İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Deniz Göktaş dosyasında tutuklama ve kelepçe
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Komedyen Deniz Göktaş’ın “Ölü Deniz” adlı gösterisi nedeniyle gözaltına alınıp tutuklanması, sadece bir adli işlem olarak görülüp geçilecek bir konu değildir. Bu olay, Türkiye’de ifade özgürlüğünün, mizahın sınırlarının, tutuklama tedbirinin hangi ölçüde kullanıldığının ve gözaltı görüntülerinin neden kimi zaman özellikle servis edildiğinin yeniden tartışılmasını zorunlu kılıyor.
Önce temel soruyu soralım: Deniz’i tutuklamaya gerçekten gerek var mıydı?
Bu sorunun cevabı siyasi kanaatlerle değil, hukukla verilmeli. Çünkü tutuklama bir ceza değildir. Tutuklama, yargılama sonunda verilecek hükmün peşin infazı hiç değildir. Tutuklama, ancak zorunlu hallerde başvurulması gereken en ağır koruma tedbiridir.
Deniz Göktaş hakkında basına yansıyan bilgilere göre iki ana suçlama öne çıktı. Bunlardan biri “cumhurbaşkanına hakaret”, diğeri ise “halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama” başlığı altında değerlendirilen suçlamalar. TCK 299’da cumhurbaşkanına hakaret suçunun cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir. Suçun alenen işlendiği kabul edilirse ceza altıda bir oranında artırılabilir. (Avukat Baran Doğan) TCK 216’da ise halkı kin ve düşmanlığa tahrik için bir yıldan üç yıla kadar hapis, halkın bir kesimini alenen aşağılama ve dini değerleri alenen aşağılama için altı aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülür. (Avukat Baran Doğan) TCK 218 ise bazı kamu barışına karşı suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde cezanın yarı oranına kadar artırılabileceğini, ancak eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamalarının suç oluşturmayacağını düzenler. (Avukat Baran Doğan)
Burada hukuki olarak en ağır ihtimal, cumhurbaşkanına hakaret suçunun alenen işlendiği iddiasıdır. Bu durumda teorik üst sınır dört yıl sekiz aya kadar çıkabilir. TCK 216/1 yönünden basın ve yayın yoluyla işlenme kabul edilirse teorik üst sınır dört yıl altı aya kadar tartışılabilir. Ancak mesele sadece üst sınır hesabı değildir. Asıl mesele, bu suçlamalar bakımından tutuklamanın zorunlu olup olmadığıdır.
Tutuklama TCK’da değil, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenir. CMK 100’e göre tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller bulunmalı ve ayrıca kaçma, saklanma, delilleri yok etme, gizleme, değiştirme ya da tanıklar üzerinde baskı kurma gibi somut bir tutuklama nedeni olmalıdır. Kanun ayrıca işin önemi, beklenen ceza ve güvenlik tedbiriyle ölçülü olmayan durumlarda tutuklama kararı verilemeyeceğini açıkça söyler.
Şimdi bu ölçütü Deniz’in durumuna uygulayalım.
Ortada sahnede söylenmiş sözler, yayımlanmış bir gösteri ve dijital olarak ulaşılabilen içerikler var. Delillerin büyük bölümü zaten kamuya açık. Kaçma şüphesi bakımından ise daha da dikkat çekici bir tablo var. Deniz’in yurt dışından gelerek Türkiye’ye döndüğü ve işlem yapılacağını bilerek yakalandığı anlaşılıyor. Böyle bir durumda kaçma şüphesinin somut olgularla ortaya konulması gerekir. Sadece “yurt dışındaydı” demek, tek başına tutuklama için yeterli bir gerekçe olamaz. Kişi yurt dışından dönüyorsa, bu davranış çoğu zaman kaçma iradesinden çok ifade verme iradesini gösterir.
Bu nedenle adli kontrol, imza yükümlülüğü, yurt dışına çıkış yasağı gibi daha hafif tedbirlerin neden yeterli görülmediği ikna edici biçimde açıklanmadan verilen tutuklama kararı, kamu vicdanında tartışmalı hale gelir. Hukukta ölçülülük ilkesi tam da bunun için vardır. Devletin elinde daha hafif bir tedbir varken en ağır tedbiri seçmesi, ancak gerçekten zorunluysa kabul edilebilir.
Gelelim arkadan kelepçe meselesine.
Yakalama ve nakil sırasında kelepçe takılması da keyfi bir uygulama değildir. Yönetmelik açık. Yakalanan veya tutuklanarak bir yerden başka bir yere götürülen kişiye, ancak kaçacağına ya da kendisinin veya başkalarının hayat ve beden bütünlüğü bakımından tehlike oluşturduğuna dair belirtiler varsa kelepçe takılabilir. Yani kelepçe bir rutin değil, gerekçesi olması gereken bir güvenlik tedbiridir.
Deniz’in durumunda kamuoyuna yansıyan tablo şu soruyu doğuruyor: Yurt dışından gelen, teslim olan, silahlı bir eylemle suçlanmayan, delilleri zaten görüntü ve kayıtlarla ortada olan bir komedyene arkadan kelepçe takılması hangi somut güvenlik ihtiyacına dayanıyordu?
Bu sorunun cevabı kamuoyuna verilmiş değil. Verilmediği için de görüntü, bir güvenlik tedbirinden çok bir teşhir uygulaması gibi algılandı.
Daha sorunlu olan ise bu görüntülerin medyaya servis edilmesi. Gözaltı bir adli işlemdir; gösteri değildir. Kolluğun görevi şüpheliyi kamuoyu önünde küçük düşürmek, ibretlik görüntü üretmek veya soruşturmayı medya üzerinden yürütmek değildir. Masumiyet karinesi, yalnızca mahkeme salonlarında hatırlanacak bir ilke değildir. Kişi hakkında kesinleşmiş bir hüküm yokken, onun kelepçeli görüntülerinin servis edilmesi, hukuki süreci gölgeler.
Üstelik Türkiye’de kamuoyu şunu da çok iyi biliyor: Bazı ünlü isimler, iş insanları veya güçlü çevrelere yakın kişiler hakkında işlem yapılırken, gerektiğinde yüzleri gösterilmeden, kameraların önünden geçirilmeden, hatta adliyeye hangi kapıdan sokuldukları bile belli edilmeden işlemler yürütülebiliyor. O halde burada neden tam tersi bir yöntem tercih edildi? Neden görüntü alındı? Neden servis edildi? Neden kamuoyuna özellikle bu kare gösterildi?
Bu soruların cevabı verilmediği sürece, işlem hukuki olmaktan çok sembolik bir mesaj gibi okunur.
Deniz Göktaş’ın sözleri elbette hukuk içinde tartışılabilir. Bir gösteride söylenen ifadelerin eleştiri mi, mizah mı, hakaret mi, aşağılama mı olduğu yargı makamlarının değerlendirme alanına girebilir. Fakat ceza soruşturması yürütmek başka, kişiyi tutuklamak başka; ifade almak başka, arkadan kelepçeyle görüntü servis etmek bambaşka bir şeydir.
Demokratik hukuk devletinde soru şudur: Suçlama ne olursa olsun, devlet orantılı davranıyor mu? Aynı ölçüyü herkese uyguluyor mu? Şüpheliyi yargı önüne çıkarırken insan onurunu koruyor mu?
Deniz’in tutuklanması da, kelepçeli görüntülerinin servis edilmesi de bu üç soruya tatmin edici cevap vermiyor.
Hukukun gücü, en çok da hoşlanmadığı söz karşısında gösterdiği soğukkanlılıkla ölçülür. Mizahın sınırları tartışılabilir. Eleştirinin dili sert bulunabilir. Bir söz hukuki incelemeye konu edilebilir. Ama tutuklama en son çare olmalıdır. Kelepçe ise asla mesaj verme aracına dönüşmemelidir.
Bu dosyada asıl mesele Deniz’in ne dediğinden ibaret değil. Asıl mesele, devletin bir komedyene ne yaptığıdır.
