İstanbul 21.4°C
Ankara 17.4°C
Berlin 29°C
Beyin taraması, Alzheimer riskini hafıza kaybından yıllar önce gösterebilir
Ruh Sağlığı
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul21°
ABD'deki Stanford Tıp Fakültesi'nin öncülük ettiği bir araştırma, beynin dinlenme halindeki etkinlik örüntülerinin Alzheimer hastalığına yatkınlığı, hafıza sorunları ve beyinde hastalığa özgü plaklar ortaya çıkmadan yıllar önce gösterebileceğini ortaya koydu. Science Advances dergisinde 4 Kasım'da yayımlanan çalışmada geliştirilen skor, bilişsel olarak sağlıklı orta yaşlı ve genç yaşlı yetişkinlerde ileride görülecek gerilemeyi öngörmede mevcut biyobelirteçlerle kıyaslanabilir ya da onlardan daha iyi bir performans gösterdi.
Stanford'dan doktora sonrası araştırmacı Kanhao (Alex) Zhao'nun ilk yazar, psikiyatri ve davranış bilimleri bölümünden Yu Zhang'ın kıdemli yazar olduğu çalışmaya ABD'deki birçok üniversite ve hastaneden araştırmacılar katıldı. Ekip, işlevsel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) ile kişi tarayıcıda hareketsiz yatarken kaydedilen beyin etkinliğini inceledi ve beyin bölgeleri arasındaki işlevsel bağlantı ağını analiz etti.
Modeli eğitmek için iki uç grup seçildi: 75 yaş ve üzerinde olup hafızası kendi yaşıtlarına göre çok daha genç insanlarınkiyle kıyaslanabilir düzeyde olan 180 “süper yaşlı” ile aynı yaş grubunda Alzheimer tanısı almış 110 kişi. Araştırmacılar, bu iki grubun beyin ağlarındaki farklardan yola çıkarak Alzheimer'a dayanıklılık ve yatkınlık bağlantı haritası anlamına gelen ARC adlı bir skor geliştirdi. Skor, iki grubu yaklaşık yüzde 85 başarıyla ayırt etti.
Ardından skor, kamuya açık üç büyük veri tabanından alınan ve tarama sırasında bilişsel sorunu olmayan, 55 ile 70 yaş arasındaki 1.300'ü aşkın kişiye uygulandı. Tarama anında gruplar arasında belirgin bir bilişsel fark görülmedi. Ancak izlem sürecinde skoru Alzheimer hastalarınınkine daha çok benzeyenlerde hafıza, dikkat ve yürütücü işlevlerde daha hızlı gerileme görüldü. Bu kişilerin beyinlerinde amiloid beta plakları oluşma ve 12 yıla kadar uzanan izlemde Alzheimer tanısı alma olasılığı da daha yüksekti. Skoru süper yaşlılara benzeyenler ise en yavaş gerileyen ve bu sonuçlarla en az karşılaşan grup oldu.
Araştırmacılara göre ARC skoru, gerilemeyi öngörmede yaş ve cinsiyet gibi demografik bilgilerden, amiloid ve tau biyobelirteçlerinden ve genetik risk faktörlerinden daha başarılı ya da onlarla benzer düzeydeydi. Skor mevcut biyobelirteçlerle birlikte kullanıldığında öngörü gücü daha da arttı. Zhao, modelin daha erken bir zaman noktasında benzer ya da daha iyi öngörü sağlayabildiğini söyledi.
Kıdemli yazar Zhang, asıl amaçlarının bilişsel gerilemenin erken işaretlerini tanımlamak olduğunu belirterek süper yaşlıların beyin dayanıklılığı örüntüsünü ortaya çıkarmanın bu açıdan kritik olduğunu vurguladı. Zhang, ileri müdahale teknolojileriyle bu süreci tersine çevirmenin ya da önlemenin mümkün olabileceği konusunda iyimser olduğunu da ifade etti.
Araştırmacılar, ARC skorunun bir teşhis testi olarak görülmemesi gerektiğinin altını çiziyor. Skor, kişinin o anki durumuna ait bir fotoğraf niteliğinde ve kesin bir kehanet sunmuyor; yaş ilerledikçe süper yaşlılara benzeyen örüntüler azalıyor, beyin hasarı ya da bazı nöropsikiyatrik durumlar da skoru değiştirebiliyor. İzlem süresi en uzun veri setinde 12 yıla ulaşsa da verilerin çoğu beş-altı yıllık takibe dayanıyor. Beyin etkinliği örüntülerini değiştirmenin hastalığın seyrini etkileyip etkilemeyeceği de henüz bilinmiyor.
Ekip, bir sonraki adımda bilişsel eğitim öncesi ve sonrasında ARC skorlarını karşılaştıracak bir deneme planlıyor. Hangi beyin bölgelerinin hedef alınabileceği ve bu bölgelerin etkinliğinin transkraniyal manyetik uyarım ya da bilişsel eğitimle nasıl değiştirilebileceği de araştırılacak. Bu yöntemler bilişsel gerilemeye karşı henüz test edilmiş değil.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre 2021'de dünyada 57 milyon kişi demansla yaşıyordu ve Alzheimer hastalığı vakaların yüzde 60 ila 70'inden sorumlu olabilecek en yaygın biçim. Hastalık çoğu zaman belirtiler ortaya çıktığında ilerlemiş oluyor. Bu nedenle risk altındaki kişileri yıllar önce belirleyebilecek yöntemler, hem yeni tedavilerin denenmesi hem de önleyici yaklaşımlar açısından dünya genelinde araştırmaların odağında bulunuyor. Unutkanlık ya da düşünme becerilerinde değişiklik fark eden kişilerin bir hekime danışması öneriliyor.