İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
Arabistan'da 125 bin yıllık av silahlarında zehirli bitki izleri bulundu
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
Suudi Arabistan'ın güneyindeki Rub'ül Hali Çölü'nde çalışan uluslararası bir ekip, yaklaşık 125 bin yıl önce eski bir göl kıyısında yaşayan insanların av silahlarında zehirli bitkilerle ilişkili kimyasal izler bulduğunu açıkladı. 12 Kasım'da Science dergisinde yayımlanan çalışmaya göre bazı taş uçlarda, Doğu Afrika ve Yemen'de yetişen ve geleneksel olarak ok zehiri yapımında kullanılan Acokanthera schimperi ağacıyla bağlantılı biyobelirteçler tespit edildi. Araştırmacılar zehir kullanımını kanıtlanmış bir gerçek olarak değil, güçlü bir olasılık olarak sunuyor.
Çalışmanın yapıldığı Uruq Aljelibah bölgesi, bugün dünyanın en büyük kesintisiz kum çöllerinden birinin içinde yer alıyor. Ancak 125 bin yıl önce, iklimin bugünkünden çok daha nemli olduğu bir dönemde, burada Mundafan adı verilen büyük bir tatlı su gölü bulunuyordu. Ekibin uydu verileriyle yaptığı arazi modellemesine göre göl yaklaşık 340 kilometrekare büyüklüğe ve 29 metre derinliğe ulaşıyordu. Çevresi otlaklar, ağaçlar ve zengin bir yaban hayatıyla çevriliydi.
Bölgede 130'dan fazla noktada 500'ü aşkın bitki ve hayvan fosili belgelendi. Fosiller arasında su aygırları, soyu tükenmiş uzun boynuzlu yaban sığırları, develer, Arap oriksleri, ceylanlar ve deve kuşları yer alıyor. Bugün kum tepelerinin uzandığı bu alanda su aygırı kalıntılarının bulunması, Arap Yarımadası'nın geçmişte ne kadar farklı bir yer olduğunu çarpıcı biçimde gösteriyor.
Ekip ana çalışma alanından 2 santimetreden büyük 5 bin 511 taş alet topladı. Aletlerin yüzde 98'den fazlası çakmaktaşından yapılmış ve Levallois olarak bilinen gelişmiş bir yontma tekniğiyle üretilmiş. Bu teknikte alet yapımcısı, taş çekirdeği önceden biçimlendirerek istediği şekilde uç ve kesici parçalar elde edebiliyor. Taş aletlerin dağılımının hayvan kemiklerinin yoğunlaştığı noktalarla örtüşmesi, alanın avlanma ve av hayvanlarını işleme amacıyla kullanıldığına işaret ediyor.
Mikroskobik incelemeler, bazı uçların bir sapa takılarak birden fazla malzemeden oluşan bileşik silahlar hâline getirildiğini gösteriyor. Uçların ucuna yakın kısımlarda hayvan dokusu kalıntıları, tabanlarında ise bitki reçinesi ve lifler bulundu. Bazı uçlarda büyük hayvanların avlanmasıyla uyumlu çarpma hasarları da görüldü.
Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu, uçlar üzerinde yapılan kimyasal analizlerden geldi. Birkaç uçta, kalbi etkileyen güçlü zehirli bileşikler içeren Acokanthera schimperi ile ilişkili biyobelirteçler, bazı uçlarda ise başka potansiyel olarak zehirli bitki bileşikleri tespit edildi. Çalışmanın baş yazarı, Avustralya'daki Griffith Üniversitesi'nden Prof. Chris Clarkson, zehir bilinçli olarak uygulandıysa avın kan dolaşımına karışarak avlanmayı daha etkili hâle getireceğini belirtti. Ancak Clarkson, zehirlerin nasıl hazırlandığının ve ne kadar etkili olduğunun henüz net olmadığını, ekibin bu konuyu daha ayrıntılı araştırmayı planladığını vurguladı.
Bu ihtiyat önemli. Daha önce bilinen en eski zehirli silah kanıtı, Güney Afrika'daki Umhlatuzana kaya sığınağında bulunan yaklaşık 60 bin yıllık ok uçlarından geliyordu. Arabistan'daki bulgu doğrulanırsa, insanların avda bitki zehirlerinden yararlanma geçmişi bunun iki katı kadar geriye gidebilir. Bu nedenle bulgunun başka çalışmalarla sınanması gerekiyor.
Taş aletler üzerindeki kalıntılar, burada yaşayanların bitki kaynaklarını da geniş biçimde kullandığını gösteriyor. Aletlerde yumruların, çalıların ve palmiye yapraklarının işlendiğine dair izler, lifler ve odun parçacıkları bulundu. Kesme, kazıma ve lif işleme izleri, bitkilerin hem besin hem de alet yapımı ve bağlama malzemesi olarak kullanıldığına işaret ediyor.
Çalışma, alet yapımcılarının hangi insan türüne ait olduğunu belirtmiyor. Kuzey Arabistan'da daha önce 80 ila 100 bin yıl öncesine tarihlenen Homo sapiens izleri bulunmuştu; yeni alan ise hem daha eski hem de yarımadanın daha iç kesimlerinde yer alıyor.
Araştırmacılar, Arap Yarımadası'nın geçmişte defalarca yeşillenen dönemler yaşadığını ve bu dönemlerin Afrika'dan çıkan insan gruplarına yol açmış olabileceğini uzun süredir tartışıyor. Uruq Aljelibah, böyle bir nemli dönemde insanların çölün kalbinde nasıl yaşadığına dair ayrıntılı bir fotoğraf sunuyor. KAUST'tan Frans van Buchem, tatlı su, otlaklar ve ağaçların hem insanları hem de bol yaban hayatını beslediğini söyledi.
Çalışma, Suudi Miras Komisyonu, Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi (KAUST) ve Griffith Üniversitesi'nin ortak liderliğinde, Kral Suud Üniversitesi ve diğer uluslararası kurumların katılımıyla yürütüldü. Saha çalışmaları 2023 sezonunda yapıldı. Ekip, tarihlendirme için kum ve fosil dişlere iki ayrı yöntem uyguladı, taş aletleri ise üç boyutlu olarak birleştirip yeniden yapılandırdı.