İstanbul 20.1°C
Ankara 16.6°C
Şanlıurfa 16.4°C
Berlin 29°C
Heinrich Krippel'in 1926'da Kars'a gönderilen Atatürk büstü müzede
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel'in Cumhuriyet'in ilk yıllarında yaptığı ve 1926'da Kars'a gönderilen Atatürk büstü, uzun yıllar kayıp kaldıktan sonra bugün Kars'taki Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi'nde sergileniyor. Yaklaşık bir asırlık bu tarihi eser, Atatürk'ün ölümünün 88. yıl dönümünde kamuoyunun yeniden dikkatini çekti. Büstün yolculuğunu Kars Arkeoloji ve Etnografya Müzesi Müdürü Kaptan Zeynel Abidin Yaşlı anlattı.
Yaşlı'nın aktardığına göre eserlerin yapılması fikri, dönemin İstanbul Şehremini Emin Erkul'dan çıktı. Şehremini, o yıllarda İstanbul'un belediye başkanlığı makamına verilen addı. Erkul'un Macaristan ziyareti sırasında İstanbul'a davet edilen Heinrich Krippel, 7 Haziran 1925'te İstanbul'a geldi. Heykeltıraş, iki gün sonra, 9 Haziran 1925'te Ankara'da Atatürk'le görüşerek heykeller için gerekli pozları aldı.
Yaşlı, 1925-1927 yılları arasında dört heykel yapıldığını, bunların bir kısmının torso, yani gövde biçiminde olduğunu ve bunlardan birinin Kars'a gönderildiğini belirtiyor. Müze müdürü, eserin Atatürk'ün fiziksel özelliklerini titizlikle yansıttığını şu sözlerle anlatıyor: "Ölçülerini ve vücut hatlarını, kaşlarını, yüz mimiklerini birebir yansıtan bir heykel bu."
Kars'a 1926'da ulaşan büst, aynı yıl sergilenmeye başlandı ve yaklaşık 35 yıl boyunca Kars Belediyesi binasının önünde kaldı. 1960'lı yıllarda buradan kaldırılan eser, bir süre Namık Kemal İlkokulu'nun bahçesinde sergilendi. Ardından büstün izi tamamen kayboldu ve uzun yıllar nerede olduğu bilinmedi.
Yapılan araştırmalar sonucunda büstün Atatürk Kız Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nin deposunda olduğu ortaya çıktı. Kars Valisi Ziya Polat'ın talimatıyla eser 2025 yılında Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi'ne taşındı ve o tarihten bu yana ziyaretçilere sergileniyor.
Yaşlı, büstün Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki heykel sanatının izlerini taşıdığını vurguluyor ve "Sergilenen heykelin de Kars için büyük bir önemi olduğunu belirtmek gerekiyor" diyor. Eser, bugün kentin kültürel mirasının bir parçası olarak müze ortamında koruma altında tutuluyor.
Erken Cumhuriyet döneminde Türkiye'de heykel geleneği henüz yeni şekilleniyordu. Kamusal alanda insan figürlü anıtların yaygın olmadığı bu yıllarda, Atatürk heykelleri için yurt dışından sanatçılar davet edildi. Avrupalı heykeltıraşların yaptığı ilk anıtlar, Türk heykel sanatının gelişiminde de önemli bir başlangıç noktası olarak kabul ediliyor.
1883'te Viyana'da doğan ve 1945'te yine Viyana'da ölen Heinrich Krippel, Türkiye'deki ilk Atatürk anıtlarının yaratıcıları arasında yer alıyor. Sanatçının İstanbul Sarayburnu'ndaki Atatürk Anıtı 3 Ekim 1926'da, Konya'daki Atatürk Anıtı 29 Ekim 1926'da, Ankara Ulus'taki Zafer Anıtı ise 24 Kasım 1927'de açıldı. Krippel'in Samsun'daki atlı Atatürk heykeliyle bilinen Onur Anıtı ve Afyonkarahisar'daki Büyük Utku Anıtı da bugün bulundukları kentlerin simgeleri arasında sayılıyor. Sanatçı ayrıca Ankara'daki Sümerbank binası için oturan Atatürk heykelini de yaptı.
Kars'taki büst, bu büyük anıtlarla aynı dönemde ve aynı sanatçının elinden çıkmış olmasıyla ayrı bir değer taşıyor. Uzun yıllar depoda kalan eserin yeniden gün ışığına çıkması, Cumhuriyet'in ilk yıllarına ait küçük ölçekli kamusal eserlerin de izlenip korunması gerektiğini hatırlatıyor.
Büstün yeni evi olan Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi, kentin tarihi tabyalarından Kanlı Tabya'da hizmet veriyor. Tabyanın adını 1828'deki baskında burada şehit düşen bir taburdan aldığı belirtiliyor. Osmanlı döneminde Kars'ı çevreleyen savunma hattının parçası olan yapı, sonradan müzeye dönüştürülerek kentin askeri hafızasını anlatan bir mekâna kavuştu. Kars ve çevresinin askeri tarihini anlatan müze, Osmanlı-Rus savaşlarından Sarıkamış Harekâtı'na uzanan dönemi canlandırmalar, ses ve ışık düzenlemeleriyle ziyaretçilere aktarıyor. Atatürk büstünün burada sergilenmesi, kentte Cumhuriyet'in ilk yıllarına ait somut bir hatıranın ziyaretçilerle yeniden buluşmasını sağladı.
10 Kasım haftasında yeniden gündeme gelen eser, yerel yöneticilerin de dikkat çektiği gibi hem sanat tarihi hem de kent belleği açısından Kars'ın en kıymetli parçalarından biri olarak görülüyor.