İstanbul 18°C
Ankara 13°C
Şanlıurfa 13.4°C
Van 5.9°C
Berlin 29°C
ABD'de çocuklar dijitalde yılda 3.883 gıda reklamı görüyor, yüzde 92'si sağlıksız
Beslenme
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İstanbul18°
ABD'de 8-17 yaş arası çocuk ve gençler, telefon ve tabletlerinde yılda ortalama 3.883 gıda pazarlama mesajıyla karşılaşıyor ve tanıtılan yiyecek ve içeceklerin yüzde 92'si sağlıksız kabul edilen ürünlerden oluşuyor. Illinois Üniversitesi Chicago (UIC) Gıda Politikası Araştırma Programı Direktörü Lisa Powell liderliğinde, Kanada'daki Ottawa Üniversitesi'nden araştırmacıların da katıldığı çalışma, 9 Kasım 2026'da JAMA Pediatrics dergisinde yayımlandı. Ekipte UIC Halk Sağlığı Okulu'ndan Samantha Marinello, Julien Leider ve Rebecca Schermbeck ile Ottawa Üniversitesi'nden Laura Vergeer ve Monique Potvin Kent de yer aldı.
Araştırmacılar, 8-17 yaş arası 1.011 çocuk ve gencin akıllı telefon ve tabletlerini boş zamanlarında her zamanki gibi kullandıkları 30 dakikalık bir oturum boyunca ekran kaydına aldı. Kayıtlarda görülen gıda pazarlama içerikleri tek tek sınıflandırıldı. Yıllık maruziyet ise katılımcıların bildirdiği günlük boş zaman ekran süresinden yola çıkılarak tahmin edildi. Powell, “Bu yaklaşım, gençlerin dijital platformlardaki maruziyetinin gerçek dünyadaki bir resmini sunuyor” dedi.
Hesaplamalara göre 8-12 yaş grubundaki çocuklar yılda yaklaşık 1.427 gıda pazarlama mesajı görürken, 13-17 yaş grubunda bu sayı 10.107'ye çıkıyor. Maruziyet kızlarda ve ebeveynleri üniversite eğitimi almamış gençlerde daha yüksek bulundu.
Kayıtlarda yaklaşık 7 bin gıdayla ilgili öğe tespit edildi. Bunların yüzde 28,8'ini fast food, yüzde 20,4'ünü tatlılar, yüzde 20,1'ini içecekler oluşturdu; içecekler arasında en büyük payı gazlı içecekler aldı. Restoran dışı gıda ürünlerinin yüzde 91,6'sı, Pan Amerikan Sağlık Örgütü'nün sağlıklı gıda için belirlediği besin profili ölçütlerini karşılamadı. Tanıtılan ürünlerin yaklaşık yarısı, ABD'de gıda sektörünün çocuklara yönelik reklamları kendi kendine sınırlamak için oluşturduğu gönüllü girişimin üyesi şirketlere aitti. Yazarlar bu bulgunun, sektörün öz denetiminin gençlerin maruziyetini azaltmadığını gösterdiğini savunuyor. Yazarlar, tanıtılan ürünlerin çoğunun sodyum, doymuş yağ ve serbest şeker bakımından zengin olduğunu, bu tür gıdaların aşırı tüketiminin kalp-damar hastalıkları, tip 2 diyabet ve obeziteyle ilişkili olduğunu hatırlatıyor.
Maruziyetin yaklaşık yüzde 83'ü sosyal medyadan geldi; TikTok ve YouTube tek başına toplamın yarısından fazlasını oluşturdu. Oyunlar yüzde 14, web tarama gibi diğer kullanımlar yüzde 3,5 pay aldı. Mesajların yüzde 49'u doğrudan şirketlerin ücretli reklamlarından, yüzde 3,5'i sponsorlu üçüncü taraf içeriklerinden oluşurken, yüzde 44'ü kullanıcıların ücretsiz paylaşımları gibi “kazanılmış” içeriklerdi. Powell, dijital ortamdaki pazarlamanın daha karmaşık olduğunu ve bunu düzenlemenin daha zor olacağını vurguladı. Powell'a göre çocukların ve gençlerin gıda pazarlamasını kendi cihazlarında nasıl deneyimlediğini anlamak, hangi politikalara ihtiyaç duyulduğunu belirlemeye yardımcı olabilir.
Araştırmacılar, yalnızca telefon ve tabletlerin incelenmesi nedeniyle toplam maruziyetin olduğundan düşük hesaplanmış olabileceğini belirtiyor. Mesajlaşma uygulamaları kapsam dışında tutuldu; bu da katılımcıları pazarlamanın daha yoğun olabileceği sosyal medya, tarama ve oyunlara yöneltmiş olabilir. Kayıt altında olduklarını bilen gençlerin davranışlarını değiştirmiş olma ihtimali de var. Yıllık rakamlar, kısa bir oturumdan elde edilen verilerin günlük ekran süresine göre genişletilmesiyle hesaplanan tahminler.
Dünya Sağlık Örgütü, 2023'te yayımladığı rehberde ülkelere çocukları sağlıksız gıda pazarlamasından korumak için zorunlu ve kapsamlı politikalar uygulamalarını önermişti. Yüksek yağ, şeker ve tuz içeren gıdaların reklamlarına yönelik düzenlemeler de son yıllarda hızlandı. İngiltere'de bu ürünlerin televizyonda saat 21.00'den önce ve ücretli çevrim içi reklamlarına getirilen kısıtlamalar Ocak 2026'da yürürlüğe girdi; ancak çalışma, gençlerin gördüğü gıda içeriklerinin önemli bir bölümünün ücretli reklam değil kullanıcı paylaşımları olduğuna işaret ediyor. Türkiye'de ise okul ortamına odaklanan düzenlemeler öne çıkıyor: Okul kantinlerinde yalnızca “Okul Gıdası” logosu ya da Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği beslenme skoruna sahip paketli ürünlerin satılmasını öngören uygulamanın başlangıcı 13 Eylül 2027'ye ertelendi. Bulgular, çocukların gıda seçimlerini etkileyen mesajların artık büyük ölçüde okul ve televizyon dışında, ekranlarda şekillendiğini gösteriyor.