ABD kızamıkta “eliminasyon” statüsünü kaybetmenin eşiğinde

VGN

Pan Amerikan Sağlık Örgütü'nün uzman komisyonu, 2026'da 5 binden fazla kızamık vakası görülen ABD'nin 2000'den beri koruduğu kızamık eliminasyon statüsünü değerlendiriyor. Karar önümüzdeki hafta bekleniyor.

Amerika Birleşik Devletleri, 2000 yılında elde ettiği kızamık eliminasyon statüsünü kaybetmenin eşiğinde. Dünya Sağlık Örgütü'nün Amerika kıtası bölge ofisi olan Pan Amerikan Sağlık Örgütü'ne (PAHO) bağlı bağımsız uzman komisyonu, 10-13 Kasım tarihlerinde Washington'da toplanarak ABD ile bölgedeki diğer ülkelerin durumunu değerlendiriyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) verilerine göre ülkede bu yıl 5 bin 182 kızamık vakası doğrulandı. Uzmanların büyük çoğunluğu statünün kaybedilmesini kaçınılmaz görüyor.

Eliminasyon ne anlama geliyor?

Bir ülkede kızamığın “elimine edilmiş” sayılması, hastalığın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Bu statü, yurt dışından gelen vakalar görülse bile ülke içinde aynı virüs soyunun kesintisiz yayılmadığını gösteriyor. PAHO kriterlerine göre aynı kızamık suşu bir ülkede en az 12 ay boyunca kesintisiz yayılırsa, ülke eliminasyon statüsünü kaybediyor. Komisyon bu değerlendirmede genetik dizileme sonuçlarını, salgın verilerini, aşılama oranlarını, sürveyansın kalitesini ve salgınlara müdahale hızını inceliyor.

Bölgesel İzleme ve Yeniden Doğrulama Komisyonu, 2025 yılı ile 2026'nın ilk yarısına ait verileri ele alıyor ve tavsiyelerini PAHO Direktörü Jarbas Barbosa'ya sunacak. Nihai kararı Barbosa verecek. Değerlendirme aslında nisan ayında yapılacaktı, ancak toplantı ertelenerek komisyonun olağan yıllık toplantısına bırakıldı. CDC Direktörü Erica Schwartz, kararın önümüzdeki haftanın başında açıklanmasını beklediğini söyledi.

Otuz yılın en kötü tablosu

ABD'deki salgın Ocak 2025'te Teksas'ın batısındaki küçük bir kasabada başladı ve ardından Utah, Arizona, Güney Carolina ve Pensilvanya'da büyük salgınlar görüldü. CDC'nin 5 Kasım itibarıyla açıkladığı verilere göre 2026'da doğrulanan 5 bin 182 vaka, 2025'in tamamında bildirilen 2 bin 289 vakanın iki katından fazla. Vakalar 47 eyalet ve bölgede görüldü, bu yıl 43 yeni salgın başladı ve vakaların yaklaşık yüzde 96'sı salgınlarla bağlantılı. Bu, ABD'de 1991'den bu yana görülen en yüksek yıllık vaka sayısı.

Kızamık can kaybına da yol açıyor. Eyalet sağlık otoritelerinin açıklamalarına göre 2025 başından bu yana 11 kişi kızamık nedeniyle hayatını kaybetti. Wisconsin'de bir bebeğin ölümü, eyalette 36 yıl sonra görülen ilk kızamık ölümü oldu. New York'ta ise aşısız bir çocuğun ölümü, eyaletin 30 yıl aradan sonraki ilk kızamık kaybı olarak kayda geçti. Pensilvanya'da da ağustos ayında aşısız iki bebek hayatını kaybetmişti.

Aşılama oranları hedefin altında

CDC'nin ağustosta açıkladığı verilere göre 2025-2026 eğitim yılı öncesinde anaokulu çocuklarının yüzde 92,4'ü iki doz kızamık-kabakulak-kızamıkçık (KKK) aşısını tamamlamıştı. Uzmanlar salgınları önlemek için bu oranın en az yüzde 95 olması gerektiğini belirtiyor. Bu eşiğin üzerinde yalnızca 10 eyalet bulunuyor. İki doz KKK aşısı kızamığa karşı yaklaşık yüzde 97 koruma sağlıyor.

Philadelphia Çocuk Hastanesi Aşı Eğitim Merkezi Direktörü Dr. Paul Offit, statünün kaybedilmesinin kaçınılmaz göründüğünü ve bunun büyük bir kayıp olacağını söyledi. Offit, aşılara yönelik baskıdan Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. ve yönetimdeki diğer isimleri sorumlu tuttu. Sağlık Bakanlığı sözcüsü Emily Hilliard ise bu eleştirinin mevcut yönetimden önceye uzanan aşılama açıklarını görmezden geldiğini savunarak, Kennedy ile CDC Direktörü Schwartz'ın KKK aşısını önermeye devam ettiğini belirtti. Schwartz, statü kaybedilse bile CDC'nin eyaletlerle birlikte yürüttüğü müdahale yaklaşımının değişmeyeceğini söyledi.

Kanada statüyü geçen yıl kaybetti

Komşu Kanada, bir yılı aşan salgının ardından Kasım 2025'te kızamık eliminasyon statüsünü kaybetmişti. Aynı toplantıda ABD, Meksika, Honduras ve Venezuela'nın durumu “ciddi endişelerle sürdürülüyor” olarak sınıflandırılmıştı. Bu yılki değerlendirmede ABD'nin yanı sıra Meksika, Guatemala, Peru ve Bolivya'nın da statüsünü kaybetme riski bulunuyor. PAHO'ya göre ocak-ekim 2026 döneminde Amerika kıtasında 17 ülke ve bölgede 57 bin 666 doğrulanmış kızamık vakası kaydedildi.

Statünün kaybedilmesinin doğrudan bir yaptırımı bulunmuyor, ancak uzmanlar bunun halk sağlığı sistemleri üzerindeki baskıyı artıracağını belirtiyor. Statünün yeniden kazanılabilmesi için kesintisiz bulaşın en az 12 ay boyunca durdurulduğunun gösterilmesi gerekiyor. Brezilya, 2019'da kaybettiği statüyü 2024'te geri kazanmıştı.

Avrupa'da da risk sürüyor

Kızamık Avrupa için de gündemde. DSÖ ve UNICEF'in şubat ayında açıkladığı ön verilere göre DSÖ Avrupa Bölgesi'nde 2025'te yaklaşık 34 bin kızamık vakası görüldü. Bu sayı 2024'teki 127 bin 412 vakaya göre yaklaşık yüzde 75 daha düşük olsa da 2000'den bu yana çoğu yılın üzerinde kaldı. İngiltere, İspanya, Avusturya, Ermenistan, Azerbaycan ve Özbekistan'ın eliminasyon statüsünü kaybettiği bildirildi. DSÖ, salgın riskinin ancak her toplulukta yüzde 95 aşılama oranına ulaşılmasıyla azalabileceği uyarısında bulunuyor. Çocukların aşı durumuyla ilgili soruları olan ebeveynlerin aile hekimlerine danışması öneriliyor.