Ayasofya’nın altında 420 metre tünel temizlendi, mezar yapısında kazı tamamlandı
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İstanbul’da Ayasofya’nın altında süren restorasyonu inceledi. Ersoy, 20 Kasım’da kamuoyuyla paylaşılan açıklamasında, ekiplerin 420 metre tünel temizlediğini ve Vezir Bahçe’deki yer altı mezarında kazıyı tamamladığını bildirdi. Tünellere inen bakana Bilim Kurulu üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker, kazılar ve güçlendirme çalışmaları hakkında bilgi verdi.
Yer altı bölümlerinde ilk incelemeler 31 Aralık 2024’te başladı. İkinci aşamaya 2 Aralık 2025’te geçen ekipler, Vezir Bahçe ile Batı Bahçe’den 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkardı. Ersoy’a göre geçitlerin ve kanalların oluşturduğu ağ, geçmişte İstanbul’da su dağıtımına ve yağmur sularının tahliyesine hizmet etti.
Vezir Bahçe’deki hipoje, birbirine geçiş veren bölümlerden oluşan bir yer altı mezarı. Ana bölümün uzunluğu ve genişliği yaklaşık sekizer metre. Ekipler, çamurla örtülü tabanın 1,5 metre altına kadar indi. Ersoy, bu seviyede karşılaşılan yapı izlerinin bugün ayakta olan Ayasofya’dan daha eski bir döneme ait olabileceğini söyledi.
Mezar yapısından doğuya ve batıya uzanan iki ayrı kanal bulunuyor. Ekipler doğu yönündeki yaklaşık 25 metrelik kanalı temizledi, batıdaki kanalda ise çalışma sürüyor. Batı Bahçe’de incelenen altı yer altı mekânından ilk üçünün avlu yapısına ait bodrum katları olduğu belirlendi. Bu bodrumlardan 56 metre uzunluğundaki ikinci mekânda ekipler, ilk yapımda kullanılan malzemeye eşdeğer malzemelerle tonozların 18 metrelik bölümünü onardı.
Batı Bahçe’deki altı mekânla bağlantılı dokuz tünelden yedisinde ekipler dolgu toprağı kaldırdı. Diğer iki tüneli de inceleyip belgeledi. Temizlenen hatların en uzunu olan 180 metrelik tünel, Ayasofya’nın giriş cephesine paralel ilerliyor. Hat, Fatih Medresesi’nin önünden ziyaretçi girişine doğru uzanıyor.
Restorasyon ekibi, dört ve beş numaralı tünellerin her birinde on metrelik bir kesimde tonozları onardı. Dört numaralı tünelde 50 metrelik bir bölümün paslanmaz çelikle güçlendirilmesi tamamlandı. Beş numaralı tünelde ise çelikle güçlendirme çalışması 90 metrelik bir bölümde devam ediyor.
Ersoy, uygun görülen yer altı bölümlerinin ziyarete açılabilmesi için bir sergileme projesi hazırlamayı planladıklarını bildirdi. Hangi bölümlerin ziyaretçileri ağırlayabileceği değerlendirilirken hem tarihî yapının korunması hem de bu alanlarda ziyaretçilerin güvenliğinin sağlanması gözetilecek.