İstanbul 20.5°C
Ankara 14.5°C
Diyarbakır 13.9°C
Berlin 29°C
Sistemik kırılma mı, taklit etkisi mi?
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Bir gün arayla iki saldırı: Tesadüf mü, sistemik kırılma mı, taklit etkisi mi?
Suçlu kim? Saldırgan çocuklar mı, aileler mi, çevre mi, denetimsizlik mi, güvenlik zafiyeti mi?
Türkiye Şanlıurfa'nın Siverek ilçesinde dün gerçekleşen silahlı okul baskının şokunu yaşarken bugün bir saldırı haberi de Kahramanmaraş’tan geldi. Olay, Onikişubat ilçesindeki Ayser Çalık Ortaokulu'nda yaşandı.
Şanlıurfa'nın Siverek ilçesinde Ahmet Koyuncu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'ne 14 Nisan Salı günü pompalı tüfekle giren okulun eski öğrencisi 19 yaşındaki Ömer Ket’in açtığı ateş sonucu en az 16 kişi yaralandı. Saldırgan eski öğrenci son kurşunu da kendine sıktı. Üstelik birkaç gün önce bu saldırıyı yapacağını sosyal medyasından yayınlamıştı. Okul müdürünün hem savcılığa hem milli eğitime, eski öğrenci tarafından saldırı olabileceğine ilişkin bildirimde bulunduğu iddia edildi. Yapılan incelemede, müdürün başvurusuyla ilgili neden önlem alınıp alınmadığı araştırılıyor. Bu kapsamda da dört yönetici açığa alındı.
Türkiye bu olayın şokunu yaşarken aradan 24 saat geçti geçmedi ikinci bir saldırı haberi yürekleri dağladı. Bilanço çok ağırdı. Babası eski bir emniyet müdürü, annesi edebiyat öğretmeni olan 14 yaşındaki çocuk evde bulunan 5 silah ve 7 şarjör’ü sırt çantasına koyarak okula gitti. İki sınıfı bastı. Sanki sanal bir oyun oynuyormuş gibi ard arda tetiğe bastı, önüne çıkanı gözünü kırpmadan vurdu. İki sınıfı hedef alan saladırgan öğrenci 1 öğretmen, 8 küçük öğrenciyi hayattan kopardı. Sonra da tıpkı Siverek’de olduğu gibi kendini öldürdü. Ailelerin ocağına ateş düşerken ortada cezalandırılacak kim kaldı merak konusu. Tabi bir evde 14 yaşında bir çocuğun ulaşabileceği 5 silahın olması bu facianın en baş nedenlerinden biri olarak görüldü, o cani çocuğu yetiştiren veya yetiştiremeyen anne ve babası göz altına alındı.
Kahramanmaraş'taki saldırı dün Şanlıurfa'nın Siverek ilçesinde meydana gelen ve 16 kişinin yaralandığı silahlı saldırının ardından iki günde gerçekleşen ikinci saldırı olarak kayıtlara geçti. Üç bakan olay yerine gitti. Herkesin yüzünden düşen bin parçaydı, çocuklarımızı koruyamamıştık. Hem masum olanları, hem de cani olanı.
Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde bir liseye yönelik silahlı saldırının ardından, henüz toplum ilk şoku atlatamadan Kahramanmaraş’ta yaşanan ikinci ve daha ağır tablo, artık “tekil olay” açıklamasını yetersiz kıldı. Bir gün arayla, iki ayrı şehirde, iki çocuk fail. Bu artık bir istisna değil bu bir kırılma anı.
Her iki olayın failleri farklı şehirlerde, farklı sosyal çevrelerde büyümüş çocuklar. Aralarındaki yaş farkı 5 olsa da benzerlikleri oldukça dikkat çekici. Okul ortamının içinden geliyorlar ve eylem sonrası kendilerini de ortadan kaldırıyorlar. Bu son nokta kritik. Çünkü bu profil, klasik “suç işleyen çocuk” değil daha çok yıkıcı bir son eyleme yönelen birey profiline işaret ediyor.
Peki birinci saldırı ikinci saldırıyı tetiklemiş olabilir mi? Evet olabilir. Yapılan yayınlarda tetiklenen ikinci çocuk taklit eylem yapmış olabilir. Kahramanmaraş’taki saldırının, Siverek’teki olaydan hemen sonra gerçekleşmesi, kriminolojide iyi bilinen bir kavramı gündeme getiriyor Taklit (copycat) etkisi. Bu etki özellikle olay yoğun medya görünürlüğü kazanmışsa, fail “merkez figür” haline getirilmişse, toplumsal şok duygusu yüksekse güçlenir. Bu durumda kırılgan psikolojiye sahip bir çocuk için şiddet, bir anda “görünür ve mümkün” hale gelir. Dolayısıyla ikinci saldırının tamamen bağımsız olduğunu söylemek zor gibi görünüyor. Ama doğrudan bir kopya demek de eksik olur. Daha doğru ifade ile ilk olay ikinciyi hızlandırmış olabilir.
Peki 9 canın gittiği 14 yaşındaki çocuğun gerçekleştirdiği saldırıda “Emniyet mensubu baba” gerçeği ne anlatıyor?
Kahramanmaraş’taki olayda öne çıkan en çarpıcı unsur, failin bir emniyet mensubunun çocuğu olması ve evde birden fazla silaha erişim ihtimali. Bu durum iki önemli gerçeği ortaya koyuyor. Kurumsal kimlik, bireysel riski ortadan kaldırmıyor ve güvenlik kültürü olan bir meslek grubunda bile ev içi denetim zafiyeti oluşabiliyor. Silahın varlığı değil, erişilebilirliği belirleyici. Silahın ruhsatlı olması değil, çocuğun ona ulaşabilmesi kritik risk.Bu noktada mesele sadece bireysel ihmal değil.
Toplum şiddetin dilinin nerede öğrenildiği sorusunun cevabını yanlış yerde arıyor olabilir. İlk akla gelen “Sanal oyunlar mı etkiledi?” olur hep. Oysa daha doğru soru şu olmalı. “Bu çocuklar şiddeti hangi gerçeklikte normalleştirdi?” Evde mi? Sokakta mı? Okulda mı? Sosyal medyada mı? Cevap genellikle hepsinin birleşimidir. Şiddet, çocuk için bir “seçenek” haline geliyorsa, bu bireysel değil çevresel bir üretimdir.
Akran zorbalığı ise bir başka sessiz tetikleyici. İki saldırganın da henüz ne yaşadığı, saldırıyı neden yaptığı çok net bilinmiyor. Ama bu tür saldırılarda tekrar eden bir desen var: Dışlanmışlık, aşağılanma ve sosyal yalnızlık.Bu üçlü, özellikle ergenlik döneminde, şiddeti bir “denge kurma” aracı haline getirebilir.
Aileler neyi göremedi?
Bu tür vakalarda en zor ama en gerekli analiz aile düzeyinde yapılmalı. Çoğu saldırgan çocukta şu işaretler önceden görülür. Yoğun öfke, sosyal kopuş, ölüm ve şiddet temaları, takıntılı düşünceler. Ama aileler çoğu zaman bunu ya fark etmez, ya da ciddiye almaz. Bu yüzden mesele “neden engellemediler?” değil “neden fark edemediler?” sorunudur.
Peki huhuken ne olacak? İki saldırgan da hayatına son verdi. Yaktıkları canlar, aldıkları hayatların hesabı kimden nasıl sorulacak? Bu noktada duygusal refleks ile hukuki gerçek ayrılıyor. Siverek saldırısında Okulun güvenliğini sağlayamama konusu ve sosyal medyada saldırganın ihbarını dikkate almayan görevliler dışında hukuken kimseden hesap sorulamayacak gibi görünüyor.
Kahramanmaraş saldırısında ise durumun farklı olduğunu 14 yaşındaki saldırganın baba ve annesinin gözaltına alınmasından anlıyoruz. Bu olayda açık bir aile ihmali göze çarpıyor. Ailede açık bir ihmalin olduğu görülmekle beraber çocuğun silaha erişiminin engellememiş olması başlı başına suç. Çünkü bu olayla aile riskleri görmüş olmasına rağmen herhangi bir önlem almamış gibi duruyor. Bu nedenle hukuki olarak sorumlulukları var gibi görünüyor. Ancak her trajediyi otomatik olarak aileye yüklemek de sistemi görünmez kılar. 14 yaşındaki bu çocuk okula nasıl silahla girdi, okulun rehber öğretmeni ailenin görmediği şiddet eğilimini neden ve nasıl görmedi?
Milli Eğitim ise sisteminin kırılma noktası gibi görünüyor. Milli Eğitim Bakanlığı açısından tablo net. Öncelikle okullarda rehberlik sistemi zayıf. Psikolojik takip sayısal olarak yetersiz. Erken uyarı mekanizması yok. Riskli öğrenciler çoğu zaman olaydan sonra fark ediliyor.
Okul güvenliğinde ise maalesef yetersizlik had safhada. Kamera var, analiz yok. Güvenlik yetersiz. Sonuç olarak Siverek ve Kahramanmaraş’ta yaşananlar, iki ayrı trajedi değil, aynı sistemin ürettiği iki farklı sonuç.
Aile zayıf. Okul hazırlıksız. Sistem tepkisel. Toplum ise şaşkın. Ve en tehlikelisi her olaydan sonra aynı sorular soruluyor, ama aynı cevaplar uygulanmıyor. Eğer bu döngü kırılmazsa, mesele “neden oldu?” olmaktan çıkacak, “sıradaki nerede olacak?” sorusuna dönüşecektir.
