İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
Arktik'te azalan kış buzu, Karadeniz'in kuzeyinde yaz kuraklığının habercisi olabilir
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
Kuzey Kutbu'ndaki Barents ve Kara denizlerinde kışın oluşan deniz buzunun azalması, binlerce kilometre güneyde, Karadeniz'in kuzeyinde ertesi yaz yaşanacak kuraklığın erken bir işareti olabilir. Bükreş Üniversitesi ile Almanya'daki Alfred Wegener Enstitüsü'nden (AWI) araştırmacıların 12 Kasım'da Frontiers in Water dergisinde yayımlanan çalışması, doğu Romanya, Moldova ve Ukrayna'dan başlayıp Karadeniz ve Hazar Denizi'nin kuzeyinden Kazakistan'a uzanan bir “kuraklık koridoru” tanımlıyor.
Rusya'nın kuzeyinde, Norveç ile Novaya Zemlya adaları arasında ve doğusunda yer alan Barents ve Kara denizleri, 1980'lerden bu yana Arktik'te kış deniz buzunun en hızlı gerilediği bölgeler arasında. Çalışmaya göre salımlar azaltılmazsa Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) simülasyonları bu denizlerde yüzey sıcaklığının yüzyıl sonuna kadar 4 ila 5 derece artabileceğini gösteriyor.
Çalışmanın başyazarı Dr. Petru Vaideanu ve ekibi, bu hızlı değişimin Avrupa ve Avrasya'daki yaz kuraklıklarıyla bağlantılı olup olmadığını sorguladı. Bunun için 1850'ye uzanan deniz buzu yeniden yapılandırmalarını, Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nin 1940'tan bu yana kesintisiz atmosfer verilerini ve 1900'den bu yana yağış ile buharlaşma ihtiyacını birlikte hesaba katan bir kuraklık endeksini kullandılar. Kış dönemi ekimden marta, yaz dönemi ise mayıstan eylüle kadar alındı.
İklim araştırmalarında iki değişkenin aynı anda değişmesi, birinin diğerine yol açtığı anlamına gelmez. Hem deniz buzu hem kuraklık küresel ısınmayla birlikte değiştiği için aradaki ilişki yanıltıcı olabilir. Araştırmacılar bu tuzaktan kaçınmak için verilerden atmosferdeki karbondioksit artışının etkisini ayıkladı.
Ardından üç farklı yöntem uyguladı: buzun az ve çok olduğu kışları izleyen yazların karşılaştırılması, fizik ve ekonomiden ödünç alınan, bir değişkenden diğerine “bilgi akışını” ölçen bir yöntem ve geçmiş değerlerin geleceği ne ölçüde öngördüğünü sınayan bir istatistiksel model. Anlamlı kuraklık sinyali görülen alanın yarısından fazlasında, yüzde 54,1'inde, üç yöntem de aynı sonucu destekledi. Yazarlar buna dayanarak azalan kış buzunun kuraklık için yalnızca eşlik eden değil, büyük olasılıkla önemli bir etken olduğunu öne sürüyor.
Önerilen mekanizma atmosferin üst katmanlarındaki dev dalgalarla ilgili. Vaideanu, Rossby dalgaları denen bu yapıların yüksek irtifadaki rüzgârlarda binlerce kilometre genişliğinde kuzey-güney kıvrımları olarak ortaya çıktığını, kuzeye doğru yapılan kıvrımların, yani sırtların genellikle sıcak ve kuru havayı beslediğini anlatıyor.
Verilere göre Barents ve Kara denizlerinde buzun az olduğu kışların ardından jet akımı daha dalgalı bir hal aldı ve Hazar Denizi'nin kuzeyinde bir yüksek basınç alanı belirdi. Bu düzen, kuraklık koridoruna sıcak ve kuru hava taşıyıp havanın durgunlaşmasına yol açabiliyor. Araştırmacılar aynı bölgede bulut örtüsünün de azaldığını, böylece toprağı ısıtan güneş ışığının arttığını ve bunun kuraklığı derinleştirebileceğini gözlemledi. Vaideanu'ya göre normalden çok daha az buzlu bir kış, ertesi yaz bu bölgelerde kuraklığın daha olası olduğuna dair erken bir ipucu sağlıyor.
Yazarlar bulguların kesin bir neden-sonuç ilişkisini tek başına kanıtlamadığını açıkça belirtiyor. 1950 öncesine ait deniz buzu kayıtları seyrek gözlemlere dayandığı için daha belirsiz. Atmosferik dalga analizleri Barents-Kara bölgesinden kuraklık koridoruna kesintisiz bir yol göstermediği için yalnızca destekleyici bağlam olarak kullanıldı. Toprak nemi, kar örtüsü ve okyanuslardaki uzun dönemli salınımlar gibi başka etkenler de sinyali değiştirebilir. Ekip, mekanizmanın iklim modeli deneyleriyle sınanması gerektiğini ve buz azaldıkça ilişkinin kendisinin de değişebileceğini vurguluyor. İspanya'da görülen benzer bir kuraklık sinyali ise destekleyici analizler zayıf kaldığı için değerlendirme dışında tutuldu.
Tanımlanan koridor Türkiye topraklarını kapsamıyor, ancak Karadeniz'in hemen kuzeyindeki tarım bölgelerini içine alıyor. Avrupa'nın bu yıl şiddetli kuraklık ve sıcak hava dalgalarıyla geçen yazında doğu Avrupa da kuraklıktan ağır biçimde etkilenmişti. Araştırmacılar, kış deniz buzu verilerinin olasılığa dayalı kuraklık tahminlerinde kullanılabileceğini ve iklim modellerinin bu ilişkiyi ne kadar doğru yakaladığını sınamak için bir ölçüt olabileceğini öne sürüyor. Böyle bir uyarı, çiftçilere ve su yöneticilerine birkaç ay önceden hazırlık yapma fırsatı verebilir.