Okuldaki ilk günü. Küçük kız arkadaşının söylediği bir şeye heyecanla ellerini çırpıyor. Bu alkışı ceza almasına yetiyor. O günden geriye, okula gitmek istemeyen ve sırasında kollarını bağlamış, kıpırdamadan oturan küçük bir kız kalıyor.
Bir gün başka bir öğretmeni neden böyle hareketsiz oturduğunu soruyor ve kollarını çözüyor. Küçük kızın adı İoanna. Yıllar sonra bu anısını anlatırken öğretmenliği, bir öğretmenin neler yapmaması gerektiğini o günlerde öğrendiğini söylüyor.
Dünyanın önde gelen filozoflarından İoanna Kuçuradi’yi doksanıncı doğum gününe iki gün kala, 2 Ekim’de kaybettik. Felsefe ve insan hakları alanındaki çalışmalarıyla Türkiye sınırlarını aşan, kuşaklar yetiştiren bir düşünürdü. Değer felsefesi, etik ve insan onuru gibi alanlardaki çalışmalarıyla tanınan “hocaların hocası” Kuçuradi, Türkiye'de felsefe eğitiminin kurumsallaşmasına öncülük etti.
Bir ömrü, insanın değerini anlamaya ve anlatmaya adadı. Onun düşüncesinde insan onuru, gündelik yaşantımızda da korunması gereken bir sorumluluktu. Birine nasıl davrandığımız, hangi koşullarda neye karar verdiğimiz, yaptıklarımız kadar göz yumduklarımız da bu sorumluluğun içindeydi
Türkiye Felsefe Kurumu Başkanı Kuçuradi, dünyanın farklı ülkelerinden filozofları buluşturan Uluslararası Felsefe Kuruluşları Federasyonu’nun da 1998–2003 yılları arasında başkanlığını yürütmüş, ardından onursal başkanı olmuştu. İstanbul’da başlayan hayatı onu dünya felsefesinin önemli buluşmalarının merkezine taşıdı.
Bu uzun yolun ilk yıllarında akademide kendine yer bulmaya çalışan genç kadının önüne peş peşe engeller çıktı. Kuçuradi, İstanbul Üniversitesi’nde hocası Takiyettin Mengüşoğlu’nun yanında asistanlığa başlamıştı. Mengüşoğlu’nun 1960’ta üniversiteden uzaklaştırılan 147 akademisyen arasında yer almasının ardından kendi kadrosu da onaylanmamıştı. Yıllar sonra, hocasının asistanı olduğu için istenmediğini anlatacaktı.
Erzurum’da açılan üniversite öğretim üyesi arıyordu. Kuçuradi gitmeye karar verdi. 1965’teki yolculuğunu anlatırken yanında götürdüklerini birkaç kelimeyle sayıyordu: “Bir çanta ve yatak.”
Ailesi gitmesini istememişti. İstanbul’dan gelen genç bir Rum kadının Erzurum’da hocalık yapmasına şaşıranlar da vardı. Kendisi ise Doğu’da çalışmakla Batı’da çalışmak arasında bir fark görmüyordu. Gitmekten memnundu. Türkiye’yi orada öğrendiğini söylüyordu.
1968’de Hacettepe Üniversitesi’ne geçti. Ertesi yıl kurulan Felsefe Bölümü’nün başına getirildi. Önünde bu kez bir bölümün nasıl kurulacağı, öğrencilerin nasıl yetiştirileceği sorusu vardı. Avrupa ve Amerika’daki programları inceledi, Türkiye’nin koşullarını da düşünerek kendi programını hazırladı. Öğrencinin farklı alanları tanıyabileceği, soruları fark edebileceği ve kendi aklıyla düşünebileceği bir eğitim sistemi kurmaya çalıştı. Bölüm başkanlığını 2003’e kadar sürdürdü.
Hacettepe yıllarında insan hakları çalışmalarının ve eğitiminin önemli bir parçası haline geldi. Kurduğu araştırma merkezinde bu alanda lisansüstü programlar yürüttü. Aynı dönemde uluslararası felsefe dünyasında da sorumluluk üstleniyordu. Federasyondaki on yıllık genel sekreterliğinin ardından başkanlığa seçildi; 2003’te İstanbul’da düzenlenen 21. Dünya Felsefe Kongresi’nin başında yer aldı. Türkiye’de yetiştirdiği öğrencilerle dünyada kurduğu ilişkiler, aynı çalışma hayatının birbirini besleyen parçalarıydı.
2006’da Maltepe Üniversitesi’ne geçti. İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde ve UNESCO Felsefe ve İnsan Hakları Kürsüsü’nde çalışmalarını sürdürürken, uluslararası sorumlulukları da devam etti. Paris merkezli Uluslararası Felsefe Enstitüsü’nün 2014–2017 yılları arasında başkanlığını üstlendi, ardından onursal başkanı oldu. Ölüm Cezasına Karşı Uluslararası Komisyon’da da görev aldı. İnsanın değerine ilişkin düşüncesi, eğitimden hukuka uzanan bu çalışmaların ortak zeminini oluşturuyordu.
Goethe Madalyası, Türkiye Bilimler Akademisi Hizmet Ödülü ve Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Basın Özgürlüğü Ödülü bu emeğin gördüğü karşılıklardan bazılarıydı. 2024’te Aydın Doğan Ödülü’ne layık görüldü.
Arkasında uzun bir akademik hayat, kitaplar ve yetiştirdiği kuşakları bıraktı.
Bize de birbirimize karşı sorumluluğumuzla yüzleştiren sorular kaldı: Karşımızdakinin onurunu gözetiyor muyuz? Hakkında hüküm verdiğimiz insanı gerçekten tanıyor muyuz? Bir haksızlık karşısında harekete geçiyor muyuz, yoksa görmezden mi geliyoruz? Cevapları, söylediklerimiz kadar yaptıklarımızda da aramak gerekiyor.
İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
