenlik Konseyi'ne havale etmişti. BM yaptırımları da Eylül 2025'te “snapback” mekanizmasıyla yeniden yürürlüğe girmişti.
Rapora göre İran, bu ay ajansa ilettiği yazıda, ABD Başkanı'nın özellikle nükleer tesislerine yönelik “sürekli, açık ve kamuya yönelik tehditleri” devam ettikçe denetimlerin yeniden başlatılmasına ilişkin görüşmelerin ilerleyemeyeceğini bildirdi. Tahran, mevcut durumun “temel nedenleri ele alınmadan” çözülemeyeceğini, yasal ve pratik koşullar oluştuğunda ise güvenlik denetimi yükümlülüklerini yeniden tam olarak uygulamaya “kararlı” olduğunu belirtti.
İran ayrıca ABD'nin nükleer programına ilişkin bilgi verenlere 20 milyon dolara kadar ödül teklifine de itiraz ederek ajans faaliyetlerinin gizli kalması ve nükleer bilgilerin kötüye kullanılmaması gerektiğini vurguladı. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de pazartesi günü Tahran'daki basın toplantısında ülkesinin Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'na bağlılığını sürdürdüğünü, ajansla iş birliğinin ABD ve İsrail saldırıları nedeniyle sınırlandığını söyledi.
Rapor, G7 dışişleri bakanlarının 11 Kasım'da yayımladığı ortak bildiriden iki gün sonra geldi. Bakanlar bildiride İran'ın asla nükleer silah geliştirmemesi ve edinmemesi gerektiğini belirterek Tahran'ı UAEA ile tam iş birliğine çağırmıştı. İran ise programının barışçıl amaçlı olduğunu savunuyor; UAEA ve Batılı ülkeler ise İran'ın 2003'e kadar organize bir nükleer silah programı yürüttüğünü değerlendiriyor.
Şubat 2026'nın sonunda başlayan ABD-İsrail saldırılarıyla genişleyen savaşın ardından bölgede “ne savaş ne barış” olarak tanımlanan belirsiz bir dönem sürüyor. İran'la uzun bir kara sınırını paylaşan Türkiye açısından da nükleer stokun akıbetine dair belirsizlik, bölgesel güvenlik tartışmalarının merkezinde kalmaya devam ediyor.