İstanbul 20.1°C
Ankara 16.6°C
Şanlıurfa 16.4°C
Berlin 29°C
AB'den Dijital Adillik Yasası: Abonelik tuzaklarına ve manipülatif tasarımlara yasak
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Avrupa Komisyonu, internette alışveriş yapan tüketicileri manipülatif tasarımlara, iptal edilemeyen aboneliklere ve çocukları hedef alan oyun içi satın alma mekanizmalarına karşı korumayı amaçlayan Dijital Adillik Yasası (Digital Fairness Act) teklifini 11 Kasım'da Brüksel'de açıkladı. Paket, Komisyon'a büyük çaplı ihlallerde şirketlere küresel yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar ceza kesme yetkisi verilmesini ve AB dışındaki şirketlerin Birlik içinde yasal temsilci atamasını da öngörüyor.
Teklifi Demokrasi, Adalet, Hukukun Üstünlüğü ve Tüketicinin Korunmasından Sorumlu Komisyon Üyesi Michael McGrath sundu. McGrath, paketi "AB tüketici koruma kurallarında bir kuşağın en iddialı reformu" olarak nitelendirdi ve "İş yapmayı zorlaştırmıyoruz, haksız şekilde iş yapmayı zorlaştırıyoruz" dedi. Teknoloji Egemenliği, Güvenlik ve Demokrasiden Sorumlu Komisyon Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen ise yasaların insanların bugün yaşama, alışveriş yapma ve iş yapma biçimine ayak uydurması gerektiğini vurguladı.
Komisyon'un hesaplamasına göre yeni kurallar, AB'deki tüketicilerin yılda 13,7 milyar euroya kadar tasarruf etmesini sağlayacak. Paket üç parçadan oluşuyor: Dijital Adillik Yasası, Tüketici Koruma İşbirliği Tüzüğü'nün revizyonu ve Tüketici Hakları Direktifi'nde sadeleştirme getiren bir direktif. Yasa, üye ülkelerde ayrıca iç hukuka aktarılması gereken bir direktif değil, doğrudan uygulanacak bir tüzük olarak tasarlandı. Böylece ülkeden ülkeye değişen uygulamaların önüne geçilmesi hedefleniyor.
Teklifin merkezinde, tüketiciyi planlamadığı bir kararı vermeye iten "karanlık tasarım" (dark pattern) uygulamaları var. Bir ürünün neredeyse tükendiğine dair gerçeğe aykırı uyarılar, önceden işaretlenmiş kutucuklarla yapılan ek satışlar ve bülten aboneliğinden çıkmayı zorlaştıran yöntemler yasaklanması öngörülen uygulamalar arasında yer alıyor.
Aboneliklerin iptal edilmesi kolaylaşacak; istenmeyen otomatik yenilemeler ve ücretsiz deneme süresi bitince fark ettirmeden ücretli aboneliğe dönüşen uygulamalar sona erecek. Konser ve maç biletlerinde talebe göre değişen fiyatlandırma kullanılıyorsa bu durum açıkça belirtilecek; sanal bekleme sıralarında güncel fiyat ve ulaşılabilecek en yüksek fiyat anlık olarak gösterilecek. Tüketiciler, müşteri hizmetlerinde bir insanla görüşme hakkına sahip olacak; yapay zeka asistanlarının kullanıcı adına yaptığı alışverişler için de açık kurallar getirilecek.
Teklifin en çok tartışılan bölümlerinden biri dijital oyunlarla ilgili. Reşit olmayanlar için "parayla kazan" (pay-to-win) ve "parayla ilerle" (pay-to-progress) gibi kumar benzeri özellikler yasaklanacak. Oyun içi sanal para birimlerinin gerçek para karşılığı açıkça gösterilecek. Kullanıcılar, sürekli harcamaya teşvik eden bildirimler gibi bağımlılık yaratan özellikleri kapatabilecek. McGrath, "Oyun sektörünün gelişmesini istiyoruz, ancak haksız uygulamalar üzerine değil" dedi.
Sosyal medya fenomenleri de kapsamda. Ücretli iş birlikleri açıkça reklam olarak etiketlenecek ve kişisel tavsiye gibi sunulamayacak; fenomenlerin çocukların güvenini istismar etmesi yasaklanacak. Hassas kişisel verilere dayanan ya da çocukları hedef alan haksız kişiselleştirilmiş reklam ve fiyatlandırma da sınırlandırılacak.
Bugün AB tüketici kuralları ulusal makamlar tarafından uygulanıyor; Komisyon ise yalnızca koordinasyon rolü üstleniyor. Yeni düzenlemeyle Komisyon, Tek Pazar'da çok sayıda ülkedeki tüketiciyi etkileyen büyük çaplı vakalarda ilk kez doğrudan soruşturma açabilecek ve şirketlere küresel yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezası verebilecek. Sınır ötesi vakalarda kilit adımlar için süreler belirlenecek, farklı ülkelerde kesilen cezaların tahsilatı kolaylaşacak.
Düzenleme, AB'deki tüketicilere satış yapan tüm şirketleri hedefliyor. AB dışındaki şirketlerin, ulusal makamlar ve Komisyon ile iş birliği yapmak üzere Birlik içinde bir yasal temsilci ataması gerekecek. Bu nedenle Avrupa pazarına ürün ya da dijital hizmet sunan Türkiye merkezli e-ticaret platformları ve mobil oyun stüdyoları da yasalaşması halinde kurallara uymak zorunda kalacak. Avrupa'da yaşayan milyonlarca Türkiye kökenli tüketici ise yeni haklardan doğrudan yararlanacak.
Avrupa Tüketiciler Örgütü (BEUC) Genel Direktörü Agustín Reyna, yasanın "tüketicilere internette ne kadar zaman ve para harcadıklarının kontrolünü geri vermek için çok ihtiyaç duyulan bir araç" olduğunu söyledi. Almanya'nın dijital sektör birliği Bitkom ise kurallara uyan şirketler için ek bürokrasi riski konusunda uyardı. Alman oyun sektörü birliği game, düzenlemenin kafa karışıklığı ve mükerrer denetim yaratacağını savunurken, Alman Girişimler Birliği de yasanın "Avrupa'da büyümeyi daha pahalı hale getirmemesi gerektiğini" vurguladı.
Teklif şimdi Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi'nde görüşülecek. Metnin yasalaşması için iki kurumun ortak bir metin üzerinde uzlaşması gerekiyor; bu süreçte maddelerin değişmesi de mümkün.