İstanbul 19.7°C
Ankara 15.1°C
Berlin 29°C
4.500 antik insanın DNA'sı, Germen ve Kelt dillerinin yayılışını yeniden yazdı
Bilim
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul20°
Kopenhag Üniversitesi ile Hollanda'daki Leiden Üniversitesi'nin öncülük ettiği uluslararası bir ekip, Avrupa'da bugün konuşulan iki büyük dil grubunun, Germen ve Kelt dillerinin tarih öncesindeki yayılışına dair uzun süredir kabul gören görüşleri sarsan bulgular açıkladı. 4 Kasım'da Nature dergisinde yayımlanan iki ayrı makalede, 4 bin 500'ü aşkın antik insanın genetik verisi incelendi; bunların 712'sinin genomu ilk kez dizilendi. Ekibe göre Germen dillerinin atası İskandinavya'ya sanılandan yaklaşık 800 yıl sonra ulaşmış olabilir, Vikinglerin atalarının önemli bir kısmı bugünkü Kuzey Almanya'dan gelmiş ve Kelt dilleri Atlantik kıyısında değil Orta Avrupa'da doğmuş olabilir.
İngilizce, Almanca, Felemenkçe, Danca, İsveççe ve Norveççeyi kapsayan Germen dillerinin kökeni için yaygın görüş, yaklaşık 5 bin yıl önce bugünkü Ukrayna ve güney Rusya bozkırlarından Kuzey Avrupa'ya ulaşan ilk göçmen dalgasının dilinden doğrudan türediği yönündeydi. Yeni çalışma bu tabloya beklenmeyen bir halka ekliyor. Araştırmacılar, bu ilk dalgadan yaklaşık 800 yıl sonra, Baltık Denizi çevresinden, büyük olasılıkla Finlandiya ile kuzeydoğu İsveç arasındaki bölgeden gelen bir topluluğun güney İsveç ve Danimarka'ya yerleştiğini saptadı. Bu yeni gelenlerin genetik izleri yaklaşık 500 yıl içinde İskandinavya'nın geneline yayıldı.
Germen dilleri çalışmasının başyazarı, Kopenhag Üniversitesi Globe Enstitüsü'nden Hugh McColl, bulguyu tam da beklenen zamanda ve yerde daha önce bilinmeyen bir göçün ortaya çıkması olarak tanımlıyor. Ekip, Germen dillerinin en eski atasını bu topluluğun taşımış olabileceğini öne sürüyor. Bu görüş doğruysa, Germen dillerinin temelleri Kuzey Avrupa'ya önceden düşünülenden yüzyıllar sonra yerleşti. Araştırmacılara göre bu dillerin konuşurları yaklaşık 1.700 yıl önce bugünkü Almanya, Hollanda ve Polonya'dan Britanya'ya ve kuzey İtalya'ya kadar uzanan geniş bir alana ulaşmıştı.
Çalışmanın en şaşırtıcı sonuçlarından biri Viking dönemine uzanıyor. Verilere göre yaklaşık 1.500 yıl önce bugünkü Kuzey Almanya'dan Danimarka'ya ve güney İsveç'e büyük bir göç yaşandı ve yeni gelenler yerel nüfusun önemli bir bölümünün yerini aldı. Bu dönem, Vikinglerin konuştuğu Eski İskandinav dilinin (Old Norse) ortaya çıktığı zamanla örtüşüyor. Norveç'in nüfus yapısı ise büyük ölçüde değişmeden kaldı. McColl, bu göçün ekip için de gerçek bir sürpriz olduğunu söylüyor.
Araştırmacılara göre Danimarkalı ve İsveçli Vikinglerin ataları, İngiltere'ye yerleşen Anglo-Saksonlarla ortak köklere sahipti. Bu ortaklık, iki topluluğun dillerinin neden bu kadar yakın olduğunu ve sanat geleneklerindeki benzerlikleri açıklamaya yardımcı olabilir.
İkinci makale, bir dönem Avrupa'nın büyük bölümünde konuşulan, bugün ise İrlandaca, İskoç Galcesi, Galce ve Bretonca gibi dillerle yalnızca kıtanın batı ucunda yaşayan Kelt dillerine odaklanıyor. Yüz yılı aşkın tartışmada iki ana görüş vardı: Kelt dilleri ya Atlantik kıyısında gelişmişti ya da Orta Avrupa'dan yayılmıştı. Yeni genetik veriler ikinci görüşü destekliyor. Ekip, yaklaşık 3 bin yıl önce doğu Orta Avrupa'daki Urne Alanları kültürüyle ilişkili toplulukların batıya, Fransa'ya, Britanya'ya, İrlanda'ya, İber Yarımadası'na ve İtalya'ya doğru hareket ettiğini gösteren izler buldu. Leiden Üniversitesi'nden dilbilimci Guus Kroonen, Kelt dillerinin kökeni sorusunun 100 yılı aşkın süredir tartışıldığını, antik DNA'nın rakip kuramları sınamak için yeni bir yol sunduğunu vurguluyor.
Bu bulgu Türkiye'deki okur için de ilginç bir tarih dersine dokunuyor: Kelt kökenli Galatlar, MÖ 3. yüzyılda Anadolu'ya geçerek bugünkü Ankara çevresine yerleşmişti. Ancak yeni çalışma Anadolu'daki Galatları incelemiyor; odak noktası Batı ve Kuzey Avrupa.
Araştırmacılar bulgularının bir varsayım olduğunun altını özellikle çiziyor. Çalışmanın kıdemli yazarı Eske Willerslev, DNA dizilerinin insanların hangi dili konuştuğunu doğrudan söylemediğini hatırlatıyor. Ekip bu nedenle genetik göç haritalarını run yazıtları, çanak çömlek, gömü ve mimari üsluplar gibi arkeolojik verilerle ve dilbilimsel bulgularla birlikte değerlendirdi. Yeni dizilenen genomların çoğu Demir Çağı'na ait ve araştırmacılar bunları daha önce yayımlanmış 4 bin dolayındaki genomla birlikte analiz etti. Kelt çalışması ise aynı veri setinin bir bölümünü kullanıyor, bu da iki sonucun tamamen bağımsız olmadığı anlamına geliyor. Göçlerle diller arasındaki bağ, dolaylı kanıtlardan yapılan bir çıkarım olarak kalıyor.
Germen ve Kelt dilleri, Hint-Avrupa dil ailesinin birer koludur. Bu ailenin yazılı olarak belgelenmiş en eski örneklerinden biri ise Anadolu'da konuşulan Hititçedir. Dolayısıyla Avrupa dillerinin nereden ve nasıl yayıldığına ilişkin her yeni bulgu, Anadolu'yu da içine alan büyük dil tarihi tartışmasının parçası sayılıyor. Göteborg Üniversitesi'nden arkeolog Kristian Kristiansen, genetik, arkeoloji ve dilbilimin birleştirilmesiyle kuşaklardır çözümsüz kalan soruların artık ele alınabildiğini belirtiyor. Kroonen ise bugün konuştuğumuz dillerin ve kendimizi ait hissettiğimiz kültürlerin tarih öncesindeki olaylarla biçimlendiğini söylüyor.