İstanbul 19.5°C
Ankara 15.3°C
Van 7.3°C
Berlin 29°C
Deneysel kan testi erken evre meme kanserini yüzde 95 doğrulukla saptadı
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İsrail'deki Weizmann Bilim Enstitüsü ile Kudüs İbrani Üniversitesi'nden araştırmacıların geliştirdiği deneysel bir kan testi, erken evredeki meme kanserini yüzde 95 doğrulukla saptadı ve hastalığın tedaviden sonra geri dönüp dönmeyeceğini öngörmede umut verici sonuçlar ortaya koydu. Bulgular bu hafta saygın bilim dergisi Nature'da yayımlandı. Araştırmacılar testin henüz klinik kullanıma hazır olmadığını, daha geniş hasta gruplarında doğrulanması gerektiğini vurguluyor.
Çalışmanın temelinde epigenetik adı verilen kimyasal işaretler yatıyor. Bu işaretler DNA dizisini değiştirmeden genlerin hangi hücrede ne ölçüde kullanılacağını belirliyor. Hücreler öldüğünde, proteinlerin etrafına sarılmış DNA parçaları olan nükleozomlar kana karışıyor. Kanser hücrelerinden gelen nükleozomlar da tümörün kendine özgü epigenetik izlerini taşıyor.
Weizmann Enstitüsü'nden Prof. Efrat Shema'nın laboratuvarında geliştirilen yöntemde, bir mililitreden az kan plazmasındaki nükleozomlar mikroskop camı üzerinde yakalanıyor. Ardından onlarca farklı epigenetik işaret floresan boyalarla etiketleniyor ve tek molekül mikroskobisiyle milyonlarca nükleozom tek tek inceleniyor. İbrani Üniversitesi'nden fizikçi Prof. Guy Ron'un ekibi ise elde edilen dev veri setini yapay zekâ modelleriyle analiz ederek kanserli ve sağlıklı örnekleri ayıran desenleri çıkardı. Aynı teknolojinin kolorektal ve pankreas kanserinde erken tanıya katkı sağlayabileceği 2022'de yayımlanan bir çalışmada gösterilmişti.
Araştırmacılar önce ameliyat edilen 12 kadının tümör dokularını, işaretler hızla bozulduğu için çıkarıldıkları gün inceleyerek epigenetik haritalarını çıkardı. Ardından ABD'deki Mayo Clinic'te en az beş yıl izlenmiş 77 meme kanseri hastası ile 30 sağlıklı kadından alınmış kan örnekleri test edildi. Test, memeyle sınırlı ve 2 santimetreden küçük tümörleri kapsayan erken evre vakalarda yaklaşık yüzde 95 doğruluk gösterdi. Başarı, meme dokusunun yoğunluğundan bağımsız oldu ve farklı meme kanseri türlerinde benzer sonuçlar alındı. İsrail'deki Sheba ve Kaplan tıp merkezlerinin katkısıyla örnek sayısı 188'e çıkarıldığında da benzer bir performans elde edildi.
Erken evrede yakalanan ve başarıyla tedavi edilmiş görünen meme kanserlerinin yüzde 20 ila 40'ında hastalık yıllar içinde geri dönebiliyor. Ekip, saldırgan olarak sınıflandırılmayan tümörlerde bile, ayırt edici bir epigenetik imza taşıyan, nadir ama son derece invaziv bir hücre topluluğu buldu. Laboratuvar modellerinde saldırgan olmayan hücrelerden zamanla bu tür agresif bir topluluğun ortaya çıktığı görüldü. Shema, farklılıkların büyük ölçüde genetik değil epigenetik kökenli göründüğünü söylüyor.
Bu imza ve diğer epigenetik belirteçler birlikte kullanıldığında test, izlem süresinde hastalığı nükseden kadınları nüks yaşamayanlardan yüzde 81 doğrulukla ayırabildi. Ron'a göre kanda bu imzayı taşıyan hücrelerin oranı arttıkça hastalığın geri dönme riski de yükseliyor. Test, geleneksel ölçütlere göre düşük riskli sayılan bazı hastalarda da nüks riskini işaret etti.
Sonuçlar dikkat çekici olsa da çalışmanın önemli sınırları var. Hasta sayısı görece küçük ve test henüz yalnızca araştırma ortamında denendi. Yüzde 95 ve yüzde 81'lik doğruluk oranlarının, geniş ve bağımsız hasta gruplarında ileriye dönük çalışmalarla doğrulanması gerekiyor. Testin genel nüfusta tarama amacıyla kullanıldığında ne kadar yanlış alarm vereceği, maliyeti ve ne zaman kullanılabileceği konusunda henüz bir bilgi yok.
Araştırmacılar kan testinin mamografinin yerini alacağını öne sürmüyor. Shema, meme kanseri taramasının hayat kurtardığını hatırlatıyor. Ekip, bundan sonra kanser hücrelerinin epigenetik esnekliğini sınırlayacak tedavi yolları ve oluşmuş saldırgan hücreleri daha az tehlikeli bir duruma döndürme olasılığı üzerinde çalışmayı planlıyor. Yöntemin başka kanser türlerinde de denenmesi hedefleniyor.
Meme kanseri Türkiye'de kadınlarda en sık görülen kanser türü. Sağlık Bakanlığı'nın ulusal tarama programı kapsamında 40-69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir ücretsiz mamografi, yılda bir de klinik meme muayenesi yapılıyor. Hizmet aile sağlığı merkezleri ve Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) aracılığıyla sunuluyor.
Son aylarda dünyanın farklı merkezlerinden, kandaki tümör kaynaklı DNA'yı izleyerek nüksü taramalardan aylar önce yakalamayı hedefleyen başka çalışmalar da yayımlandı. Ancak bu testlerin hiçbiri henüz rutin uygulamaya girmiş değil. Uzmanlar, kadınların ulusal tarama programına katılmayı sürdürmesini ve memede fark ettikleri herhangi bir değişiklikte gecikmeden doktora danışmasını öneriyor.