İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
Türk astrofizikçi Burçin Mutlu-Pakdil'e sönük galaksi avı için 2,5 milyon dolarlık ödül
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
ABD'deki Dartmouth College'da görev yapan Türk astrofizikçi Dr. Burçin Mutlu-Pakdil, evrenin en küçük ve en sönük galaksilerini bulmaya yönelik projesiyle Schmidt Sciences'ın bu yıl ilk kez verdiği FirstLight Ödülleri'ni kazanan beş bilim insanından biri oldu. Kâr amacı gütmeyen kuruluşun 3 Kasım 2026'da İtalya'nın Floransa kentinden duyurduğu ödül, her bilim insanına beş yıla kadar yılda 500 bin dolara, toplamda en fazla 2,5 milyon dolara varan araştırma desteği sağlıyor.
Google'ın eski CEO'su Eric Schmidt ve eşi Wendy Schmidt'in kurduğu Schmidt Sciences, FirstLight programıyla kariyerinin başındaki gökbilimcilerin büyük gözlemevlerine dayalı iddialı projelerini destekliyor. Basında yer alan bilgilere göre 100'ü aşkın başvuru üç aşamalı uzman değerlendirmesinden geçti. Beş ödülün toplam değeri 12,5 milyon dolara kadar çıkıyor. Kazananlar destekle kendi araştırma ekiplerini kuracak; ekiplerdeki öğrenciler ve doktora sonrası araştırmacılar "FirstLight bursiyeri" unvanını alacak.
Projeler, kuruluşun inşa ettiği Eric ve Wendy Schmidt Gözlemevi Sistemi'ne dayanıyor. Argus, Lazuli, LFAST ve DSA adlı dört gözlemevinden oluşan sistem, optik, kızılötesi ve radyo dalga boylarında gözlem yapacak. Ödül koşullarına göre bulgular, yazılımlar ve ilgili çalışmalar herkesin erişimine açık olacak.
Mutlu-Pakdil'in yanı sıra Michigan State Üniversitesi'nden Adina Feinstein, Kaliforniya Üniversitesi San Diego'dan Griffin Hosseinzadeh, Smith College'dan Kimberly Ward-Duong ve Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsü'nden Vivek Venkatraman Krishnan da ödül aldı. Bu projeler genç yıldızların gezegenlerini nasıl biçimlendirdiğinden süpernovaların ilk saatlerine, dev gezegenlerin oluşumundan genel göreliliği sınayacak atarcalara uzanıyor.
Mutlu-Pakdil'in projesinin adı "Schmidt Uçtan Uca Cüce Keşif Hattı" anlamına gelen SEEDD. Proje, evrendeki en küçük, en sönük ve sayıca en fazla olan galaksileri bularak karanlık madde ve galaksi oluşumu hakkındaki bilgilerimizi sınamayı amaçlıyor. Projede Arizona Üniversitesi'nden David Sand ve Kanada'daki Queen's Üniversitesi'nden Kristine Spekkens de eş yürütücü olarak yer alıyor.
Cüce galaksiler, büyük galaksilerin yapı taşları olarak görülüyor ve toplam kütlelerinde karanlık maddenin payı çok yüksek. Bu yüzden karanlık maddenin doğasını anlamak için doğal laboratuvarlar sayılıyorlar. Ancak bugün bildiklerimizin büyük bölümü Samanyolu'nun içindeki ya da yakınındaki cüce galaksilerden geliyor; daha uzaktaki ve yalıtılmış bölgelerdeki örneklerin bulunması, bu galaksilerin gerçekten temsil edici olup olmadığını gösterecek.
Mutlu-Pakdil'in ekibi bu aramayı yapay zekâyla otomatikleştirmek için 2025'te ABD Ulusal Bilim Vakfı'ndan (NSF) destek almıştı. Bilinen cüce galaksilerin ve onlara benzeyip yanıltabilen sönük cisimlerin görüntüleriyle eğitilen algoritmanın ilk sürümü, Dartmouth'un açıklamasına göre 100'ü aşkın olası cüce galaksi adayı belirledi; bunlardan üçü cüce galaksi olarak doğrulandı. Doğrulananlardan biri, ekipteki bir lisansüstü öğrencinin "Kamino" adını verdiği galaksi. Mutlu-Pakdil o dönem yaptığı açıklamada "Bu büyük veri çağında artık bir şeyleri elle arayamayız" demişti.
Ödülün ardından sosyal medyadan paylaşım yapan Mutlu-Pakdil, bu olağanüstü gözlemevi sistemini astronominin temel sorularını yanıtlamak için kullanacağı için heyecanlı olduğunu yazdı.
Mutlu-Pakdil, 2009'da Bilkent Üniversitesi Fizik Bölümü'nden mezun oldu; yüksek lisansını Texas Tech Üniversitesi'nde, doktorasını 2017'de Minnesota Üniversitesi'nde tamamladı. Arizona Üniversitesi'nde ve Chicago Üniversitesi'ndeki Kavli Kozmolojik Fizik Enstitüsü'nde doktora sonrası araştırmacı olarak çalıştıktan sonra Dartmouth'a fizik ve astronomi bölümüne öğretim üyesi olarak katıldı.
Uluslararası bilim camiasında adını ilk kez doktora yıllarında duyurdu. Keşfettiği ve yaklaşık 359 milyon ışık yılı uzaklıkta olduğu hesaplanan PGC 1000714 galaksisi, "Burçin'in Galaksisi" olarak anıldı. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde 2017'de yayımlanan çalışmada, merkezindeki yaşlı ve kırmızımsı çekirdeği iki halkanın çevrelediği bu nadir eliptik galaksinin ilk ayrıntılı tanımı yapıldı. Gökbilimcilere göre bu tür "Hoag tipi" galaksiler, gözlenen galaksilerin binde birinden azını oluşturuyor. Mutlu-Pakdil 2018'de TED Fellow, 2020'de TED Senior Fellow seçilmişti.
Türkiye'de lisans eğitimini alıp uluslararası arenada öne çıkan genç bilim insanlarına bir yenisini ekleyen bu ödül, aynı zamanda gökbilimde yeni dönemin yönünü de gösteriyor: Devasa veri akışları üreten yeni nesil gözlemevleri ve bu verilerin içinden sönük sinyalleri ayıklayan yapay zekâ araçları. Mutlu-Pakdil'in ekibi önümüzdeki beş yıl boyunca bu araçlarla, şimdiye kadar gözden kaçmış en küçük galaksileri gün yüzüne çıkarmayı hedefliyor.