İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Elektronik sigaraya fazla mı alıştık?
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Elektronik sigaraya fazla mı alıştık?
Elektronik sigara, sigarayı bırakmaya yardımcı olacağı ve daha az zarar vereceği söylemiyle girdi hayatımıza. Zamanla “daha az zararlı” ile “zararsız” arasındaki mesafe silikleşti. Başlangıçta sigara içen yetişkinlere sunulan bu alternatif, giderek çocukların da elinde görünür oldu, lise ardından ortaokul sıralarına kadar ulaştı.
Dünyada 13-15 yaşındaki en az 15 milyon çocuk elektronik sigara kullanıyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre bu yaş grubundaki kullanım oranı, yetişkinlerin ortalama dokuz katı.
19 yaşındaki Can Akaş’ın ölümü ve ailesinin açıklamaları puff olarak bilinen tek kullanımlık ürünlerle de yaygınlaşan elektronik sigaraların taşıdığı risklerini yeniden gündeme taşıdı.
Can, Milano’da tasarım eğitimi almaya hazırlanıyordu. Önünde yeni bir şehir, başlayacağı bir okul vardı. Can Yayınları Genel Yayın Yönetmeni Cem Akaş ile fotoğraf sanatçısı Esra Özdoğan’ın oğulları, bu yolculuğa günler kala yaşamını yitirdi. Babasının anlattığına göre, o gün iyi görünmediğini fark eden anne ve baba kendisine madde kullanıp kullanmadığını sormuştu. Can’ın yanıtı, “Yok ne maddesi, bir şu sigarayı içiyorum işte” olmuştu. Cem Akaş, bu yanıtın kaygısını yatıştırdığını söylüyor, ardından “Yatışmamam gerekirdi” diyordu.
İlk bulgulara göre Can’ın ölüm nedeni kalp yetmezliği. Oğlunun ölümününde elektronik sigaranın etkili olduğunu ifade eden baba Cem Akaş, bu durumu daha fazla ciddiye almadığı için pişmanlığını dile getiriyor. Eşiyle birlikte, bundan sonra elektronik sigaranın zararları konusunda farkındalık yaratmak için çalışacaklarını belirtiyor.
Can’ın ölümünün elektronik sigarayla bağlantılı olup olmadığını ortaya koyacak Adli Tıp raporu henüz açıklanmadı. Ancak babasının sözleri, elektronik sigarayı olduğundan daha masum görüp görmediğimizi yeniden düşündürüyor.
Yeni bir nikotin bağımlılığı kuşağı mı geliyor?
Dünya Sağlık Örgütü’nün ilk küresel elektronik sigara tahminine göre dünya genelinde kullanıcı sayısı 100 milyonu aşıyor. Bunların en az 86 milyonu yetişkin. Başta da söylediğimiz gibi en az 15 milyonluk çocuk kullanıcı rakamı ise yalnızca 13-15 yaş grubunu kapsıyor; bütün ergenlerin toplamını göstermiyor.
Yetişkinlerin sigarayı bırakması üzerinden tartışılan bir ürünün çocukların hayatında böylesine geniş yer tutması başlı başına bir mesele. DSÖ’nün 2026 Dünya Tütünsüz Günü kampanyasında aromalara, ürün tasarımlarına ve gençleri hedefleyen pazarlama yöntemlerine dikkat çekmesi de bu yüzden. Kurum, bu yöntemlerin yeni bir nikotin bağımlılığı kuşağı yaratmasından endişe ediyor.
Türkiye’de ise başka bir çelişkiyle karşı karşıyayız. Elektronik sigaranın ticari satışı yasak; buna rağmen kullanımı yaygınlaşıyor. Türk Tabipleri Birliği de eylül ayında Sağlık Bakanlığı’na gönderdiği yazıda bu duruma dikkat çekti. Konulan yasak, bu ürünlerin çocukların ve gençlerin eline ulaşmasını engellemeye yetmiyor.
Çocukların nikotinle ilişkisi elektronik sigarayla da sınırlı değil. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 24 Ekim’de Türkiye’de 13–17 yaş grubundaki yaklaşık 7,5 milyon çocuk ve gencin 2,5 milyonunun sigara kullandığını açıkladı. Şimdi, zaten yasak olan 18 yaş altına satışı engellemek için kimlikle yaş kontrolünü güçlendirecek bir düzenleme hazırlanıyor. Ancak elektronik sigarada olduğu gibi, yasağın varlığı kadar nasıl uygulandığı da belirleyici.
Rakamlar çocukların nikotinle ne kadar erken tanıştığını gösteriyor. Akran grubuna dahil olma ve kabul görme isteğine, sosyal medyadaki özendirici içerikler de eklenince elektronik sigarayı denemek daha cazip hale geliyor. Bu cazibe sağlık risklerini gölgede bırakıyor. Oysa DSÖ bu ürünlerin sağlık riski taşıdığını ve uzun vadeli etkilerinin tamamının henüz bilinmediğini belirtiyor.
“Uzun vadeli etkiler bilinmiyor” cümlesini de doğru okumak gerekiyor. Bu, zarar görülmediği anlamına gelmiyor. Yıllar süren kullanımın sağlık üzerindeki bütün sonuçlarını değerlendirmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu anlatıyor.
Ölümle sonuçlanan vakalar kayıtlarda
2019’da ABD’de elektronik sigara ve benzeri cihazları kullanan kişilerde görülen ağır akciğer hasarları araştırıldı. EVALI adı verilen bu tabloda, Şubat 2020 itibarıyla 2.807 vaka ve 68 doğrulanmış ölüm bildirildi. Vakaların çoğunda cihazlarla, kenevirin uyuşturucu etki yapan maddesi THC’yi içeren sıvılar kullanıldığı belirlendi. Bu sıvılara eklenen E vitamini asetatı da akciğer hasarıyla güçlü biçimde ilişkilendirildi. Cihazların içine konulan bu farklı maddeler nedeniyle 68 ölümün tamamını nikotinli elektronik sigaralara bağlamak mümkün değil. Ancak bu ayrım, nikotinli elektronik sigaraların zararsız olduğu anlamına gelmiyor.
Can Akaş’ın ölümünde elektronik sigaranın rolü henüz kesinleşmiş değil. Ancak çocukların bu ürünlere ulaşabildiği açık. Anne babalar olarak onları uzak tutmak istiyoruz ama yalnızca istemek yetmiyor.
Elektronik sigarayı ne kadar tanıdığımızı, risklerini çocuklarımızla ne kadar konuşabildiğimizi de sorgulamalıyız. “Bizim çocuğumuz kullanmaz” düşüncesi de “daha az zararlı” sözü kadar yanıltıcı olabilir.
