Otuzlu yaşlarına geldiler. Eğitim aldılar, iş buldular, çalışma hayatında tutunmaya başladılar. Harcamalarına dikkat ettiler. Kendilerine anlatılan yol belliydi. Okulu bitir, çalış, para biriktir, kendi hayatını kur. Ama çalışmak, bekledikleri hayatı kurmaya yetmedi. Kimi ailesinin evinden ayrılamıyor, kimi evliliği erteliyor, kimi çocuk sahibi olmanın hesabından çıkamıyor.
New York Times’ın otuzlu yaşlarındaki New Yorklularla hazırladığı haber, bu sıkışmışlığı anlatıyor. Çabaladıkları halde anne babalarının aynı yaşta kurabildiği hayata ulaşamayan insanları… Türkiye’den okuyunca anlatılanlar çok tanıdık geliyor kulağa.
İş var, ayrı eve çıkmak yok
İşe girince ailesinden ayrılmayı, biraz para biriktirip küçük bir ev tutmayı bekleyenler için maaşla kirayı yan yana koymak bile planları ertelemeye yetiyor. Her ay yapılan hesap aynı yere çıkıyor. Bir süre daha aile evinde kalma zorunluluğuna…
Ailesiyle bir sorunu olması da gerekmiyor. Onları seviyor, destekleri için minnet duyuyor. Ama kendi düzenini kurmak, hayatıyla ilgili kararları alabilmek, evinin kapısını kendi anahtarıyla açmak istiyor. Çalışmaya başlamış olsa da kendi ayakları üzerinde duramamak, hayal ettiği yetişkinliğe benzemiyor.
25–29 yaşındaki bekarların yüzde 70’i aile evinde
Türkiye’de 2025 verilerine göre 25–29 yaş arasında yaklaşık 6,6 milyon insan var. Yarısından fazlası hiç evlenmemiş. Hiç evlenmemişlerin yüzde 70’i, yaklaşık 2,5 milyon kişi, anne veya babasıyla yaşıyor. Bu sayı, yaş grubunun tamamının yüzde 37’sine karşılık geliyor. Herkes aynı nedenle ailesiyle yaşamıyor elbette. Ancak ayrı eve çıkmak isteyenler için geçim hesabı önemli bir engel.
Üstelik maaş almak, aile desteğine ihtiyacı ortadan kaldırmıyor. Araştırma şirketi Research İstanbul’un 18–30 yaş grubuyla yaptığı çalışmanın sonuçlarına göre düzenli maaş alan gençlerin yüzde 33’ü, aile desteği olmadan hayatını sürdüremiyor.
Geçtiğimiz yıllarda basına yansıyan bir haberde, 30 yaşındaki üniversite mezunu, otel çalışanı Büşra Y. İstanbul’da iki ev arkadaşıyla yaşadığını anlatıyordu. Gençlere özel kontenjan ve uzun vadeli ödeme imkanı sunan TOKİ’nin “İlk Evim” projesi ona da ev sahibi olma umudu vermişti. Ancak yaptığı hesap bu umudu kısa sürede söndürdü. Evin teslimini beklerken hem kira hem konut taksidi ödeyecek, aidatla birlikte bunları maaşından çıkardığında elinde yalnızca 50 lira kalacaktı. Daha faturalar, yemek ve ulaşım hesaba katılmadan. Üstelik bu hesap işini kaybetmediği iyimser bir senaryo için geçerliydi.
Annem benim yaşımdayken…
Bir de anne babaların aynı yaştaki hayatı var. Kucağında çocuğuyla duran anne, evinin önünde poz veren baba… Bugün o fotoğraftaki ebeveynlerinin yaşına gelen biri, ailesinin evindeki odasında hala kendi hayatını nasıl kuracağını hesaplıyor.
Önceki kuşağın da hayatı kolay değildi. Yine de insan, onların ulaştığı yere bile varamadığında kendi çabasını sorguluyor. Eğitim aldı, çalıştı, harcamalarından kıstı. Peki neden yetmedi? “Param yetmiyor” düşüncesine bir başkası ekleniyor: “Ben mi yetersizim?”
Bir zamanlar geleceğe dair bir ezberimiz vardı: Oku, çalış, anne babandan daha iyi bir hayat kur. Senin çocukların da senden daha iyi yaşasın. Şimdi bu denklemde taşlar yerine oturmuyor. Daha çok eğitim almak, daha çok çalışmak, daha iyi bir hayatın güvencesi olamıyor.
İki kişilik geçim hesabı
Birlikte hayat kurmak isteyenler de aynı hesabın başında. Kira, depozito, ev eşyası… Birinin maaşı eve gitse, diğerininki geçinmeye yeter mi? Biraz daha bekleseler birikimleri artar mı, yoksa kuracakları hayat daha da mı pahalanır?
Çocuk sahibi olma isteği ise ilk ertelenen oluyor. Türkiye’de doğum yapan annelerin ortalama yaşı da yükseliyor. Annelik yaşı 2001’de 26,7 iken 2025’te 29,4’e ulaştı. Tek neden ekonomi olmasa da çocuğun gelecekteki masraflarını karşılama endişesi kararda etkili rol oynuyor.
Boşanmaların yüzde 34’ü ilk beş yılda
Binbir güçlüğü aşıp evlenmek de kaygıları bitirmiyor. Türkiye’de 2025’te gerçekleşen boşanmaların yüzde 34’ü, evliliğin ilk beş yılı içindeydi. Bu, yeni evlenen çiftlerin yüzde 34’ünün boşandığı anlamına gelmiyor; o yıl boşananların ne kadar süredir evli olduğunu gösteriyor.
Evlenmeye hazırlanan birinin önündeki soru da yalnızca “Bu evi nasıl kuracağız?” olmayabiliyor. “Geçinebilecek miyiz, bu evliliği sürdürebilecek miyiz?” kaygısı ona eşlik edebiliyor. Boşanmaları yalnızca ekonomik nedenlerle açıklayamayız. Ancak geçim sıkıntısı, ortak bir geleceğe duyulan güveni de zorlayabiliyor.
30 yaş sendromu
Bütün bunlara otuzuna kadar hayatını düzene koymuş olma beklentisi eklentisi ekleniyor. Gündelik dilde “30 yaş sendromu” dediğimiz duygunun içinde biraz da bu hesaplaşma bulunuyor: Bu yaşa kadar ne yapmayı düşünüyordum, ne yapabildim?
Herkes için geçerli bir takvim yok. Yine de insan, istediği hayata yaklaşamadığında geç kaldığını hissedebiliyor. Bu sıkışmışlık psikolojik sağlığı da etkiliyor. Araştırmalar, 30 yaş civarında iş kaybetme korkusu ve hayatında ilerleyememe hissi yaşayan kişilerde depresyon ve kaygı belirtilerinin daha yoğun olabileceğini gösteriyor.
Üçte biri ne eğitimde ne işte
OECD’nin 2025 verilerine göre Türkiye’de 25–29 yaş grubunun yüzde 33,4’ü ne eğitimde ne istihdamda ne de mesleki yetiştirmede yer alıyor. OECD ortalaması yüzde 16,3. Bu gruptaki gençler, yaygın kullanımla “ev genci” olarak adlandırılıyor.
Geçim kaygısı siyasete yön veriyor
Gençlerin kendi geleceklerine ilişkin kaygıları sandıktan da bağımsız değil. Geçim ve barınma, gençlerin siyasi gündeminde önemli yer tutuyor. Kendi hayatını kurmakta zorlanan bir kuşağın değişim arayışı, siyasetin yönünü etkileyebilecek bir güç taşıyor. Gençlere nasıl bir gelecek vadedildiği kadar, o vaadin ne kadar inandırıcı olduğu da önem kazanıyor.
Otuz yaşına gelmek, her şeyi tamamlamış olmak demek değil elbette. Ama çalıştığı halde istediği hayatı sürekli ertelemek zorunda kalmak ağır bir yük. Bir evin, bir evliliğin, bir çocuğun maliyetini hesaplarken yıllar geçiyor. İnsan bir yaş daha alıyor, kurmayı beklediği hayat bir sonraki yıla kalıyor.
İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
