İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
Mars'ta yanardağ çatlaklarından gaz sızıyor: Kızıl Gezegen hâlâ volkanik olabilir
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
Mars'ın sanıldığı kadar “ölü” bir gezegen olmayabileceğine dair yeni bir ipucu ortaya çıktı. Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) ExoMars İz Gaz Yörünge Aracı (TGO), gezegenin kuzey yarımküresindeki dev yanardağ Alba Mons'un yamaçlarında uzanan çatlakların üzerinde, beklenmedik bir mevsimde hidrojen klorür gazı tespit etti. Science Advances dergisinde 4 Kasım 2026'da yayımlanan çalışmaya göre gazın kaynağı, yüzeyin altında hâlâ ısısını koruyan uykudaki bir magma odası olabilir.
Dünya'da hidrojen klorür, magmayla bağlantılı bacalardan sıklıkla açığa çıkan bir gaz. ExoMars aracı bu gazı Mars atmosferinde ilk kez 2021'de bildirmişti. O zamandan bu yana yapılan gözlemler, gazın gezegen genelinde belirli bir döngü izlediğini gösteriyordu: Hidrojen klorür kuzey yarımkürede kışın en yüksek düzeyine çıkıyor, yazın ise neredeyse tamamen ortadan kayboluyor. Bilim insanları bu döngüyü Mars'ın toz ve su döngüleriyle ilişkilendiriyor.
Yeni çalışma bu kuralın dikkat çekici bir istisnasını ortaya koydu. Alba Mons'un kuzey yamaçlarındaki yarıkların üzerinde, gazın normalde azaldığı erken kuzey yazında ani artışlar ölçüldü. Üstelik bu artışlar her seferinde aynı mevsimde ve aynı yerde tekrarlandı. Ölçümler, aracın Atmosfer Kimyası Paketi'ndeki (ACS) kızılötesi tayfölçerlerle yapıldı; gaz, milyarda birkaç kısım düzeyinde, yani beklenenden yüksek miktarda saptandı.
Araştırmacılar daha sonra gazın saptandığı bölgelerin altındaki yüzeyi, aracın CaSSIS kamerası ile NASA'nın HiRISE ve CTX kameralarından alınan yüksek çözünürlüklü görüntülerle inceledi. Görüntülerde, bazıları yüzlerce metre uzunluğunda, dar ve görece taze yarıklar ile bunların çevresinde olağandışı renk değişimleri görüldü. Ekip, bu renk değişimlerinin Dünya'daki fümerollerin, yani volkanik gaz bacalarının çevresinde biriken minerallere benzer biçimde, kaçan gazların bıraktığı tortular olabileceğini düşünüyor.
Bilim insanlarının önerdiği senaryoya göre, sıcaklığın eksi 120 dereceye kadar düştüğü sert Mars kışında çatlaklar buzla tıkanıyor. Erken yazda sıcaklıklar yükselip buz doğrudan gaza dönüştüğünde, yani süblimleştiğinde, yeraltındaki gazların yüzeye çıkabileceği yollar açılıyor. Çalışmanın ortak yürütücüsü, Polonya Bilimler Akademisi Uzay Araştırmaları Merkezi'nden Daniel Mège, “Mars, yakın zamana kadar volkanik etkinliği sürdürecek kadar iç ısısını korudu ve muhtemelen hâlâ koruyor” değerlendirmesinde bulundu. Mège, ExoMars aracının “dumanı tüten silahı” bulmayı başardığını söyledi.
ESA'nın ExoMars İz Gaz Yörünge Aracı proje bilimcisi Colin Wilson ise bulguların aracın “şimdiye kadarki en büyük başarısı” olabileceğini ifade etti.
Çalışma, Mars'ın bugün aktif olarak lav püskürttüğünü göstermiyor. Gezegende şimdiye kadar yeni bir lav akıntısı ya da patlama doğrudan gözlemlenmedi. Volkanik kaynak, gazın konumuna ve mevsimsel davranışına dayanan, araştırmacıların en olası bulduğu bir açıklama; yeraltındaki magma sistemi doğrudan görülmüş değil. Ekip, hidrojen klorürün volkanik olmayan kimyasal kaynaklarını da değerlendirmek zorunda kaldı ve Mège, magma bağlantısının ayrıca “kanıtlanması gerektiğini” kabul ediyor.
Öte yandan bulgu, önceki ipuçlarıyla uyumlu. Mars'taki bazı yanardağların son birkaç milyon yıl içinde etkin olduğu düşünülüyor ve gezegende sismometrelerle “Mars depremleri” kaydedildi. Alba Mons, Mars'ın büyük volkanik bölgesi Tharsis'in kuzeyinde yer alan, alçak ama yüzölçümü bakımından gezegenin en geniş yanardağlarından biri.
Bulgunun önemli bir yan etkisi daha var. Çalışmaya göre hidrojen klorür gibi magma kökenli gazlar geçmişte çok daha bol olmuş olabilir; bu gazlar atmosferi kalınlaştırıp iklimi, yüzeyin büyük bölümünde sıvı suyun bulunmasına yetecek kadar ısıtmış olabilir. Ayrıca yeraltında magma ile yeraltı suyunun karşılaşması, mikroorganizmaların yaşayabileceği sıcak hidrotermal ortamlar oluşturabilir. Mège, gaz sızan bu yarıkların Mars'ta mikrobiyal yaşam aramak için mantıklı bir hedef olabileceğini söylüyor.
Bununla birlikte uzmanlar, hidrojen klorürün tek başına bir yaşam işareti olmadığının ve çalışmanın Alba Mons'un altında sıvı su ya da yaşanabilir bir ortam bulunduğunu göstermediğinin altını çiziyor. Gelecek gözlemler, gazın her yıl aynı mevsimde geri dönüp dönmediğini izleyerek bu senaryoyu sınayacak.