Jensen Huang’ın istifası ve Çin’e uzanan çip ağı
Jensen Huang, kurucularından olduğu NVIDIA’yı 33 yıl yönetti. Şirketin yönetim kurulu 11 Kasım’da istifasını kabul etti, NVIDIA da kararı 12 Kasım’da açıkladı. Benim bu istifada üzerinde durduğum soru şu. Yapay zekâ geliştirmek için kullanılan güçlü Amerikan çipleri Çinli şirketlerin erişimine nasıl açıldı?
NVIDIA’nın tasarladığı çipler, yapay zekânın öğrenebilmesi için gereken çok sayıda hesabı aynı anda yapıyor. Çipler, sunucu adı verilen güçlü bilgisayarların içine takılıyor. Çok sayıda sunucu bir veri merkezinde çalışıyor. Bir şirket de bu bilgisayarları satın almak yerine, kullanacağı kadar hesaplama gücünü internet üzerinden kiralayabiliyor.
Singapur, donanımı tedarik eden Megaspeed’in kayıtlı olduğu ve sunucuların geçtiği ülke. Malezya, incelenen sunucuların gönderildiği ülke. Çin ise Malezya’daki hesaplama gücünü kiraladığı bildirilen bazı müşterilerin bulunduğu ülke.
Bir sunucu Malezya’dan Çin’e taşınırsa fiziksel sevkiyat yapılmış olur. Sunucu Malezya’da kalır ve Çin’deki bir şirket internet üzerinden onu kullanırsa, donanım yerinde dururken hesaplama gücü Çin’deki müşteriye açılmış olur. Alibaba gibi Çinli şirketlerin Malezya’daki kapasiteyi kiraladığı haberleştirildi. Singapur makamları, inceledikleri sunucuların Malezya’ya gönderildiğini doğruladı. Bu sunucuların daha sonra başka bir ülkeye taşınıp taşınmadığı hâlâ araştırılıyor.
Bir sevkiyatın kurallara uyup uymadığını anlamak için çipin modelini, ne zaman ve nereye gönderildiğini, son kullanıcısını ve o tarihte geçerli izinleri bilmek gerekiyor. Uzaktan erişim söz konusu olduğunda da kapasitenin kime ve hangi koşullarda açıldığına bakmak gerekiyor.

Alice Huang, Çin’de Huang Le adıyla da biliniyor. Önce televizyon gazeteciliği yaptı. Ardından Hong Kong’da HSBC’de, Çin’de CITIC Securities’de ve Şangay’da bir yatırım şirketinde çalıştı. Çinli yatırımcı Kang Wei ile de iş ortaklığı kurdu. Singapur’daki şirketin başına geçtiğinde bankacılık ve yatırım dünyasını tanıyordu.
Singapur’da 2015’te 7Road International adıyla kurulan şirket, oyun işinden veri merkezi işine geçti ve Megaspeed International adını aldı. Alice Huang 2023’te şirketin kontrolünü aldı. Yılın sonuna doğru hisseler başka bir Singapur şirketi olan SwiftData’ya devredildi. SwiftData’yı nihai olarak kimin kontrol ettiği açık kayıtlarda kesinleşmiş değil. Alice Huang ise Megaspeed’in yönetiminde kalmaya devam etti. Megaspeed, NVIDIA’nın bulut bilişim ortakları arasına girdi.
Jensen Huang ile Alice Huang akraba değil. İkilinin 2023 sonunda Singapur’da, başka NVIDIA yöneticilerinin de katıldığı bir yemekte bir araya geldiği bildirildi. Ertesi yıl Tayvan’daki bir teknoloji etkinliğinde yan yana fotoğraflandılar.

2024’te bir ABD Ticaret Bakanlığı görevlisinin Megaspeed’in Malezya’daki veri merkezine gittiği ve kutuları henüz açılmamış NVIDIA donanımı gördüğü haberleştirildi. Bunun üzerine şu soru ortaya çıktı. Sunucular oraya kurulmak için mi getirilmişti, yoksa başka bir ülkeye mi gidecekti?
Singapur polisi ve gümrüğü, Şubat 2025’te sunucu alımlarında yanlış beyanda bulunulup bulunulmadığını kendi soruşturmasında incelemeye başladı. ABD’li yetkililerse 24 Haziran 2025’te Singapur’da, Alice Huang’ın da bulunduğu bir sevkiyat denetimi yaptı. Singapur, bu soruşturma kapsamında Alice Huang’a suç isnat etmek için yeterli delil bulamadığını açıkladı. Polis, şirket içindeki rolünü anlatırken yanlış bilgi verdiği kanaatiyle kendisini uyardı. Singapur, ülkeye yeniden girişini yasakladı. Megaspeed hakkındaki inceleme sürüyor.
İthalat kayıtlarını inceleyen bir araştırmaya göre Megaspeed’in Malezya’daki iştiraki Speedmatrix, Aralık 2024 ile Ocak 2026 arasında 4,6 milyar dolarlık ürün ithal etti. Yaklaşık 4 milyar dolarlık bölüm, NVIDIA işlemcili sistemler üreten Aivres Systems kaynaklıydı. Bu rakamlar Malezya’daki şirketin alımlarının boyutunu gösteriyor. Kaç sunucunun daha sonra Çin’e gitmiş olabileceğini öğrenmek için sevkiyatların izini ayrı ayrı sürmek gerekiyor.
Finansman kayıtlarında Alibaba’nın adı da geçiyor. Speedmatrix, bazı ekipmanını ve fikrî mülkiyet haklarını, Alibaba’nın Singapur’daki şirketi Apex Enterprise Solutions lehine teminat gösterdi. Teminat, bir yükümlülük yerine getirilmezse karşı tarafa belirli varlıklar üzerinde hak verir. Huawei tarafındaki bağlantı başka bir yoldan kuruluyor. Alice Huang’ın ortağı olduğu şirketin dolaylı ortaklık zinciri, müşterilerinden biri Huawei Cloud olan bir veri merkezine uzanıyor. O merkezde Huawei için NVIDIA çipleri kullanılıp kullanılmadığı kamuya açık kayıtlarda kesinleşmiş değil.
Bir de NVIDIA’nın 23,68 milyar dolarlık Singapur rakamı var. Şirket 2025 mali yılında, toplam gelirinin yaklaşık yüzde 18’ini Singapur adreslerine faturaladı. NVIDIA’nın kendi raporuna göre fiziksel olarak Singapur’a giden ürünlerin değeri, şirketin toplam gelirinin yüzde 2’sinden azdı. Bir satın alma merkezi faturayı Singapur’da alırken donanım başka bir ülkedeki tesise gönderilebiliyor. Bu yüzden hangi ülkeye ne kadar fatura kesildiğine bakarak çiplerin son durağını bulamayız.

The New York Times, Ekim 2025’te Megaspeed üzerinden Çinli şirketlere gelişmiş çip erişimi sağlandığı şüphesini yazdı. Cumhuriyetçi Senatör Tom Cotton da aynı ay Ticaret Bakanlığı’ndan Megaspeed’i incelemesini istedi. Gazete, 29 Ekim 2026’da Jensen Huang ile Alice Huang arasındaki yakınlığı ve ABD istihbaratının iddialarını haberleştirdi. Şirketin ticareti, iki kişinin ilişkisi manşete çıkmadan yaklaşık bir yıl önce zaten gündemdeydi.
Demokratların eline bir Ticaret Bakanlığı raporu geçtiği ve bilgileri gazeteye onların verdiği ihtimalini ciddiye alıyorum. Trump’la yakın çalışan Huang’ın Çin’e çip satışlarını savunması, ihracat kararlarını Demokratlar açısından siyasi bir konu haline getiriyordu. Nitekim Demokrat Senatör Ron Wyden ve Temsilci Richard Neal, Ticaret Bakanı Howard Lutnick’e bu kararları soran bir mektup gönderdi. Cumhuriyetçi komite başkanları da Huang’ı Kongre’ye çağırdı. Bu mektuplar iki partiden de yanıt isteyenler olduğunu gösteriyor. Gazeteye ilk bilgiyi kimin verdiği ise belirsiz.
İddia, Çin istihbaratının Alice Huang üzerinden Jensen Huang’a ulaşmaya çalıştığı yönünde. Pekin bunu reddetti. Singapur, kendi soruşturmasının sunucu alımlarındaki beyanlarla ilgili olduğunu açıkladı. NVIDIA’nın yönetim kurulu da bağımsız incelemesini başlatırken, eldeki bilgilerle şirket sırlarının veya ABD’nin ulusal güvenliğinin zarar gördüğünü düşünmek için bir neden bulunmadığını bildirdi.
Jensen Huang, 8 Kasım’da çalışanlarına gönderdiği mesajda evlilik dışı bir ilişki yaşadığını kabul etti. Mesajında karşı tarafın adını vermedi. New York Times, 11 Kasım’da Huang’ın kendisine bağlı NVIDIA yöneticisi Kimberly Powell’la da ilişkisi olduğunu öne sürdü. Bu haber şirketin yönetim kurallarını da tartışmaya açtı. NVIDIA’nın istifa açıklaması Huang’ın neden ayrıldığını belirtmedi.
Benim cevabını merak ettiğim soru şu. ABD istihbaratı bu şirketleri ne zamandan beri izliyordu ve bu ticaret hattından karşı istihbarat amacıyla yararlandı mı? Şu ana kadar açıklanan bilgiler buna cevap vermiyor. Sunucunun nerede olduğunu nakliye belgesi gösterebilir. Hangi bilginin kimden kime geçtiğini öğrenmek için başka tür kanıt gerekir.
Çinli yapay zekâ şirketleri daha güçlü çiplere erişirse daha hızlı model geliştirebilir. Ürünlerini daha ucuza sunmaları, ChatGPT’nin arkasındaki OpenAI, Claude’u geliştiren Anthropic ve Elon Musk’ın xAI şirketi üzerindeki rekabet baskısını artırır. Ben bu şirketlerin Washington’un çip politikasına yön vermek istemesini makul buluyorum. İçlerinden birinin sızıntıda rol aldığını gösteren kamuya açık bir kanıt yok.
Üstelik bu şirketlerin NVIDIA’yla ticari bağları da var. NVIDIA, OpenAI’a yatırım yapmayı planladığını açıkladı ve Anthropic’in halka arzıyla bağlantılı özel hisse satışına katılan yatırımcılar arasında yer aldı. Huang’ın savunduğu görüş ise şuydu. ABD satış kapısını kapatırsa Çin, kendi çipini ve yazılımını daha hızlı geliştirir. Bana göre Çin, ulaşabildiği NVIDIA çiplerini kullanırken kendi çipini geliştirmeye de devam eder. Yarın hangi ürünü almasına izin verileceğini bugünden bilmiyor.

Geçici CEO Colette Kress, 2013’ten beri NVIDIA’nın mali işlerini yönetiyor. Bu dönemde yatırımcılarla ilişkileri ve şirketin büyük sözleşmelerini yönetmek önemli. Kalıcı CEO’nun işi daha geniş. Hangi çipin ve yazılımın geliştirileceğine, fabrikalarda ne kadar üretim kapasitesi ayrılacağına ve kısıtlamalar karşısında hangi pazarda nasıl çalışılacağına karar vermesi gerekecek.
Şirket içinde benim dikkatimi çeken iki isim var. Ian Buck, CUDA’nın mimarı. CUDA, yazılımcıların NVIDIA’nın işlemcilerine yapay zekâyı eğitmek gibi görevler vermesini sağlayan bir yazılım platformu. Yıllar boyunca kodunu CUDA için yazan bir ekip, başka bir çipe geçerken bu kodun bir bölümünü uyarlamak zorunda kalabiliyor. NVIDIA’nın gücünün bir kısmı da bu yazılım birikiminden geliyor.
Jonah Alben ise grafik işlemcilerinin tasarımından sorumlu kıdemli yönetici. Buck, geliştiricilerin çiple neler yapabildiğini biliyor. Alben ise o çipi tasarlayan ekibi yönetiyor. Trump, dışarıdan Apple’ın eski CEO’su Tim Cook’u önerdi. NVIDIA henüz kalıcı CEO’yu açıklamadı.
Ben önce Kongre’ye bakacağım. Cumhuriyetçi komite başkanları Huang’dan 18 Kasım’da kapalı oturumda bilgi vermesini istedi. İstifadan sonra çağrıyı yenilediler. Huang’ın katılımı henüz kesinleşmedi. Önemli olan, Kongre’nin üç soruya açık cevap alabilmesi. Hangi sunucu nereye gitti? O sunucuyu kim kullandı? Washington bunları ne zaman öğrendi?