İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
"Penc-ü se, severler güzeli; şeş-ü dü, severler merdi..."
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
"Penc-ü se, severler güzeli; şeş-ü dü, severler merdi."
Hiç aklıma gelmezdi Amerika’da tavla oynayacağım; hele hele bir tavla kulübünün üyesi olacağım... Winnetka’daki tavla kulübüne arkadaşlarımın vesilesiyle başladım. Yaş ortalaması biraz farklı; bazen 20 yaşındaki genç bir kızla, bazen de 80 yaşındaki bir beyefendiyle oynayabiliyoruz. Grupta bizden genç insanlar var ama genel yaş ortalaması yüksek. Yürüteçle gelen de var, oksijen tüpüyle de... Gelen gencinden yaşlısına herkesin ortak noktası, tavla oynamayı tutkuyla seviyor olmaları.
Kulübümüzün 40’tan fazla üyesi var ve herkesin aynı güne denk gelmesi pek mümkün olmuyor. Kemik kadro hariç diğer üyeler bir hafta gelip, diğer hafta gelmeyebiliyor. Ben ilk zamanlar yüzleri ve isimleri karıştırıyordum. Kulüp başkanımız Jay’den her hafta oynanan oyunların değerlendirmesini yaptığı e-postalar geliyor. Bazen “John’u kaybettik. Uzun ve güzel bir hayatı oldu, onu özleyeceğiz” tarzı mesajlar okuduğumda; “Acaba onunla oynamış mıydım? John hangisiydi?” diye düşünüyorum. Şu an grup sıralamasında 17. sıradayım. Bu benim için hiç de küçümsenecek bir derece değil. Keyif almak ve sosyalleşmek için oynadığım bir oyunda dereceye girmek harika bir duygu... Hatta bir hafta birinci gelip, para ödülü almışlığım bile var.
O hafta Jay’in mesajında bana ayırdığı bölüm beni çok onore etti. Hiç üşenmemiş, adımın ne anlama geldiğini öğrenmiş: Şehnaz; nazın şahı, büyük bir zarafet ve çekicilik... Benim bu zarafeti oyunuma yansıttığımı yazmış. Tavlanın hızlı, biraz agresif ve sert bir oyun olduğunu; ancak benim oyunumu sanki bir dans performansı gibi izlediğini, turnuvadan erken elendiği için maçlarımı seyretmekten büyük zevk aldığını belirtmiş. Böyle ince bir düşünce, sıradan bir tebrikten çok daha fazlasıydı benim için. Çarşamba akşamı oynamak, ertesi gün de Jay’in kritiklerini okumak benim için büyük bir keyifti.
Ben tavlayı sadece bize ve Orta Doğu kültürüne ait, yerel bir değer sanıyordum. Oysa ki tavla oyunu almış başını gitmiş; tüm dünyada profesyonelce oynanan, adına dev turnuvalar düzenlenen ve matematiksel analizlerle takip edilen küresel bir spor dalı olmuş. Daha önceden bilmediğim birçok tavla kuralını da burada öğrendim. Örneğin turnuvalarda oyunlar rastgele değil; 5, 7, 9 veya 11 gibi önceden belirlenen sabit puanlar üzerinden oynanıyor ve bu hedefe ilk ulaşan galip sayılıyor. Adil bir oyun için ağırlık dengesi hassas ayarlanmış, keskin köşeli "precision dice" (hassas zar) kullanmak bir zorunluluk. Oyunun gidişatına güvenen oyuncunun puanı katlamasını sağlayan "vido küpü" (doubling cube) ve zarların pulun üstüne gelmesi durumunda atışın tekrarlanması gibi teknik detaylar oyunun ciddiyetini artırıyor. Hileyi önlemek adına zar bardağı veya zarların içindeki çıkıntılara çarparak düştüğü "zar kulesi" kullanıldığını da burada gördüm.
Halk arasındaki "dokundun, oynayacaksın" kuralı ciddiyetini korur; maç bittiğinde ise kaybedenin koltuğuna tavla sıkıştırılır. Bu bir aşağılama değil, "öğren de gel" demenin mizahi yoludur. Turnuva tavlası ise tam tersine mutlak bir sessizlik ve matematiksel bir ciddiyet gerektirir. Orada "dokunulan pulu oynama" zorunluluğu yoktur; hamle, zarları yerden kaldırana kadar ya da süre butonuna basana kadar kesinleşmez.
Maalesef bizde tavla hâlâ bir "erkek oyunu" veya kahvehane oyunu olarak görülüyor. Keşke babalar tavlayı sadece oğullarına değil, kızlarına da öğretse. Taşların dizilişi, sayılar, strateji... Bunlar sadece bir oyun değil; zekâ, sabır ve disiplinin bir parçası. Değer Aliç Giray, Gözde Diptaş, Gülşen Ören ve Meral Yılmaz gibi isimlerin çoğalması en büyük dileğim. Bana tavlayı babam öğretti. Tavlayı çok güzel oynar, oynarken de gelen zarların isimlerini mutlaka Farsça söylerdi: Dü şeş (6-6), Dü bara (2-2), Penc-ü se (5-3), Hep yek (1-1)... Sonrasında ise oyunumu geliştirmek için iyi oynayanların peşinden ayrılmadım. Tavla ustaları genelde acemilerle değil, kendi dişlerine göre oyuncularla oynamaktan zevk alırlar; bu yüzden benimle oynamayı kabul etmeleri için az şirinlikler yapmadım. Ama sonunda başardım ve oyunumu o ustalarla oynaya oynaya geliştirdim.
Şimdilerde Zdenek Zizka, Mikael Westerlund, Michihito Kageyama, Akiko Yazawa, Kurat Eliaçık, Cihangir Çetinel, Zafer Önder gibi isimlerin maçlarını internetten izlemek bana büyük keyif veriyor. Japon oyuncu Masayuki "Mochi" Mochizuki, hata payı en düşük oyunculardan biri kabul ediliyor; ancak onun tarzı tavlayı adeta bir satranç gibi oynamak üzerine kurulu. İlk zamanlar onu izlemekten zevk alsam da, bir süre sonra bu aşırı teknik yaklaşım bana fazla gelmeye başladı. Hamle yaparken pulları o kadar çok değiştiriyor ve deniyor ki, bence bu durum oyunun doğal dinamiğini ve ruhunu biraz bozuyor.
Backgammon Galaxy’nin CEO'su Marc Olsen’in oyunlarını da ilgiyle izliyorum. Olsen’i ilk kez bir YouTube videosunda eşiyle Kapalıçarşı’yı gezerken görmüştüm. Tesadüfen girdikleri bir dükkânda satıcı, karşısındakinin dünya çapında bir oyuncu olduğunu bilmeden muhabbet ilerliyor ve sonunda ona maç teklif ediyor; kendinden o kadar emin ki "Kazanırsan tavla hediye" diyor. Olsen kamerasını kuruyor ve etraftaki meraklı kalabalığın şamatası eşliğinde oyun başlıyor. Maçın sonunda Olsen 5-4 galip gelerek o el yapımı harika tavlanın sahibi oluyor. Profesyonel bir oyuncuyu Kapalıçarşı’nın o kendine has atmosferinde, bizim yandaş seyirciler eşliğinde izlemek keyifliydi.
Bizim usulümüzde tavla sessiz oynanmaz. Rakibi etkilemek için yapılan şakalar, "Zar tutuyorsun" suçlamaları ve sitemler işin doğasında vardır. Pulları hanelere sertçe vurmak, o "tak-tuk" sesini duymak, "Haydi kemik!" diye haykırmak bir üstünlük kurma çabasıdır. Masanın etrafındaki "yancıların" müdahale etmesi, kendi aralarında kimin kazanacağına dair iddiaya girmesi tavlayı iki kişilik bir oyundan çıkarıp toplu bir eğlenceye dönüştürür.
Özetle; Türk usulü tavla neşesiyle ve sosyal yanıyla hayatın tam içinden bir parçayken, turnuva tavlası tamamen kurallara ve profesyonelliğe dayanıyor. Ben ise bu iki dünyanın ortasında, Winnetka’da bu kadim oyunun tadını çıkarmaya devam ediyorum.
