İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
Hera, NASA'nın 2022'de çarptığı asteroide ulaştı: “Kaza yeri incelemesi” başladı
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Hera uzay aracı, Dünya'yı gelecekteki tehlikeli asteroitlere karşı korumanın yollarını araştıran deneyin ikinci perdesini açtı. ESA'nın 11 Kasım 2026'da yaptığı açıklamaya göre Hera, ikili asteroit sistemi Didymos ve onun etrafında dönen küçük “ay”ı Dimorphos'a ulaştı ve yaklaşık 25-30 kilometre uzaklıkta “erken karakterizasyon” adı verilen ilk bilimsel aşamaya başladı. Hera'nın görevi, NASA'nın DART sondasının 2022'de Dimorphos'a bilerek çarpmasıyla oluşan izleri yerinde incelemek.
NASA'nın yaklaşık 580 kilogramlık DART aracı, 26 Eylül 2022'de saniyede yaklaşık 6,1 kilometre hızla Dimorphos'a çarpmıştı. Çarpışma, asteroidin Didymos çevresindeki yörünge süresini yaklaşık 33 dakika kısalttı ve uzaya 10 bin kilometreye uzanan bir enkaz bulutu saçtı. Deney, bir uzay aracıyla asteroide çarparak onun rotasını değiştirmenin mümkün olduğunu gösteren ilk gerçek ölçekli testti. Ne Didymos ne de Dimorphos Dünya için bir tehdit oluşturuyor; çift, bu deney için güvenli bir hedef olduğu için seçilmişti.
Ancak bazı kritik sorular hâlâ yanıt bekliyor: Çarpışma bir krater bıraktı mı, yoksa asteroidin şeklini tümden mi değiştirdi? Dimorphos'un iç yapısı ve kütlesi tahminlerle uyuşuyor mu? Ve sapma neden bilgisayar simülasyonlarının öngördüğünden daha büyük oldu? ESA, Hera'nın verilerinin hangi tahminin doğru çıktığını, ya da hiçbirinin doğru olup olmadığını göstereceğini belirtiyor.
Hera'nın hedefleri son derece küçük ve kütleçekimleri çok zayıf. Yaklaşık 780 metre çapındaki Didymos'un kütleçekimi Dünya'nınkinden yaklaşık 40 bin kat, 151 metre çapındaki Dimorphos'unki ise yaklaşık 200 bin kat daha zayıf. Bu koşullarda klasik, dairesel bir yörünge pratik değil. ESA'ya göre Hera, ikilinin ortak kütle merkezi çevresinde saniyede yaklaşık 12 santimetre gibi, hızlı yürüyen bir böceğinkine benzer bir hızla hareket ediyor.
Araç bu nedenle neredeyse düz çizgiler üzerinde ilerliyor ve her dönüş noktasında iticilerini ateşleyerek rotasını 90 derece değiştiriyor. Ortaya çıkan rota, gökyüzünde art arda çizilen dikdörtgenlere benziyor. Kuyruklu yıldız görevi Rosetta'dan edinilen deneyime dayanan bu yöntemin önemli bir güvenlik avantajı var: Bir itici ateşlemesi başarısız olursa araç asteroitlere doğru değil, onlardan uzağa doğru sürükleniyor. Her manevra yalnızca çok az yakıt harcıyor.
ESA, 12 Kasım'da Hera'nın 56 kilometre uzaklıktan çektiği ilk ön izleme görüntülerinden birini yayımladı. Fotoğrafta Didymos'un bir yüzü ve onun arkasından kısmen görünen Dimorphos yer alıyor. Didymos yaklaşık 2,2 saatte bir kendi ekseni etrafında dönüyor; bu hız, asteroidin parçalanma sınırına yakın. Görüntülerde iri kayalar, daha düz bölgeler ve ESA'nın “şaşırtıcı derecede keskin” olarak tanımladığı ekvator sırtı dikkat çekiyor. Dimorphos, Didymos'un bir kilometreden biraz fazla uzağında dönüyor. Ajans, iki asteroidin ayrıntılı görüntülerinin 25 Kasım'da paylaşılacağını duyurdu.
Hera'nın görev bilimcilerinden Michael Kueppers, şu anki amacın gezegen savunması hedefleriyle ilgili “büyük resmi” ortaya koyacak bulguları toplamak olduğunu söyledi. Araç aralık ayında yaklaşık 20 kilometreye kadar sokularak “ayrıntılı karakterizasyon” aşamasına geçecek ve daha karmaşık, papyon biçimli yaylar çizmeye başlayacak. Sonraki aylarda Dimorphos'un çarpışma bölgesi birçok cihazla yakından incelenecek.
Hera, yanında ayakkabı kutusu büyüklüğünde iki küp uydu da taşıyor. Milani ve Juventas adlı bu küçük araçlar ayrılarak asteroitleri daha yakından tarayacak ve görevin sonunda yüzeye iniş denemesi yapacak.
Görev, ESA'nın Almanya'nın Darmstadt kentindeki operasyon merkezi ESOC'tan yönetiliyor. Uçuş kontrolörleri, Arjantin, İspanya ve Avustralya'daki 35 metrelik derin uzay antenleri aracılığıyla günde yaklaşık sekiz saat boyunca, 196,5 milyon kilometre uzaktaki araçla haberleşiyor. Ekipler, gelen verilerle Hera'nın asteroitlere göre konumunu hassas biçimde hesaplıyor ve bir sonraki noktaya gidiş komutlarını hazırlıyor.
Görevin sonuçları yalnızca bilimsel merak açısından değil, gerçek bir tehdit durumunda kullanılacak yöntemlerin kalibrasyonu açısından da önem taşıyor. Hera'nın ölçümleri, bir asteroidi saptırmak için ne kadar büyük ve ne kadar hızlı bir çarpma aracı gerektiğinin daha güvenilir biçimde hesaplanmasına yardımcı olacak.