İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
Aslında hepimiz bu binanın altında kaldık
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Maltepe’de bir bina çöktü. Beş insan hayatını kaybetti. Şimdi binanın betonunu, kumunu, demirini, kolonlarını konuşuyoruz. Konuşacağız elbette. Ama ben önce yıllardır büyüttüğümüz başka bir soruna bakmak istiyorum: Suskunluğumuza.
Haksızlığı görüyoruz, başımızı önümüze eğiyoruz. Hırsızlığı duyuyoruz, uzak duruyoruz. Kuralsızlığı hayatın olağan bir parçası sayıyoruz. Bir itirazı, bir dilekçeyi, bir soruyu bile çoğu zaman başkasından bekliyoruz.
Sonra bir bina çöküyor. Enkazın başında hep birlikte üzülüyoruz.
Aslında hepimiz o binanın altında kaldık. Sorumluluğu sürekli başkasına bırakan, yanlışın karşısında sesini giderek azaltan bir toplum olarak…
Maltepe Cevizli Mahallesi Doğu Sokak’taki yedi katlı binanın alt üç katı, 8 Ekim sabahı çöktü. Beş kişinin hayatını kaybettiği olayın ardından ortaya çıkan bilgiler, yıllar öncesine uzanan bir kaçak yapı hikâyesini gösteriyor.
Aktarılan belediye kayıtlarına göre bina başlangıçta bodrum, zemin ve iki normal kattan oluşuyordu. Üzerine 1989’da bir, 1990’da üç kaçak kat eklendi.
Bilirkişi ön raporunun aktarımında bu dört kat için yıkım kararları alındığı, ancak kararların uygulanmadığı belirtiliyor.
Burada duralım.
Kaçak katlar tespit edilmiş. Tutanak tutulmuş. Yıkım kararı alınmış. Buna rağmen katlar yerinde kalmış, bina kullanılmaya devam etmiş.
İlk kaçak katın ardından üç kat daha çıkılabilmesi bile başlı başına açıklanması gereken bir durum. İnşaat durduruldu mu? Mühürleme yapıldı mı? Sonrasında kontrol edildi mi? İlk kararın uygulanmasını kim takip etti?
Böyle bir geçmişi öğrendikten sonra yalnızca “Bina nasıl çöktü?” diye şaşırmak yeterli gelmiyor bana. “Tespit edilen aykırılık neden giderilmedi?” sorusunu da aynı kararlılıkla sormamız gerekiyor.
Bir mahallede belediye encümen üyesi de yaşar, muhtar da, öğretmen de, esnaf da. Dernekte, lokalde, sosyal faaliyetlerde görev alan, çevresinde sözü dinlenen insanlar da vardır.
Bu insanların her biri mühendis olmak zorunda değil. Her yurttaşın ruhsat dosyasını veya beton hesabını bilmesi de beklenemez. Ancak görülen bir aykırılık karşısında soru sormak, bildirimde bulunmak, başvurunun sonucunu takip etmek için mühendislik diploması gerekmiyor.
Kaçak olduğunu bilen insanın “Bunun izni var mı?” demesi gerekir. Yıkım kararı bulunduğunu öğrenenin “Neden uygulanmıyor?” diye sorması gerekir. Seçilmiş kişinin bu soruyu ilgili makama taşıması, görevlinin kendi yetkisi içindeki işlemi yapması gerekir.
Bu binanın çevresinde kimin ne bildiği araştırılacak. Belirli bir muhtarın, öğretmenin veya mahalle sakininin bildiği hâlde sustuğunu belge olmadan söyleyemeyiz. Fakat toplum olarak kendimize şu soruyu sorabiliriz: Bir yanlışla karşılaştığımızda ses çıkarıyor muyuz, yoksa “Bana dokunmasın” deyip yolumuza mı devam ediyoruz?
Kamu görevlisinin kanuni yükümlülüğü ile yurttaşın toplumsal sorumluluğu farklıdır. Yetkili makamın müdahale görevi, vatandaşın şikâyet edip etmemesine indirgenemez. Bunun yanında yurttaşın itirazı da kuralsızlığın yerleşmesini önleyen önemli bir güçtür.
Biz bu gücü kullanmaktan giderek uzaklaşıyoruz. İtiraz edeni huzursuzluk çıkaran kişi gibi görmeye başladığımızda, yanlış yapanın işi kolaylaşıyor.
Beton örneklerinde deniz kabuğu görüldüğüne ilişkin bilgiler yayımlandı. Malzeme kalitesi, beton dayanımı, donatının durumu ve taşıyıcı sisteme müdahale olup olmadığı mutlaka araştırılmalı. Kesin çökme nedeni teknik incelemeyle ortaya konmalı.
Ama bu tartışma, kaçak kat meselesini geriye itmemeli.
Ruhsatlı bir binanın da uygun malzemeyle, onaylı projesine ve teknik kurallara göre yapılması gerekir. Malzemenin kalitesini denetlersiniz. Yapının projeye uygunluğunu denetlersiniz. Sonradan eklenen katların izinli olup olmadığını da denetlersiniz.
Kaliteli malzeme kullanılması, izinsiz katı meşru hâle getirmez. Kaçak katın varlığı da kötü malzeme kullanımını önemsizleştirmez. İkisi ayrı sorumluluk alanıdır; çökmedeki etkileri birlikte incelenir.
Maltepe’de mesele, yalnızca betonun içinden ne çıktığı değil. Belediyenin tespit ettiği aykırılığın ardından sistemin neden sonuç üretmediği.
İmar Kanunu’nun 32. maddesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıda temel süreci düzenliyor: Tespit, tutanak, mühürleme, inşaatın durdurulması, aykırılığın giderilmesinin değerlendirilmesi ve koşulları oluşursa yıkım.
Yapı sahibine tanınan süre, istediği kaçak katı yasallaştırma hakkı değildir. Kat ilavesinin imar bakımından mümkün olması ve taşıyıcı sistemin yeni yükleri güvenle taşıması gerekir.
Yıkım kararı alındığında da işlem tamamlanmış olmaz. Kararın hukuki durumu, tebligatı, teknik hazırlığı ve uygulanması takip edilir. Bir dosyada “Yıkım kararı vardır” yazması, binada yaşayan insanı korumaz.
İlk işlemlerin Kartal Belediyesi döneminde yapıldığı aktarılıyor. Maltepe, 1992’de Kartal’dan ayrıldı. O hâlde ilk uygulama sorumluluğuyla birlikte dosyanın devri ve sonraki yıllardaki takibi de incelenmeli.
Kim hangi tarihte görevliydi? Hangi yetkiye sahipti? Dosya önüne ne zaman geldi? Ne yaptı? Yapmadığı işlem neydi?
Sorumluluk bu kayıtlarla belirlenmeli. Bugünkü yönetimi geçmişin tamamından otomatik olarak sorumlu tutmak da, geçmişte karar alınmış olmasını herkesi kurtaran bir gerekçe saymak da doğru olmaz.
Belediye, kanuni koşullar oluştuğunda yıkımı yaptırıp masrafını yapı sahibinden tahsil edebilir. Paranın önceden peşin alınamaması bu yetkiyi ortadan kaldırmaz. Giderin hangi kişiye yöneltileceği ise mülkiyet ve yapım ilişkileri üzerinden belirlenir.
Yıkım elbette teknik hazırlık ve bütçe gerektirir. Dar sokak, bitişik binalar, özel makine ihtiyacı, molozun taşınması ve güvenli bertarafı işi zorlaştırabilir. Fakat bunlardan hangisinin Maltepe’de kararları engellediği henüz ortaya konmuş değil.
Bir kurum maliyet veya ekipman sorunu ileri sürüyorsa hangi girişimleri yaptığını da göstermeli. Hizmet alımı denendi mi? Bütçe istendi mi? Bekleme süresinde risk değerlendirildi mi?
Üstelik yakın çökme tehlikesi varsa yıkım hazırlığı sürerken insanlar binada tutulmak zorunda değil. İmar Kanunu’nun 39. maddesi, gerekli koşullarda mahkeme kararı beklenmeden derhâl tahliyeye olanak tanıyor.
İnsanların barınma ihtiyacını da düşünerek güvenliği sağlayacak bir kamu düzenine ihtiyacımız var. Dosyanın bir sonraki masaya gönderilmesini çözüm sayamayız.
Savcılık soruşturması sürüyor. Kamu görevlilerinin olası ihmalleri için müfettişler görevlendirildi. Ön rapor ve gözaltı işlemleri, kesinleşmiş mahkûmiyet anlamına gelmiyor. Her kişinin kusuru ayrı belirlenmeli.
Ancak yıkım kararını uygulamamak, ölümle bağlantısı kanıtlandığında yalnızca idari bir eksiklik olarak kalmayabilir. Müdahale etmekle yükümlü kişinin kusuru ve ölümler arasındaki bağ kurulursa taksirle öldürme sorumluluğu doğabilir.
Türk Ceza Kanunu’nun 85. maddesinin ikinci fıkrası, birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanma için 2 yıldan 15 yıla kadar hapis öngörüyor. Bilinçli taksir koşulları oluşursa ceza artırılıyor.
Belediye görevlilerinin bu tür suçlardan ceza aldığı örnekler de var. Kartal’daki Yeşilyurt Apartmanı davasında eski belediye başkan yardımcısı ve üç belediye görevlisine 4 yıl 2’şer ay hapis verildi. Adıyaman’daki Zümrüt Apartmanı dosyasında imar müdürü ile müdür vekili 6 yıl 8’er ay hapis cezası aldı. Bu kararların kesinleşme durumları ayrı; fakat kamu görevlisinin ölüm sonucundan sorumlu tutulabileceğini gösteriyorlar.
Maltepe’de de yapım sorumluları, teknik görevliler ve uygulamayla yükümlü kamu personeli bakımından bütün süreç ortaya çıkarılmalı. Ölümleri önleyebilecek bir görev kusurla yerine getirilmediyse bunun hesabı sorulmalı.
Ben bu olayın birkaç gün konuşulup unutulmasını istemiyorum. Beş insanın ölümünü, bir sonraki facianın haberine kadar hatırlanan bir acıya dönüştürmeyelim.
Yıkım kararı bulunan dosyalar nerede bekliyor? Hangi bina ne zaman kontrol edildi? Hangi karar uygulanmadı ve neden? Bunları bilmek yurttaşın hakkı. Açıklamak ve gerekeni yapmak yetkililerin görevi.
Bizim payımıza da yanlış karşısında susmamak düşüyor. Bir başvuru yapmak, sonucunu sormak, seçilmiş kişiden hesap istemek, komşunun can güvenliğini önemsemek.
Haksızlığa, hırsızlığa ve kuralsızlığa tepki vermeyi yeniden öğrenmeliyiz. En küçük sorumluluğu bile başkasına bırakmanın bizi nasıl bir topluma dönüştürdüğünü düşünmeliyiz.
Maltepe’de enkazın altında beş insan kaldı. Onların hayatını geri getiremeyiz. Ama sorumluların belirlenmesini, hukukun işlemesini ve başka insanların aynı tehlikeyle yaşamamasını sağlayabiliriz.
Aslında hepimiz bu binanın altında kaldık. Şimdi başımızı kaldırıp hesap sorma zamanı.
