İdam deyince aklıma önce Kenan Evren geliyor. Ardından Erdal Eren ve hafızamıza kazınan o söz: “Asmayalım da besleyelim mi?”
Bu sözü hatırlamamın nedeni, içinde bir haklılık bulmam değil. Tam tersine, bir insanın yaşamını cezaevinde beslenecek bir yük gibi gören anlayışın ürperticiliği.
Erdal Eren, 13 Aralık 1980’de idam edildi. Hikâyesi yıllardır “yaşı büyütülerek asılan çocuk” diye anlatılıyor. Ancak nüfus kaydı onu 18 yaşından büyük gösteriyordu. Savunması, gerçek yaşının küçük olduğunu belirterek yaş tespiti yapılmasını istedi; mahkeme bu talebi reddetti. Bu nedenle, mahkemenin yaşını büyüttüğünü kesin bir bilgi gibi aktarmak yerine, yaş tespiti talebinin reddedildiğini söylemek gerekiyor.
Evren’in “Asmayalım da besleyelim mi?” diye hatırlanan yaklaşımının dayandığı Muş konuşması ise 1984 tarihli.
Devletin görevi, cezaevindeki insanı beslemenin hesabını yaparak yaşamasına ya da ölmesine karar vermek olabilir mi? Bir insanın başka bir insanı öldürmesi yanlışsa, devletin öldürmesini de sorgulamak zorundayız. Mahkeme kararı, öldürmenin ahlaki ağırlığını kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.
Türkiye’nin ölüm cezasından vazgeçişi
Türkiye’de idam tartışmasının hafızamdaki bir başka dönüm noktası, Abdullah Öcalan’ın yakalanmasıdır. Öcalan, 1999’da ölüm cezasına mahkûm edildi; ceza infaz edilmedi. Türkiye’nin 2002’de barış zamanında ölüm cezasını kaldırmasının ardından hüküm müebbet hapse çevrildi. Avrupa Birliği’ne uyum sürecindeki düzenlemelerle ölüm cezası 2004’te tamamen kaldırıldı.
Bunu “Onu bile asamadılar” diye anlatmak, idamı gerçekleşmesi gereken bir sonuç gibi kabul etmek olur. Oysa konuşulması gereken, devletin bir insanı öldürme yetkisinden vazgeçmesidir.
İnfazdan hastaneye uzanan süreç
Amerika’da yaşananlar, aynı soruyu yeniden önümüze getiriyor. Tennessee’de Christa Pike, 30 Eylül 2026’daki infaz girişiminde iki doz pentobarbital verilmesine rağmen hayatta kaldı. Hastaneye kaldırıldı ve bir süre solunum cihazına bağlandı. Avukatları, 10 Ekim’de hastaneden çıkarılarak cezaevine götürüldüğünü açıkladı. Pike, 1995’te sınıf arkadaşı Colleen Slemmer’i öldürmesi nedeniyle hüküm giymişti.
Öldürülen genç kadının hayatını ve yakınlarının acısını unutmuyoruz. Ancak bu suç, bir başka insanın infaz sırasında yaşadığı acıyı önemsizleştirmiyor.
Tennessee Valisi Bill Lee, olayın ardından yılın kalanında infazları durduracağını ve bağımsız inceleme yaptıracağını açıkladı. Bu, ölüm cezasının kaldırılması değil, uygulamaya ara verilmesiydi. Hayatta kalması, Pike’ın cezasının kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına da gelmiyor.
California’da 548 kişi için müebbet girişimi
California Valisi Gavin Newsom, 5 Kasım 2026’da eyaletteki bütün ölüm cezalarını şartlı tahliye imkânı bulunmayan müebbet hapse çevirmek istediğini duyurdu. Girişim 548 kişiyi kapsıyor. Bazı dosyalarda California Yüksek Mahkemesinin onayı gerektiğinden süreç bütün mahkûmlar için tamamlanmış değil. Bu girişim, eyalet yasalarındaki ölüm cezasını da kendiliğinden kaldırmıyor.
Yaşam hakkı üzerine tartışmayı yalnızca partilerin kazancına ve kaybına sıkıştırabilir miyiz?
İdama karşı olmak suçu bağışlamak değildir
Söz konusu mahkûmlar arasında ağır suçlardan hüküm giyenler var. Charles Ng, 11 cinayetten mahkûm edildi. Richard Allen Davis, 12 yaşındaki Polly Klaas’ı kaçırıp öldürdü. Richard Farley ise 1988’de yedi eski iş arkadaşını öldürdü. Bu suçların hiçbirini hafifletecek bir kelime aramıyorum.
Ama idama karşı çıkmak, bu insanları masum ilan etmek değildir. İşledikleri suçları bağışlamak veya serbest bırakılmalarını istemek de değildir. İnsan, ağır bir suçun karşılığında ağır bir ceza verilmesini savunurken devletin öldürmesine karşı çıkabilir.
Mağdur yakınlarının acısını dinlemek, onlara destek olmak ve adalet taleplerini ciddiye almak zorundayız. Bunun için yeni bir ölümü zorunlu görmek zorunda değiliz. Newsom’ın önerdiği şartlı tahliyesiz müebbet de mahkûmların özgürlüğüne kavuşması anlamına gelmiyor.
Amerika’daki rakamlar ne söylüyor?
Ölüm cezası Amerika’da 27 eyaletin yasalarında bulunuyor; 23 eyalet ise kaldırmış durumda. Federal sistemde ve askerî yargıda da mevcut. Ancak yasada bulunması, her eyalette fiilen infaz yapıldığı anlamına gelmiyor. Death Penalty Information Center’ın 5 Kasım 2026 tarihli tablosuna göre, yıl içinde o tarihe kadar yedi eyalette 35 kişi idam edildi.
NAACP Legal Defense Fund’ın 1 Temmuz 2026 tarihli raporunda ölüm cezası sırasındaki toplam mahkûm sayısı 1.973 olarak veriliyor. Bu toplam, cezası bozulmuş ancak yeniden ölüm cezası alabilecek bazı kişileri de içeriyor. Hepsinin infaz günü belirlenmiş değil. Rakam, California’daki kasım ayı girişiminden önceki durumu yansıtıyor; bugünün kesin toplamı olarak okunmamalı.
Adaletin gücü nerede?
Bu sayıların arkasında ayrı dosyalar, hayatlar ve kayıplar var. Adalet, bunların hepsine dikkatle bakmayı gerektiriyor. Üstelik yargı da insan eliyle işliyor. Hata ihtimalinin bulunduğu bir sistemde ölüm cezası, düzeltme imkânını sonsuza kadar ortadan kaldırıyor.
İdam deyince aklıma Kenan Evren’in gelmesi bundan. “Asmayalım da besleyelim mi?” sözünde haklılık gördüğüm için değil; insan hayatının böyle bir soruya indirgenmesini kabul edemediğim için.
Devletin sorumluluğu, cezaevinde tuttuğu insanın hayatını da korumaktır. Bunun bedelini bir lütuf gibi sunamaz.
Ben adaletin gücünü, kaç insanı öldürebildiğinde aramıyorum. En ağır suç karşısında bile hukuktan ve insan hayatına duyduğu saygıdan vazgeçmemesinde arıyorum
İstanbul 20.5°C
Ankara 14.5°C
Diyarbakır 13.9°C
Berlin 29°C
