Trump, Putin ve Şi, Şenzen’de yaptıkları ilk üçlü zirvenin ardından nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek için diyalog sözü verdi. Dört maddelik bildiride görüşmeler için bir takvim açıklanmadı.
ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım 2026’da Çin’in Şenzen kentinde düzenlenen ilk üçlü zirvenin ardından ortak bir barış bildirisi yayımladı. Liderler, “Nükleer savaş kazanılamaz, asla başlatılmamalı” ilkesini yeniden teyit etti. Üç ülke, nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek için diyalog yürüteceğini açıkladı.
Nükleer görüşmeler için tarih verilmedi
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında yapılan görüşmeye Şi ev sahipliği yaptı. Dört maddelik ortak bildiride nükleer görüşmelerin ne zaman ve hangi düzeyde yapılacağı belirtilmedi. Metinde, nükleer silahların sayısını azaltmaya yönelik bir hedef veya bunu denetleyecek bir mekanizma da yer almadı.
Trump, toplantının açılışında üç ülkenin hem nükleer silahların sayısının azaltılmasını hem de bu silahların kullanılma riskinin düşürülmesini görüşebileceğini söyledi. Şi, nükleer silahların tümüyle yasaklanmasını ve ortadan kaldırılmasını savundu. Çin Dışişleri Bakanlığının yayımladığı toplantı özetine göre Şi, yanlış hesaplamaların gerilimi tırmandırmasını önlemek için düzenli üst düzey temas ve kriz anlarında işleyecek iletişim kanalları önerdi. Putin de uluslararası barış ve güvenlik konusunda üç ülkenin ortak sorumluluk taşıdığını söyledi. Zirve sonrasında görüşmelerin sürmesini istediğini belirtti.
New START şubatta sona erdi
ABD ve Rusya’nın stratejik nükleer silahlarına bağlayıcı sınırlar getiren New START Antlaşması, 5 Şubat 2026’da sona erdi. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, iki ülkenin stratejik nükleer cephanelikleri üzerindeki bağlayıcı sınırların yarım yüzyılı aşkın bir sürenin ardından kalktığını belirterek Washington ve Moskova’ya müzakerelere dönme çağrısı yaptı.
Şenzen’de tekrarlanan ilke, 3 Ocak 2022’de de ortak bir açıklamada yer almıştı. O açıklamaya ABD, Çin ve Rusya’nın yanı sıra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin diğer iki daimi üyesi Fransa ve Birleşik Krallık da katılmıştı.
Bildiride BM reformu, petrol arzı ve mahkemenin yetkisi
Üç ülke, Birleşmiş Milletlerin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi için reform yapılmasını desteklediklerini açıkladı. Rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladıklarını bildiren liderler, enerji akışının istikrarlı olmasının önemini vurguladı. Bildiride devletlerin rızasına ve devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesi gerektiği savunuldu. Liderler, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzer kurumların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiğini belirtti.
Ukrayna savaşı görüşüldü
Çin Dışişleri Bakanlığı, liderlerin Ukrayna’daki savaşı, Orta Doğu’daki durumu ve Kore Yarımadası’nı da ele aldığını bildirdi. Bu başlıklar ortak metinde yer almadı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, zirve öncesinde yaptığı açıklamada Ukrayna’yı ilgilendiren kararların ülkesinin katılımıyla alınması gerektiğini söyledi.