İstanbul 19.5°C
Ankara 15.3°C
Van 7.3°C
Berlin 29°C
Obeziteye BMI yerine yeni tanı: 844 bin kişilik çalışma teşhisleri değiştirebilir
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Obeziteyi yalnızca boy ve kiloya dayanan beden kitle indeksiyle (BMI) değil, bel çevresi ve organ işlevleriyle birlikte tanımlayan yeni yaklaşım, şimdiye kadarki en büyük sınavından geçti. Bilim dergisi Nature'da 11 Kasım'da yayımlanan çalışma, Çin, İngiltere, ABD ve İspanya'dan toplam 844 bin 108 yetişkinin verisini inceledi. Sonuçlara göre bugün BMI ile obez sayılan kişilerin yalnızca dörtte biri ile üçte biri, organlarında hasara yol açan “klinik obezite” tablosuna sahip. Yeni ölçüt, ölüm riskini de BMI'dan daha isabetli biçimde öngördü.
Çalışma, Ocak 2025'te The Lancet Diabetes & Endocrinology dergisinde yayımlanan ve 56 uzmandan oluşan küresel komisyonun önerdiği çerçeveyi temel alıyor. Dünya genelinde 75'ten fazla tıp kuruluşunun desteklediği bu öneri, obeziteyi iki gruba ayırıyor. “Klinik obezite”, fazla yağ dokusunun kalp, karaciğer, böbrek, eklemler ya da solunum gibi sistemlerde işlev bozukluğuna yol açtığı, tedavi gerektiren aktif bir hastalık olarak tanımlanıyor. “Klinik öncesi obezite” ise fazla yağ dokusu bulunan ancak henüz organ hasarı gelişmemiş, risk altındaki durumu ifade ediyor.
Komisyona göre fazla yağ dokusunun varlığı BMI'nın yanına en az bir vücut ölçüsü eklenerek doğrulanmalı: bel çevresi, bel-kalça oranı ya da bel-boy oranı. İki vücut ölçüsü veya DEXA gibi doğrudan yağ ölçümü, BMI'dan bağımsız olarak da kullanılabiliyor. BMI'nın 40'ın üzerinde olduğu durumlarda ise fazla yağ dokusu pratik olarak var kabul ediliyor. Yetişkinler için 18, çocuk ve ergenler için 13 klinik ölçüt tanımlanmış durumda.
Araştırmada Çin'deki Kailuan çalışmasından yaklaşık 138 bin, İngiltere'deki UK Biobank'tan 436 bin, ABD'deki All of Us programından yaklaşık 219 bin ve İspanya'nın Katalonya bölgesindeki birinci basamak sağlık veri tabanı SIDIAP'tan yaklaşık 51 bin kişinin kayıtları kullanıldı. Katılımcılar 18-74 yaş arasındaydı ve başlangıçta inme, kalp krizi ya da kanser öyküsü yoktu. Çalışmanın ilk yazarı Çin'deki Huazhong Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden An Pan, kıdemli yazarı ise komisyona da başkanlık eden King's College London'dan Prof. Francesco Rubino.
Araştırmacılar BMI'yı bel çevresi ve bel-boy oranıyla birleştiren bir ölçüt kullandı. Buna göre BMI'sı obezite aralığında olanlar için bu ölçülerden birinin, fazla kilolu aralığında olanlar için ise ikisinin birden yüksek çıkması gerekiyor.
Sonuçlar, BMI'nın her iki yönde de hata yaptığını gösterdi. Katılımcıların yüzde 1,2 ile 3,1'i BMI'ya göre obez sayılırken yeni ölçüte göre obez değildi. Buna karşılık yüzde 5,2 ile 8,6'sı BMI'da gözden kaçmasına rağmen yeni tanıma göre obezdi. Böylece toplam obezite sıklığı İngiltere'de 3,3, ABD'de 5,6 ve İspanya'da 7,4 puan arttı. Yeni ölçütle obezite oranı Çin'de yüzde 21,3, İngiltere'de yüzde 27,3, İspanya'da yüzde 26,1 ve ABD'de yüzde 48,1 olarak hesaplandı.
Obez kabul edilenlerin yüzde 22,7 ile 31,3'ü klinik obezite tablosundaydı. Bu, dört ülkede ortalama olarak tüm yetişkinlerin yaklaşık yüzde 8,5'ine karşılık geliyor. Klinik öncesi obezitesi olanların ise yaklaşık yüzde 82'si izlem süresince klinik obeziteye ilerlemedi. On yıllık ilerleme oranı İngiltere'de yüzde 8,7 iken Çin ve İspanya'da yüzde 21-23 düzeyindeydi.
Çalışmanın en dikkat çeken bulgusu ölüm riskiyle ilgili. BMI'ya göre fazla kilolu ya da obez olduğu halde bel ölçüleri yüksek olmayan kişilerde ölüm riski artmış bulunmadı. Klinik obezitesi olanlarda ise herhangi bir nedenden ölüm riski, ne fazla yağ dokusu ne de organ işlev bozukluğu bulunan kişilere göre yüzde 69 daha yüksekti. Klinik öncesi obezitede bu artış yüzde 19 olarak ölçüldü. Araştırmacılar ayrıca herkes için tek bir bel-boy oranı eşiği (0,5) kullanmanın çok daha fazla kişiyi obez sınıfına soktuğunu, ancak yalnızca bu yolla belirlenen kişilerde ölüm riskinin artmadığını, etnik kökene göre ayarlanmış eşiklerin daha iyi sonuç verdiğini bildirdi.
Çalışma geriye dönük ve sağlık kayıtlarına dayalı bir analiz. Organ işlev bozukluğunu gösteren ölçütlerin hangilerinin kaydedildiği ve ne sıklıkla ölçüldüğü ülkeden ülkeye değişiyor. Yazarlar, bulguların ileriye dönük ve farklı toplulukları kapsayan çalışmalarla doğrulanması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca klinik öncesi obezitenin, uygun görüldüğünde ilaç ya da cerrahi dahil aktif tedaviyi otomatik olarak dışlamaması gerektiğinin altını çiziyorlar.
Rubino, BMI'nın yetersizliğinin uzun süredir bilindiğini ancak şimdiye kadar daha iyi bir sistemin bulunmadığını belirterek, yeni çerçevenin bakım ve sağlık politikalarına yön verebilecek anlamlı bir klinik tanımlama sunabileceğini söyledi. Yeni tanının hekimler ve sağlık sistemleri tarafından ne kadar hızlı benimseneceği ise henüz belirsiz.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünyada obeziteyle yaşayan insan sayısı bir milyarı aşıyor. Örgütün 2022 tarihli Avrupa Bölgesi Obezite Raporu'nda Türkiye, yüzde 32,1 ile bölgedeki 53 ülke arasında yetişkin obezite oranı en yüksek ülke olarak yer almıştı. Bu tablo, teşhisin nasıl konduğu sorusunu Türkiye için de doğrudan önemli kılıyor. Yeni yaklaşım tartıdaki rakamın tek başına yeterli olmadığını gösterse de kişisel değerlendirme için en doğru adres hekim; kilo ve sağlıkla ilgili kararların bir doktora danışılarak verilmesi gerekiyor.