İran yeni bütçeyi “sıfır petrol geliri” senaryosuyla hazırlıyor

VGN

İran

VGN 14 Kasım 2026, 15:13 3 dk okuma

ABD'nin deniz ablukası nedeniyle ağustos sonundan bu yana ham petrol yükleyemeyen İran, gelecek yıl bütçesini petrol gelirinin tamamen kesilmesi ihtimaline göre planlıyor. Yıllık enflasyon yüzde 89'a yaklaşırken asgari ücret mart ayından beri değişmedi.

İran hükümeti, ABD'nin limanlarına uyguladığı deniz ablukası nedeniyle gelecek mali yılın bütçesini petrol gelirinin tamamen sıfıra inebileceği varsayımıyla hazırlıyor. Plan ve Bütçe Örgütü'nün planlama ve bütçe koordinasyonundan sorumlu yardımcısı Muhammed Kasımi, 9 Kasım Pazartesi günü yerel basına yaptığı açıklamada, “Hükümet, petrol gelirinin sıfıra ulaştığı koşullara hazırlanmalıdır” dedi. Açıklama, ülkede enflasyonun yüzde 90'a yaklaştığı ve ulusal para riyalin rekor düşük seviyelerde seyrettiği bir döneme denk geldi.

Ağustostan bu yana tek varil yüklenmedi

ABD Hazine Bakanlığı'na göre İran, 25 Ağustos'tan bu yana gemilere ham petrol yükleyemedi. ABD, İran'ın güney limanlarına yönelik deniz ablukasını ilk kez 13 Nisan'da başlatmış, haziran ayındaki mutabakat zaptıyla kaldırılan abluka 14 Temmuz'da yeniden uygulanmaya konmuştu. Veri şirketi Kpler'in hesaplarına göre abluka bölgesi dışında denizde bekleyen İran petrolü temmuz ortasındaki 88,8 milyon varilden ekim ortasında sıfıra indi; yaklaşık 43 milyon varil ise abluka alanı içinde mahsur bulunuyor.

Kpler, Çinli alıcıların ödemeyi teslimattan bir ila iki ay sonra yapması nedeniyle İran'ın ham petrol gelirinin aralık ortası civarında tamamen kesilebileceğini öngörüyor. Şirkete göre İran'ın petrol üretimi de ocak ayındaki 3,45 milyon ve şubat ayındaki 3,59 milyon varil/gün seviyesinden ekim sonu itibarıyla günlük 2 milyon varilin altına geriledi.

Bütçede öncelik maaş ve emekli aylıkları

Basına yansıyan bilgilere göre üç kademeli harcama planında ilk sırada maaşlar, emekli aylıkları ve borç ödemeleri yer alıyor. Merkez Bankası'ndan doğrudan borçlanma seçeneği dışarıda bırakılırken gelir açığının petrol depozito sertifikaları, gümrük vergileri ve daha sıkı vergi tahsilatıyla kapatılması hedefleniyor. Düşük gelirli yaklaşık 45 milyon kişiyi kapsayan “Kalabarg” elektronik gıda kuponu sisteminin sürdürülmesi de planlar arasında.

Hükümet Sözcüsü Fatıma Muhacerani ise gelecek yıl bütçesinde mali disiplin, hane halkına destek ve bankacılık denetiminin sıkılaştırılması yoluyla enflasyonla mücadelenin öncelikli olacağını açıkladı. 2026-27 bütçe teklifinde petrol, planlanan devlet finansmanının yaklaşık üçte birini oluşturuyordu. Hükümetin bütçe tasarısını 22 Kasım ile 21 Aralık arasında meclise sunması gerekiyor.

Enflasyon yüzde 88,7, asgari ücret yerinde sayıyor

İran İstatistik Merkezi verilerine göre 22 Ekim'de sona eren İran takvimi ayında yıllık enflasyon yüzde 88,7 oldu. Son 12 ayın ortalamasını gösteren enflasyon oranı ise yüzde 76,8'e yükseldi; fiyatlar bir önceki aya göre yüzde 4,4 arttı. Açık piyasada dolar, yaklaşık 260 bin ile 270 bin tümen (2,6-2,7 milyon riyal) arasında işlem görüyor. İthalatçılara tanınan yaklaşık 189 bin tümenlik resmi kur ise 21 Ekim'den itibaren 66 ürün grubuyla sınırlandırıldı.

Asgari ücret mart ayında belirlendiğinden bu yana güncellenmedi ve bugünkü kurla aylık yaklaşık 61-63 dolara karşılık geliyor. Tahran milletvekili Hüseyin Semsami'nin aktardığına göre geçen aralıktan bu yana yumurta fiyatı yüzde 149, ithal pirinç yüzde 115, süt yüzde 113, kırmızı et ise yüzde 104 arttı.

Ekonomistler ne diyor?

Tahranlı ekonomist İshak Saidiyan, maaş ve emekli aylıklarının ödenmesinde güçlük yaşanabileceği ve bütçe açığının yeni bir enflasyon dalgasını besleyebileceği uyarısında bulundu. Saidiyan, “En büyük tehlike, hükümetin birkaç ay boyunca nakit sıkıntısı yaşaması değil” diyerek yükün halka aktarılmasından endişe ettiğini belirtti. Alzahra Üniversitesi'nden Hüseyin Ragfar ise enflasyonun yüzde 80-85'ini iç politikalara, yüzde 10-15'ini savaşa bağladı.

Bourse & Bazaar Vakfı'ndan Esfandiyar Batmanghelidj, yaşananı bir çöküşten çok derin bir durgunluk olarak tanımlıyor. İstatistik Merkezi'ne göre 20 Haziran'da sona eren üç aylık dönemde ekonomi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10,1 küçüldü.

Siyasi arka plan

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, “ne savaş ne barış” koşullarının ekonomiye zarar vereceğini kabul ederken ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, G7'deki mevkidaşlarına İran ekonomisinin “çökmeye devam ettiğini” söyledi. Demokrasileri Savunma Vakfı'ndan Miad Maleki, aralık ayında nakit sıkıntısı beklediğini ancak devletin çökmesini öngörmediğini söylüyor; Maleki'ye göre asıl ciddi sorun, İran'ın kara yoluyla yaptığı ithalatın bedelini ödeyemez hale gelmesiyle başlar. Bu tablo, İran'la kara sınırı bulunan Türkiye dahil komşu ülkelerle ticaretin önemini artırıyor.