İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
Deniz dibi kili ele verdi: Batı Antarktika buzulları her sıcak dönemde çekilmiş
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
Batı Antarktika buz tabakası, geçmişte dünyanın bugünkünden çok daha sıcak olmadığı dönemlerde bile defalarca büyük ölçüde geri çekilmiş olabilir. İngiliz Antarktika Araştırmaları (British Antarctic Survey, BAS) öncülüğündeki uluslararası bir ekip, Amundsen Denizi'nde okyanus tabanından alınan çamur örneklerini inceleyerek, “kıyamet buzulu” lakabıyla bilinen Thwaites ile komşusu Pine Island buzullarının son 800 bin yıldaki her buzullar arası sıcak dönemde iç kesimlere doğru çekildiğine dair izler buldu. Deniz jeoloğu Dr. Claus-Dieter Hillenbrand'ın baş yazarı olduğu çalışma Nature Communications dergisinde yayımlandı ve BAS tarafından 10 Kasım'da duyuruldu.
Araştırmacılar, Batı Antarktika'nın kıta kenarında, deniz yüzeyinin yaklaşık 4 bin metre altından alınan tortu karotlarındaki kil minerallerini inceledi. Anahtar mineral kaolinit. BAS'ın açıklamasına göre bu mineral, 34 milyon yıldan daha eski, buzulların henüz oluşmadığı koşullarda meydana gelmiş ve bugün buz tabakasının altında kalan kayaçlarda bulunuyor. Ekibin önceki çalışmaları da Amundsen Denizi'ndeki kaolinitin büyük ölçüde Thwaites buzul sisteminden geldiğini göstermişti. Buz, bu eski kayaçları aşındırdıkça kaolinit açısından zengin malzemeyi okyanusa taşıyor.
Karotlar, son 800 bin yıldaki her buzullar arası dönemde kaolinit akışının neredeyse sıfıra indiğini ortaya koydu. Ekip bunu, buzun bu kayaçları aşındıramayacak kadar iç kesimlere çekildiği şeklinde yorumluyor. Hillenbrand, “Kaolinit açısından zengin malzemenin okyanus tabanına ulaşmasının neden durduğunu açıklamanın tek yolu bu” dedi.
Kaolinitin kaybolduğu dönemlerde karotlarda başka bir mineral belirdi: magnezyumca zengin smektit. Araştırmacılar bu kilin Pasifik'in derin kaynaklarından geldiğini düşünüyor. Ekibe göre bu durumun en açık açıklaması, sıcak derin su akıntılarının Batı Antarktika kıta sahanlığına sokulması. Bugün de Thwaites'ı tabandan eriten temel etkenin, sahanlığa ulaşan görece sıcak okyanus suyu olduğu biliniyor.
Ekip, okyanus sıcaklığını geçmişe doğru izlemek için diatom adı verilen mikroskobik alglerin fosillerinden yararlandı. Bu canlıların biçimi su sıcaklığına göre değiştiği için fosilleri bir tür termometre işlevi görüyor. Bulgulara göre geçmişteki sıcak dönemlerde buz tabakasının önündeki yerel sular, bugünkü donma noktasına yakın sıcaklıktan yaklaşık 1 ile 3 derece daha sıcaktı. Dikkat çeken nokta, o dönemlerde küresel ortalama sıcaklığın sanayi öncesine göre en fazla 1,0 ile 1,5 derece daha yüksek, hatta bazen daha düşük olması. Bu aralık, Paris Anlaşması'nda belirlenen 1,5 derecelik ısınma sınırıyla aynı düzeyde.
Hillenbrand, doğal koşullar altında bile buz tabakasının en azından kısmen çökmüş olmasının kendisini şaşırttığını, bugün insan etkinliklerinin durumu çok daha kötüleştirdiğini söyledi. Ekibin değerlendirmesine göre, geçmişteki doğal koşullarda Thwaites'ın tamamen ortadan kalkması birkaç bin yıl sürmüş olabilir; günümüzdeki hızlı ısınma ise bu süreci yüzyıllara sıkıştırabilir.
BAS'ın verdiği rakamlara göre Thwaites Buzulu'nun tamamen çökmesi küresel deniz seviyesini yaklaşık 65 santimetre, Pine Island Buzulu ise buna ek olarak yaklaşık 51 santimetre yükseltebilir. Batı Antarktika buz tabakasının daha geniş çaplı kaybı ise deniz seviyesinde 3 ila 5 metrelik bir artış anlamına geliyor. Çalışmanın ortak yazarı, BAS'tan deniz jeofizikçisi Dr. Rob Larter, gelecek kuşakların kayda değer bir deniz seviyesi yükselmesine tanık olacağına kişisel olarak ikna olduğunu, ancak bunun hızını kestirmenin gerçekten zor olduğunu belirtti. Üç tarafı denizlerle çevrili, kıyılarında büyük kentler ve önemli tarım alanları bulunan Türkiye de deniz seviyesindeki uzun vadeli değişimlerden etkilenecek ülkeler arasında. Türkiye ayrıca düzenli olarak gerçekleştirdiği ulusal Antarktika bilim seferleriyle kıtadaki araştırmalara katkı veriyor.
Bulgular, buzun geçmişteki konumunun doğrudan gözlemine değil, kil mineralleri ve diatom fosilleri gibi dolaylı göstergelere dayanıyor. Smektitin sıcak akıntılarla taşındığı da ekibin mineral verilerinden yaptığı bir yorum. Çalışma geçmişteki sıcak dönemlere ilişkin; buz tabakasının gelecekte ne hızla eriyeceğine dair kesin bir tahmin sunmuyor. Yine de sonuçlar, Batı Antarktika'nın, bugün tartışılan ısınma düzeylerinde bile kırılgan olabileceğine işaret eden kanıtlara yenisini ekliyor.