İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
Amazon'da 85 yıl sonra iki yeni uluyan maymun türü tanımlandı
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
Amazon ormanlarının kilometrelerce öteden duyulan sesli sakinleri uluyan maymunlar, beklenenden daha fazla tür barındırıyormuş. İngiltere'deki Salford Üniversitesi öncülüğündeki uluslararası bir ekip, Communications Biology dergisinde 30 Ekim'de yayımlanan ve 4 Kasım'da duyurulan çalışmada iki yeni uluyan maymun türünü bilim dünyasına tanıttı: Alouatta iroi ve “Mato Grosso kızıl uluyan maymunu” adı verilen Alouatta matogrossensis. Uluyan maymunlar (Alouatta cinsi) için son yeni tür 1941'de tanımlanmıştı; yani bu keşif, 85 yıl sonra gelen ilk yeni türler anlamına geliyor.
Romina Batista'nın ilk yazarı olduğu çalışmada araştırmacılar, Güney ve Orta Amerika'da yaşayan uluyan maymun türlerinin 11'inin genomunu inceledi. Bu, cinsin o güne dek tanınan 13 türünün 11'ini kapsayan, genom çapında bir analiz. Genetik verileri, müze koleksiyonlarındaki çok sayıda örnekten elde edilen vücut ölçüleri ve morfolojik bilgilerle birleştiren ekip, uzun süre tek bir tür olarak kabul edilen Amazon kızıl uluyan maymunlarının aslında birbirinden ayrı evrimsel soy hatlarından oluştuğunu ortaya koydu. Bilim insanlarının “bütünleşik taksonomi” dediği bu yöntem, görünüşte birbirine çok benzeyen hayvanların gerçekte ayrı türler olup olmadığını genetik ve anatomik kanıtları birlikte değerlendirerek belirliyor.
Alouatta iroi, Amazon'un kuzeyinde, Brezilya'nın kuzey Amazon bölgesinden Guyana ve Venezuela'ya uzanan alanda yaşıyor. Adını Brezilya'nın Mato Grosso eyaletinden alan Alouatta matogrossensis ise güney Amazonia'da yaşıyor. Çalışmanın sonuçlarına göre uluyan maymunların Amazon'daki çeşitliliğinin büyük bölümü son bir milyon yıl içinde ortaya çıktı. Amazon, Rio Branco ve Xingu gibi büyük nehirler milyonlarca yıldır ormanda yaşayan bu hayvanlar için doğal bir duvar işlevi gördü; karşı kıyılarda ya da yalıtılmış orman parçalarında kalan topluluklar zamanla ayrı türlere dönüştü. Savan ile ormanın iç içe geçtiği geçiş bölgeleri de bu ayrışmada rol oynadı. Ekibin analizleri, cinsin kökeninin And Dağları'nın batısına uzandığını da destekliyor.
Yeni sınıflandırmayla uluyan maymun cinsinin bugün 16 tür ve iki alt türden oluştuğu belirtiliyor. Daha önce bu cinste 13 tür ve üç alt tür, yani toplam 16 takson tanınıyordu. Önceki listeye göre bu 16 taksondan 11'i Uluslararası Doğayı Koruma Birliği'nin (IUCN) Kırmızı Listesi'nde tehdit altında sınıflandırılmış durumda. Haberin fotoğrafında görülen Purus kızıl uluyan maymunu (Alouatta puruensis), 1941'de İsveçli zoolog Einar Lönnberg tarafından tanımlanan ve bu yeni keşiflere kadar cinse eklenen son tür olarak biliniyordu.
Keşfin en kaygı verici yanı, yeni türlerin koruma durumunun hiç değerlendirilmemiş olması. Özellikle Alouatta matogrossensis, büyük ölçüde tarım arazilerinin genişlemesi nedeniyle dünyanın en hızlı ormansızlaşan bölgelerinden birinde yaşıyor. Ormanın parçalanması, ağaçlarda yaşayan bu maymunları küçük ve birbirinden kopuk gruplara ayırıyor. Salford Üniversitesi'nden Prof. Jean Boubli, ormansızlaşma, iklim değişikliği ve habitat kaybının birçok Amazon türünü tehdit ettiğini hatırlatarak keşfin kritik bir zamanda geldiğini söylüyor. Çalışmanın ilk yazarı Dr. Romina Batista ise var olan farklı türleri anlamanın, onları korumanın ilk adımı olduğunu vurguluyor.
Bölgede, koruma uzmanı Fernanda Abra'nın yürüttüğü Reconecta Projesi, ağaçlarda yaşayan hayvanların yollarda ölmesini azaltmayı ve parçalanmış orman alanlarını yeniden birbirine bağlamayı amaçlıyor. Araştırmacılar, yeni türlerin tanımlanmasının bu tür çalışmalar için de yol gösterici olacağını, çünkü korunacak birimin ne olduğu bilinmeden etkili bir koruma planı yapılamayacağını belirtiyor. Makalenin yazarları, genom verilerinin özellikle hızla dönüşen tropik ekosistemlerde gizli çeşitliliği ortaya çıkarmak ve henüz tanımlanmamış ama şimdiden risk altında olabilecek türleri belirlemek için güçlü bir araç olduğunu vurguluyor.
Bu keşif, iyi bilindiği düşünülen büyük memelilerde bile hâlâ fark edilmemiş türler bulunabileceğini gösteriyor. Uluyan maymunlar, Latin Amerika'nın en tanınmış primatları arasında yer alıyor; buna rağmen iki ayrı tür, onlarca yıl boyunca akrabalarının arasında fark edilmeden kaldı. Bilim insanlarına göre Amazon'daki ormansızlaşma hızı düşünüldüğünde, bu tür gizli türlerin bir kısmı daha tanımlanmadan kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olabilir.