Amerikan Kanser Derneği görüş değiştirdi: 50-69 yaşa iki yılda bir PSA testi

VGN

Amerikan Kanser Derneği, yeni kılavuzunda ortalama riskli 50-69 yaş arası erkeklere iki yılda bir PSA testi, siyahi erkeklerle aile öyküsü güçlü olanlara ise 45 yaşından itibaren her yıl tarama önerdi.

Amerikan Kanser Derneği (ACS), prostat kanseri taramasına ilişkin tutumunu değiştirerek orta yaşlı erkeklere düzenli PSA testini açıkça önermeye başladı. 12 Kasım Perşembe günü CA: A Cancer Journal for Clinicians dergisinde yayımlanan yeni kılavuza göre, ortalama risk taşıyan 50-69 yaş arasındaki erkekler iki yılda bir PSA kan testi yaptırmalı. Dernek, 2010'dan bu yana tarama kararını tamamen doktor ile hastanın ortak değerlendirmesine bırakıyor, rutin tarama tavsiyesinde bulunmuyordu.

Yeni kılavuz kimlere ne öneriyor?

Kılavuz, erkekleri risk düzeyine ve yaşa göre gruplara ayırıyor. Ortalama riskli erkekler için tarama 50 yaşında başlıyor ve 69 yaşına kadar iki yılda bir sürüyor. Siyahi erkekler ile ailesinde güçlü prostat kanseri öyküsü bulunanlar için ise tarama 45 yaşında başlıyor ve her yıl yapılıyor. Güçlü aile öyküsü, babası ya da erkek kardeşlerinden birinin 65 yaşından önce tanı alması veya birden fazla birinci derece yakınının herhangi bir yaşta hastalığa yakalanması olarak tanımlanıyor. Siyahi olmayan ve 65 yaşından sonra tanı almış tek bir birinci derece yakını bulunan erkeklere de 45 yaşından itibaren iki yılda bir test öneriliyor.

70-74 yaş grubunda yararın ve zararın dengesi belirsiz kabul edildiği için kararın kişinin sağlık durumuna göre doktoruyla birlikte verilmesi isteniyor. 75 yaş ve üzerindeki erkeklerle yaşam beklentisi 10 yılın altında olanlar için rutin tarama önerilmiyor; ancak 75-79 yaş arasında sağlığı çok iyi olan ve PSA değeri yükselme eğilimi gösteren erkekler, hekimleriyle konuşarak taramaya devam edebiliyor.

Yüksek PSA her zaman biyopsi demek değil

Yeni yaklaşımın önemli bir parçası, yüksek PSA sonucunun ardından izlenecek adımlar. Kılavuza göre 45-69 yaş arasında 3,0 ng/mL, 70-74 yaş arasında ise 6,5 ng/mL ve üzeri değerler yüksek kabul ediliyor. Böyle bir sonuçta test iki hafta ile üç ay arasında tekrarlanıyor. Yükseklik doğrulanırsa biyopsiye karar vermeden önce prostat MR'ı ve/veya geçerliliği kanıtlanmış bir biyobelirteç testi öneriliyor. Tanı konduğunda büyüme ya da yayılma ihtimali düşük görülen tümörlerde ilk yaklaşım olarak "aktif izlem" öneriliyor.

Kılavuzun kıdemli yazarı, ACS Erken Kanser Saptama Merkezi Direktörü Dr. Robert Smith, PSA testinin prostat kanserini erken yakalamanın temel taşı olmaya devam ettiğini, ancak bunun tarama sürecinin yalnızca ilk adımı olduğunu vurguladı. Smith'e göre ikinci basamak testler, kimin biyopsiye ihtiyaç duyduğunu ve kimin yalnızca izlenebileceğini belirliyor.

Görüş neden değişti?

ACS, kararını sistematik bir kanıt taraması ve farklı tarama stratejilerini karşılaştıran bir modelleme çalışmasına dayandırdı. En belirleyici veri, 182 binden fazla erkeğin katıldığı Avrupa Prostat Kanseri Taraması Randomize Çalışması'ndan (ERSPC) geldi. 16 yıllık izlemde taramaya davet edilen 55-69 yaş arası erkeklerde prostat kanserinden ölüm riskinin göreli olarak yüzde 20 azaldığı görüldü. Mutlak fark ise yüzde 0,18 düzeyinde kaldı.

Dernek ayrıca ileri evre vakalardaki artışa dikkat çekiyor. ACS'nin geçen yıl yayımladığı bir çalışmaya göre ABD'de prostat kanseri tanıları 2014-2021 döneminde yılda yaklaşık yüzde 3 arttı; metastatik vakalardaki yıllık artış ise yüzde 6 civarında oldu. ACS, 2026'da ABD'de 333 bin 830 yeni prostat kanseri tanısı konmasını ve 36 bin 320 erkeğin bu hastalık nedeniyle hayatını kaybetmesini bekliyor.

ACS Bilim Direktörü Dr. William Dahut ise siyahi erkeklerde hastalığın beyaz erkeklere göre yüzde 67 daha sık görüldüğünü ve ölüm oranının neredeyse iki kat olduğunu belirterek bu eşitsizliğin acilen giderilmesi gerektiğini söyledi.

Tartışma bitmiş değil

PSA taraması tıpta uzun süredir tartışmalı. Test yanlış pozitif sonuç verebiliyor, bazı hastalar gereksiz biyopsi ve tedaviye maruz kalabiliyor; ameliyat ve radyoterapi idrar kaçırma ve cinsel işlev bozukluğu gibi yan etkilere yol açabiliyor. Ayrıca taramayla bulunan kanserlerin bir bölümü hiçbir zaman ciddi sorun yaratmayacak kadar yavaş ilerliyor. Bu nedenle ACS, taramaya başlamadan önce hekimlerin hastaya testin yararlarını, sınırlarını ve olası zararlarını anlatmasını şart koşuyor.

ABD'deki diğer kurumların görüşleri de farklı. ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) 2012'de her yaş için PSA taramasına karşı tavsiyede bulunmuştu. Amerikan Aile Hekimleri Akademisi rutin PSA taramasını önermezken, Amerikan Üroloji Derneği 55-69 yaş arasını öne çıkarıyor. Bazı uzmanlar ise yüksek riskli erkeklerde taramanın 40 yaşa daha yakın başlaması gerektiğini savunuyor.

Türkiye ve Avrupa açısından anlamı

ACS kılavuzları ABD'de bağlayıcı olmasa da pek çok hekimin başvurduğu ve dünyada yakından izlenen bir referans. Avrupa Birliği Konseyi de 2022'de üye ülkelere PSA ile MR'ı birlikte kullanan, kademeli ve organize prostat taraması programlarını değerlendirmelerini tavsiye etmişti. Türkiye'de devletin toplum tabanlı kanser tarama programları meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanserlerini kapsıyor; prostat için bu türden bir program bulunmuyor.

Uzmanlar, özellikle ailesinde prostat kanseri öyküsü olan erkeklerin hangi yaşta ve ne sıklıkla test yaptırması gerektiğini bir üroloji ya da aile hekimiyle konuşmasını öneriyor. Yeni kılavuz bir tedavi değil, erken tanıya yönelik bir yol haritası niteliği taşıyor; kişisel karar için doktora danışılması gerekiyor.