İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
Amerika’da kritik seçim: Sandık hangi dengeleri değiştirebilir?
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Amerikalılar 3 Kasım 2026 Salı günü sandığa giderken yeni bir başkan seçmeyecek. Ancak verecekleri oylar, Donald Trump’ın başkanlığının kalan iki yılında hangi kararları ne kadar kolay alabileceğini belirleyecek. Beyaz Saray’daki isim aynı kalacak; onunla birlikte çalışacak, pazarlık yapacak veya önerilerine karşı çıkacak Kongre’nin dengesi değişebilecek.
Bu nedenle önümüzdeki seçimi yalnızca “yerel seçim” diye adlandırmak eksik kalır. Aynı gün eyaletlerde ve yerel yönetimlerde de seçimler yapılacak. Fakat Washington’daki güç dağılımını belirleyecek asıl yarış, Kongre’nin iki kanadı olan Temsilciler Meclisi ve Senato için verilecek.
Trump, ikinci başkanlık dönemine 20 Ocak 2025’te başladı. Normal anayasal takvime göre bu dönem 20 Ocak 2029’da sona erecek. Kasım seçimi, ikinci yılın sonuna yaklaşılırken yapılacak bir ara değerlendirme niteliği taşıyor. Seçmen, başkanı değiştirmeden onun partisinin yasamadaki gücünü artırabilecek veya azaltabilecek.
Amerikan sistemini anlamak için önce sık yapılan bir karışıklığı gidermek gerekiyor: Kongre ile Temsilciler Meclisi birbirinden ayrı iki parlamento değildir. Kongre, Temsilciler Meclisi ile Senato’nun ortak adıdır.
Federal yönetim üç ayrı güç üzerine kuruludur. Başkan yürütmeyi yönetir. Kongre yasaları ve harcama yetkisini belirler. Federal mahkemeler ise önlerine gelen davalarda yasaların ve yönetimin işlemlerinin hukuka, özellikle Anayasa’ya uygunluğunu denetler. Yargının en üstünde Yüksek Mahkeme bulunur.
Bir yasa teklifinin kanunlaşabilmesi için kural olarak Temsilciler Meclisi ve Senato’nun aynı metni kabul etmesi, ardından başkanın imzalaması gerekir. Başkan veto ederse Kongre, her iki kanatta da gerekli üçte iki desteği sağlayarak vetoyu aşabilir. Dolayısıyla başkanın bir düzenlemeyi istemesi, tek başına onun kanunlaşmasına yetmez.
Yüksek Mahkeme ise her yasayı yürürlüğe girmeden onaylayan üçüncü bir yasama organı değildir. Mahkemeler, uygun bir dava önlerine geldiğinde hukuki denetim yapar. Başkanın, Kongre’nin ve yargının rolleri birbirinden farklıdır; sistemin özü de bu yetkilerin tek elde toplanmamasıdır.
Bugün Cumhuriyetçiler hem Temsilciler Meclisi’nde hem Senato’da çoğunluğa sahip. Bu, Trump’ın siyasi programı açısından önemli bir avantaj. Ancak aynı partiden olmak, her üyenin bütün oylamalarda aynı yönde oy kullanacağı anlamına gelmiyor. Dar çoğunluklarda birkaç üyenin itirazı bile belirleyici olabiliyor.
Meclis ile Senato’nun farklı ağırlıkları da var. Vergi ve harcama düzenlemeleri iki kanattan geçerken, başkanın aday gösterdiği bakanlar, büyükelçiler ve federal yargıçlar için onay yetkisi Senato’ya ait. Temsilciler Meclisi bu atamalarda onay oylaması yapmıyor.
Yüksek Mahkeme’nin dokuz üyesi ara seçimde halk tarafından seçilmeyecek. Görevleri de seçim sonucu nedeniyle sona ermeyecek. Fakat bir üyelik boşalırsa Trump’ın göstereceği adayın onaylanmasında yeni Senato’nun bileşimi belirleyici olacak. Ara seçimin yargıya etkisi, mevcut üyeleri değiştirmesinden değil, gelecekteki atamaları etkilemesinden kaynaklanıyor.
Temsilciler Meclisi’nin oy hakkına sahip üyelerine ayrılan 435 sandalyenin tamamı için seçim yapılacak. Görev süreleri iki yıl. Eyaletlerin buraya gönderdikleri temsilci sayısı nüfuslarına göre belirleniyor ve her temsilci kendi seçim çevresinde yarışıyor.
Senato’da ise 50 eyaletin her birinden ikişer olmak üzere 100 senatör bulunuyor. Büyük bir eyalet ile küçük bir eyalet burada aynı sayıda üyeyle temsil ediliyor. Bu üyelere “delege” değil, senatör demek gerekiyor.
Senatörlerin görev süresi altı yıl. Ancak Senato’nun tamamı aynı anda seçilmiyor. Sandalyeler üç gruba ayrılmış durumda; her iki yılda bir yaklaşık üçte biri seçime giriyor. Bu yıl olağan takvimde 33 sandalye var. Florida ve Ohio’daki iki özel seçim eklendiğinde sayı 35’e yükseliyor. Diğer 65 sandalye bu seçimde oylanmıyor.
Florida ve Ohio’daki özel seçimler, daha önce boşalan ve atamayla doldurulan üyeliklerin kalan süresi için yapılacak. Bu iki yarışın kazananları, olağan altı yıllık yeni bir dönem yerine Ocak 2029’a kadar süren mevcut dönemi tamamlayacak. Seçime girmek, mevcut senatörün mutlaka değişmesi demek de değil; yeniden aday olan bir senatör tekrar kazanabilir.
Temsilciler Meclisi’nde 218 Cumhuriyetçi, 214 Demokrat ve bir bağımsız üye bulunuyor. İki sandalye boş. Bütün sandalyeler dolduğunda tek başına çoğunluk için gereken sayı 218. Demokratların mevcut 214 sandalyelik düzeyden bu eşiğe ulaşması, toplam sayılarını net dört artırmalarını gerektiriyor. Bu, her durumda yalnızca dört Cumhuriyetçiyi yenmenin yeterli olacağı anlamına gelmez; kendi kayıpları ve boş sandalyelerin sonuçları da hesaba katılmalı.
Senato’daki tablo 53 Cumhuriyetçi, 45 Demokrat ve Demokratlarla birlikte hareket eden iki bağımsız üyeden oluşuyor. Siyasi çoğunluk hesabı bu nedenle 53’e 47.
Demokratların ve onlarla birlikte hareket eden bağımsızların toplamı 50’ye çıkarsa denge yine Cumhuriyetçiler lehine kalabilir. Çünkü eşit oylamalarda Cumhuriyetçi Başkan Yardımcısı JD Vance’in belirleyici oy kullanma yetkisi var. Demokrat blok için açık çoğunluk hedefi 51; bunun için net dört sandalye kazanılması gerekiyor.
Buradaki “net” sözcüğü seçimin anahtarı. Demokratlar Cumhuriyetçilerden dört sandalye alıp kendi sandalyelerinden birini kaybederse toplamları yalnızca 50 olur. Mevcut sandalyelerini koruyup dört Cumhuriyetçi sandalye kazanırlarsa 51’e ulaşırlar.
Bu yıl seçime girecek 35 sandalyenin 22’si Cumhuriyetçilerin, 13’ü Demokratların elinde. Cumhuriyetçilerin daha çok sandalye savunması Demokratlara fırsat yaratıyor. Fakat bu sandalyelerin hepsi aynı derecede rekabetçi değil. Bir eyaletin geçmişte bir partiye oy vermesi de bu kez sonucun kesin olduğu anlamına gelmiyor.
Teksas ile Michigan, aynı seçim gecesinde iki farklı hesabı gösterecek.
Teksas’ta oylanacak sandalye Cumhuriyetçi Senatör John Cornyn’e ait. Cornyn yeniden seçilmek istedi, ancak partisinin ön seçiminin ikinci turunda Ken Paxton’a yenildi. Kasımda Cumhuriyetçilerin adayı eyalet başsavcısı Paxton, Demokratların adayı ise eyalet temsilcisi James Talarico.
Talarico kazanırsa Cumhuriyetçiler bir sandalye kaybedecek, Demokratlar bir sandalye kazanacak. Diğer bütün sonuçların değişmediği varsayımında Senato dengesi 53’e 47’den 52’ye 48’e dönecek. Paxton kazanırsa senatörün adı değişecek, fakat sandalyenin partisi değişmeyecek. Teksas’ın diğer senatörü Ted Cruz’un sandalyesi bu yıl seçime girmiyor.
Michigan’da ise durum farklı. Görevini dönem sonunda bırakacak Gary Peters Demokrat. Peters’ın ayrılışı bir dönem sınırından kaynaklanmıyor; yeniden aday olmama kararından kaynaklanıyor. Federal senatörlükte genel bir dönem sayısı sınırı bulunmuyor.
Peters’ın yerine Demokrat Abdul El-Sayed ile Cumhuriyetçi Mike Rogers yarışıyor. El-Sayed, Mısır kökenli bir aileden gelen, Michigan’da doğup büyümüş bir Amerikalı. Tıp eğitimi ve halk sağlığı alanındaki çalışmalarıyla tanınıyor; Detroit’in sağlık yönetiminde görev yaptı. Seçilirse ABD Senatosu’nun ilk Müslüman üyesi olacak. Buradaki “ilk” Senato için geçerli; daha önce Temsilciler Meclisi’nde Müslüman üyeler görev yaptı.
El-Sayed’in kazanması Demokratların toplamına yeni bir sandalye eklemeyecek. Peters’ın sandalyesini koruyacak. Rogers kazanırsa Demokratların bir sandalyesi Cumhuriyetçilere geçecek. Diğer bütün sonuçlar aynı kaldığında denge 54’e 46’ya dönecek.
İki örneği birlikte düşünelim: Demokratlar Teksas’ı kazanır, Michigan’ı kaybederse birbirini götüren iki sonuç ortaya çıkar. Başka yerde değişiklik yoksa Senato’daki 53’e 47 dengesi korunur. Bu yüzden seçim gecesi yalnızca hangi adayın kazandığına değil, o sandalyenin önceden hangi partide olduğuna da bakmak gerekiyor.
Aynı hesap diğer eyaletler için de geçerli. Maine’de Cumhuriyetçi Susan Collins’in, Kuzey Carolina’da yeniden aday olmayan Cumhuriyetçi Thom Tillis’in sandalyeleri Demokratların kazanmak istediği yerler arasında. Ohio ve Alaska da Cumhuriyetçi sandalyelerin savunulduğu yarışlar. Buna karşılık Georgia ve New Hampshire’da Demokratlar mevcut sandalyelerini korumaya çalışıyor.
Temsilciler Meclisi’nde ise yarış eyaletin tamamında değil, seçim çevreleri düzeyinde yürütülüyor. Bir eyalet başkanlık seçiminde Cumhuriyetçilere oy vermiş olsa bile aynı eyaletin bazı bölgeleri Demokrat temsilci seçebilir. Iowa ve Pennsylvania’daki bazı Cumhuriyetçi sandalyeler etrafındaki mücadele, birkaç bölgenin ülke çapındaki çoğunluğu nasıl değiştirebileceğini gösteriyor.
Demokratlar yalnızca Temsilciler Meclisi’ni kazanırsa Trump’ın yeni yasa ve harcama teklifleri için muhalefetle anlaşması daha önemli hale gelir. Meclis çoğunluğu komiteleri, gündemi ve yönetimi denetleme süreçlerini yönlendirir. Belge talepleri ve kamuya açık oturumlarla başkanlık yönetimi üzerinde daha yoğun denetim kurulabilir.
Senato Cumhuriyetçilerde kaldığı sürece, gerekli desteği bulan başkanlık atamaları bu kanattan geçmeye devam edebilir. Yani Temsilciler Meclisi’nin kaybedilmesiyle Senato’nun kaybedilmesi aynı sonucu doğurmaz.
Demokratlar yalnızca Senato’yu kazanırsa yasa tekliflerinin yanında atamalar da farklı bir siyasi dengeyle karşılaşır. Demokrat çoğunluk, adayları reddedebilir veya değerlendirme sürecini ilerletmeyebilir. Özellikle yargıç atamalarında bu değişikliğin etkisi başkanlık döneminden çok daha uzun sürebilir.
İki kanat da Demokratlara geçerse Trump’ın kapsamlı yeni yasaları kendi partisinin oylarıyla çıkarması mümkün olmaz. Vergi, sağlık, göç ve federal harcama başlıklarında uzlaşma ihtiyacı artar. Harcama yasalarında anlaşma sağlanamazsa bazı federal hizmetlerin geçici olarak durması riski doğabilir. Bununla birlikte muhalefetin Kongre’yi kazanması, onun istediği her yasayı çıkarabileceği anlamına da gelmez; başkanın veto yetkisi devam eder.
Cumhuriyetçiler iki kanadı da korursa Trump mevcut yasama avantajını sürdürür. Yine de Senato’da basit çoğunluk her konuda yeterli değildir. Olağan yasa tekliflerinde tartışmayı sona erdirip oylamaya ilerlemek için çoğu zaman 60 oy gerekir. Atamalar ve belirli bütçe düzenlemeleri gibi istisnalar vardır. Bu nedenle 51 sandalyelik çoğunlukla 60 oyluk destek aynı şey değildir.
Yaptırımlar konusunda da tek bir kural yok. Kongre yasa yoluyla yaptırım getirebilir veya başkana tanınan yetkinin sınırlarını belirleyebilir. Başkan ise mevcut yasaların ve Anayasa’nın verdiği yetkiler içinde bazı yaptırım ve yürütme kararlarını yeni bir Kongre oylaması olmadan alabilir. Dolayısıyla çoğunluk değişirse “Trump artık hiçbir karar alamaz” demek doğru olmaz.
Başkan yürütmeyi yönetmeye devam eder. Mevcut yasalar kendiliğinden ortadan kalkmaz. Başkanlık kararnameleri de her durumda Kongre’nin yerine geçen sınırsız bir yetki sağlamaz; hukuki dayanakları ve uygulanmaları yargı denetimine konu olabilir.
Ara seçim yenilgisi başkanı görevden de düşürmez. Amerikan sisteminde parlamenter rejimlerdeki gibi bir güvenoyu ilişkisi yoktur. Azil suçlamasını Temsilciler Meclisi basit çoğunlukla kabul edebilir; fakat görevden alma için Senato’da hazır bulunan üyelerin üçte ikisinin mahkûmiyet yönünde oy kullanması gerekir. Tüm senatörler katılırsa bu sayı 67’dir. Bir seçim zaferi, bu ayrı anayasal sürecin sonucu değildir.
Yeni olağan Kongre döneminin başlangıcı 3 Ocak 2027. Kasımda oluşacak çoğunluk dengesi, esas olarak Trump’ın son iki yılındaki yasama ilişkisini belirleyecek.
Bu seçimin önemi tam burada yatıyor. Amerikalılar Beyaz Saray’ın sahibini değiştirmeden Washington’daki karar alma dengesini değiştirebilir. Sandıktan çıkacak sonuç, Trump’ın hangi önerileri partisinin desteğiyle ilerletebileceğini, hangi konularda muhalefetle pazarlık yapmak zorunda kalacağını ve yönetiminin nasıl denetleneceğini belirleyecek.
| Başlık | Temsilciler Meclisi | Senato |
|---|---|---|
| Toplam oy hakkına sahip üye | 435 | 100 |
| Seçime giren sandalye | 435, tamamı | 35: 33 olağan ve 2 özel |
| Olağan görev süresi | 2 yıl | 6 yıl |
| Cumhuriyetçiler | 218 | 53 |
| Demokratlar | 214 | 45 |
| Bağımsızlar | 1 | 2, Demokratlarla birlikte |
| Boş sandalye | 2 | 0 |
| Tam üye sayısında çoğunluk | 218 | 51 |
| Demokratların mevcut düzeyden hedefi | 214’ten 218’e, net 4 artış | 47 kişilik bloktan 51’e, net 4 artış |
