İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
İsrail seçimleri: Netanyahu’yu yenmek geleceği değiştirir mi?
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Saddam Hüseyin’in İsrail’e füzeler attığı Körfez Savaşı sırasında… Tehlikenin insanların hayatına doğrudan dokunduğu günlerdi. Yaşananlara tanıklık ederken İsrail’in güzel insanlarıyla tanıştım, ülkenin müthiş tarihini ve doğal zenginliklerini gördüm.
Türkiye’den göçmüş Yahudi vatandaşlarımızla da karşılaştım. Orada bir Türk mahallesi oluşturmuşlardı. Türkiye’den izler taşıyan o insanları ve mahalleyi görmek benim için ayrıca anlamlıydı. Savaşın gölgesinde geçirdiğim günlerden güzel anılarla ayrıldım.
İşte bu yüzden yarın salı günü yapılacak İsrail seçimlerini ayrı bir ilgiyle takip ediyorum. Ülkenin geleceğini düşünürken tanıdığım insanların yüzleri de gözümün önüne geliyor.
Fakat okuduklarım içimi rahatlatmıyor. Haberler, takip ettiğim yazarlar ve analizler, iktidar değişikliğinin sorunları çözmeye yetmeyebileceğini gösteriyor.
Netanyahu kaybedebilir. Peki İsrail’in yönü değişecek mi?
Netanyahu karşıtı blok, geleneksel sağdan sola uzanıyor. Gadi Eisenkot, Naftali Bennett, Yair Lapid, Yair Golan ve Avigdor Lieberman gibi farklı siyasi geçmişlerden gelen isimler aynı hedefte buluşuyor.
Aralarında Netanyahu’nun eski müttefikleri de İşçi Partisi ve Meretz geleneğinin temsilcileri de var. Bu genişlik seçim kazanmayı kolaylaştırabilir; hükümette birlikte karar vermek ise daha zor olacak.
Cumartesi günü Tel Aviv’deki Rehineler Meydanı’ndan yükselen “Utanın” sesleri, birikmiş tepkinin büyüklüğünü anlatıyor. Yolsuzluk suçlamaları, savaşların bedeli, hayat pahalılığı ve ultra Ortodokslara tanınan ayrıcalıklar, farklı seçmen kesimlerini buluşturuyor.
Muhalefetin ortak vaatlerini önemsiyorum: 7 Ekim saldırılarındaki güvenlik ve yönetim başarısızlıklarını bağımsız biçimde araştırmak, güçler ayrılığını korumak, kamu hizmetlerini iyileştirmek ve askerlik yükünü daha adil paylaşmak.
Eisenkot’un savaşta oğlunu kaybetmiş olması da söylediklerine ayrı bir ağırlık kazandırıyor. Eski Meretz yöneticisi Meir Margalit’in işaret ettiği gibi, savaşın yükünü kimin taşıdığı seçmenin gözünde önemli.
Bunlar gerçek değişim vaatleri. Ancak önlerinde önce hükümet kurma meselesi var.
Anketler farklı sonuçlar veriyor. Bazılarında muhalefet yaklaşık 56, Netanyahu bloku 50, Arap partileri ise 14 sandalyede görünüyor. Netanyahu ittifakını 59 sandalyeye çıkaran araştırmalar da var.
120 üyeli parlamentoda 61 sandalyelik çoğunluk hiçbir taraf için garanti değil. En büyük parti olmak da başbakanlığı kendiliğinden getirmiyor.
Tam burada muhalefetin önemli bir çelişkisi ortaya çıkıyor. Arap partileri hükümet hesabında belirleyici olabilirken Eisenkot onların desteğini istemediğini söylüyor. Yair Golan ise iş birliğine daha açık.
Demokrasiyi onarmayı vaat eden bir ittifakın Arap seçmenin siyasi temsilcileriyle nasıl ilişki kuracağı, yalnızca sandalye hesabıyla açıklanamaz.
Milletvekili geçişleri de konuşuluyor. Ancak bunlar henüz tahmin. Üstelik 50 sandalyeye üç ya da dört milletvekili eklemek, çoğunluğu sağlamıyor. Yarınki sonuçların ardından uzun pazarlıklar yaşanabilir; hükümet kurulamazsa Netanyahu geçici olarak görevini sürdürebilir.
Asıl tereddüdüm, muhalefetin Filistin ve bölgesel güvenlik yaklaşımında.
Eisenkot bağımsız Filistin devletine karşı çıkıyor; Hamas’ın Gazze’deki yönetimini 18 ay içinde, gerekirse askeri güçle sona erdirmeyi vaat ediyor. Lapid, İran’ın enerji altyapısına daha ağır saldırıları savunuyor. Bennett, Türkiye’yi “yeni İran” diye tanımlıyor, Katar’ın düşman devlet ilan edilmesini istiyor. Lieberman ise Filistin Yönetimi’nin dağıtılmasını öneriyor.
Bu açıklamalarda Netanyahu sonrasına ilişkin köklü bir değişim görmekte zorlanıyorum. Rakiplerinin önemli bir bölümü onun yönetim tarzına karşı çıkarken güvenlik anlayışına yaklaşıyor.
Netanyahu’nun siyasi etkisi, kendi partisinin sınırlarını çoktan aşmış görünüyor.
7 Ekim 2023 saldırılarında yaklaşık 1.200 kişi öldürüldü, 251 kişi rehin alındı. İsrail ağır bir travma yaşadı; dünyadan güçlü dayanışma mesajları geldi.
Ardından Gazze’deki yıkım, bu desteği aşındırdı. Ekim başındaki insani durum verilerine göre ölen Filistinlilerin sayısı 74 bini, çocuk kayıpları yaklaşık 21 bini bulmuştu.
Netanyahu’nun “tam zafer” hedefinin hem Filistinli sivillerin hem İsrailli rehinelerin hayatlarının önüne geçtiği eleştirisini görmezden gelemiyorum.
İsrail, Hamas ve Hizbullah’a ağır darbeler indirdi. Lübnan’ın güneyindeki operasyonlar büyük yıkıma ve yerinden edilmelere yol açtı. ABD’nin İran’a karşı doğrudan askeri katılımı, Netanyahu’nun istediği bir gelişmeydi. Buna rağmen İran yönetimi, Hamas ve Hizbullah varlıklarını sürdürüyor.
Irak Savaşı’nın da hatırlattığı soru burada karşımıza çıkıyor: Askeri kazanımların ardından nasıl bir siyasi düzen kurulacak?
Filistin’i tanıyan ülkelerin sayısı 150’yi aşarken Filistinliler güvenliğe ve özgürlüğe kavuşamadı. Gazze’de yıkım, Batı Şeria’da yerleşimci saldırıları ve baskılar sürüyor. İsrail’in reddettiği soykırım suçlaması Uluslararası Adalet Divanı’nda görülüyor; henüz nihai hüküm verilmiş değil.
Amerika’da da koşulsuz desteğin geleceği tartışılıyor. Cumhuriyetçi seçmende İsrail’e destek güçlü olsa da Demokrat siyasetçi Rahm Emanuel gibi isimlerin Amerikan kaynaklarıyla askeri yardıma karşı çıkması, değişimin işareti.
İran’la yeni bir çatışmanın hükümet değişimini geciktirebileceği kaygısı da var. Bunu kanıtlanmış bir plan olarak sunamam. Fakat güvenlik gündeminin iç siyasetteki ağırlığı ortada.
Muhalefetin kazanması; yargı bağımsızlığı, kamu yönetimi ve hesap verebilirlik bakımından önemli olabilir. Bu ihtimali küçümsemiyorum. Ancak Filistinlilerle ilişkide ve bölgesel güvenlikte farklı bir yol bulunmadıkça sorunların sürmesinden kaygı duyuyorum.
İsrail’de geçirdiğim 45 günü, tanıştığım insanları ve o Türk mahallesini hatırlarken ülkenin geleceği için umut etmek istiyorum. İsraillilerin güven içinde yaşamasını istediğim kadar Filistinlilerin de özgür ve güvenli bir hayata kavuşmasını istiyorum.
Yarınki seçimleri bu duygularla izleyeceğim.
