İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
Fosil yakıt emisyonları 2020'den bu yana ilk kez düşüyor, toplam CO2 yine artıyor
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
Dünya genelinde fosil yakıtlardan kaynaklanan karbondioksit (CO2) salımının 2026'da yüzde 0,4 azalarak yaklaşık 38,2 milyar tona inmesi bekleniyor. Bu, Covid-19 salgınının küresel ekonomiyi durdurduğu 2020'den bu yana ilk yıllık düşüş olacak. Tahmin, 90'dan fazla kurumdan 140'ı aşkın bilim insanının hazırladığı Küresel Karbon Bütçesi 2026 raporunda yer aldı. Global Carbon Project'in 21. kez yayımladığı rapor, 10 Kasım'da, Antalya'da süren BM İklim Zirvesi COP31 sırasında kamuoyuyla paylaşıldı.
Raporu yöneten Exeter Üniversitesi'nden Prof. Pierre Friedlingstein ve ekibinin hesaplarına göre düşüşün ana kaynağı petrol. Petrolden kaynaklanan salımın bu yıl yüzde 1,9 azalması bekleniyor. Doğal gazda düşüş yüzde 0,3 ile sınırlı kalırken kömürden kaynaklanan salım yüzde 0,6 artıyor. Araştırmacılar, petroldeki düşüşü büyük ölçüde İran'daki savaşın ve Hürmüz Boğazı'ndaki aksamanın tetiklediği enerji şokuna bağlıyor. Fiyatların sert yükselmesi petrol tüketimini azaltırken, bazı ekonomiler petrol sıkıntısında kömüre yöneldi.
Tahminin belirsizlik aralığı da geniş: hesaplamalar, 2026 için yüzde 1,5'lik düşüşten yüzde 0,6'lık artışa kadar uzanan bir aralık veriyor. Rakamların büyük bölümü yıl tamamlanmadan yapılan projeksiyonlara dayanıyor ve rapor şimdilik hakem değerlendirmesi bekleyen bir ön baskı olarak Earth System Science Data dergisinde yayımlandı.
Rapora göre küresel fosil salımın yaklaşık üçte birini tek başına üreten Çin'de bu yıl yüzde 0,9'luk bir azalma bekleniyor. Salım ABD'de yüzde 1,3, Avrupa Birliği'nde yüzde 1,5, Japonya'da yüzde 1 düşüyor. Hindistan ise yüzde 4,4'lük artışla öne çıkıyor; bu oran ülkenin son on yıldaki yıllık ortalamasının da üzerinde. Geri kalan ülkelerin toplamında petrol kullanımındaki azalmanın etkisiyle yüzde 0,7'lik bir düşüş öngörülüyor.
Haberin iyi tarafı fosil yakıtlarla sınırlı. Arazi kullanımındaki değişikliklerden, yani ormansızlaşma ve bozulan ekosistemlerden kaynaklanan salım, son on yılın genel düşüş eğiliminin ardından yeniden yükselerek 5,1 milyar tona çıkıyor. Bunda güçlü El Niño koşulları ve Güneydoğu Asya'daki turba yangınları etkili oldu. Sonuçta fosil ve arazi kaynaklı salımların toplamı 2025'teki 42,8 milyar tondan bu yıl 43,3 milyar tona yükseliyor.
Atmosferdeki CO2 yoğunluğunun bu yıl milyonda 427,7 parçaya ulaşması bekleniyor. Bu değer, sanayi öncesi dönemin yaklaşık yüzde 54 üzerinde. Raporda ayrıca kalıcı ormansızlaşmanın 2016-2025 arasında yılda ortalama 3,8 milyar ton CO2 açığa çıkardığı, yeniden ağaçlandırmanın bunun ancak yarısını telafi edebildiği belirtiliyor. Teknolojik karbon yakalama yöntemleri ise bugün yıllık fosil salımın 30 dakikalık bölümünü bile dengeleyemiyor.
Paris Anlaşması'nın küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlama hedefi için kalan karbon bütçesi yaklaşık 150 milyar ton olarak hesaplandı. Araştırmacılara göre bugünkü salım hızıyla bu bütçe dört yıldan kısa sürede tükenecek.
Öte yandan temiz enerjinin etkisi giderek büyüyor. Raporla birlikte paylaşılan ve henüz baskıda olan ayrı bir analize göre güneş ve rüzgâr enerjisi 2025'te yaklaşık 4,1 milyar ton CO2 salımını önledi; bu rakamın 2026'da 4,6 milyar tona çıkması bekleniyor. Aynı analiz, 59 ülkenin 2025'te ekonomisini büyütürken 2019'a göre daha az salım yaptığını gösteriyor.
Bilim insanları sonuçları temkinle yorumluyor. Friedlingstein, fosil salımdaki düşüşün cesaret verici olduğunu, ancak kısmen jeopolitik şoklardan kaynaklanan bir azalmanın sürdürülebilir bir iklim çözümü olmadığını vurguladı ve uzun vadeli yanıtın temiz enerji teknolojilerinin hızla yaygınlaştırılması olduğunu söyledi. CICERO'dan Glen Peters, salımdaki tek bir yıllık düşüşün yapısal bir değişime dayanmadıkça zirve anlamına gelmediğini belirtti.
Global Carbon Project'in yöneticisi Josep Canadell, İran'daki savaş yaşanmasaydı salımların 2026'da yeniden artacağını söyledi. Doğu Anglia Üniversitesi'nden Corinne Le Quéré de petrol kaynaklı gerilimler sona erdiğinde bir geri tepme yaşanmasının muhtemel olduğunu, ancak temiz enerjiye geçişin daha da hızlanmasının birkaç yıl içinde küresel salımların yönünü değiştirebileceğini ifade etti.
Rapor, COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye'de ülkelerin yeni iklim taahhütlerini tartıştığı günlerde yayımlandı. Ortaya çıkan tablo müzakereciler için iki yönlü bir mesaj taşıyor: Güneş, rüzgâr ve elektrikli araçlar salım eğrisini bükmeye başlamış görünüyor, fakat bu yılki düşüşün önemli bir bölümü kalıcı politikalardan değil, geçici bir enerji krizinden geliyor. Araştırmacılar, toplam salımlar artmaya devam ettikçe atmosferdeki CO2 birikiminin ve buna bağlı ısınmanın da sürmesinin kaçınılmaz olduğunu hatırlatıyor.