İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
Nerede masumiyet karinesi?
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Nerede masumiyet karinesi?
Kamuoyunda “ünlüler uyuşturucu operasyonuyla gözaltına alınıyor, sonra testleri negatif çıkıyor” algısı tesadüf değil. Soruşturmanın saygınlığı ve gizliliği nerede kaldı? Bu durum soruşturma süreçlerinin nasıl yürütüldüğüyle doğrudan ilgili bir sorun. Bu meseleyi kişi isimleri üzerinden değil, hukuk devleti ilkeleri ve sistemsel eksiklikler üzerinden tartışmak hem daha doğru hem de daha adil bir yaklaşım olur.
Ünlülerin isimleri üzerinden yürümek haberin okunması ve izlenme oranının artmasını sağlasa da etik gazetecilik açısından soruşturmanın gizliliğini hiçe sayarak, masumiyet karinesini ayaklar altına alarak sadece haber yapmanın doğru olmadığını düşünüyorum. Son dönemde yapılan uyuşturucu soruşturmalarında sap ile saman karıştı, asılsız olduğu açık olan bazı iddialarla hayatında uyuşturucu kullanmamış olduğunu beyan eden ve testleri negatif çıkan onlarca ünlü şarkıcı, sinema ve dizi oyucusu üçüncü sayfa haberlerine konu oluyor. Sonuçta aklansa da eski haline dönmesi mümkün olmuyor.
Kamuoyunda “ünlüler dosyası” olarak anılan soruşturmalar, tartışmaların merkezinde yer almaya devam ederken ortaya konulan veriler de dikkat çekici bir tabloyu işaret ediyor. Bugüne kadar bu kapsamda toplam 255 şüpheli hakkında işlem yapıldığı, bunlardan 219’unun Adli Tıp Kurumu incelemelerinin tamamlandığı belirtiliyor. Daha da çarpıcı olan ise bu incelemeler sonucunda 169 şüphelinin, yani yaklaşık yüzde 77’sinin kan veya saç örneklerinde kokain ya da esrar izine rastlanmış olması. Bu veriler, tartışmaların yalnızca “algı operasyonu” iddiaları üzerinden değil, somut bulgular üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Peki kalan yüzde 33’lük dilimde olanlara yani testleri negatif çıkanlara ne olacak? İade-i itibarları nasıl sağlanacak?
Sosyal medyada son dönemde hızla yayılan “operasyonlar göstermelik, sanatçılar hedef alınıyor” yönündeki iddialar, kamuoyunda ciddi bir tartışma başlatmış durumda. Ancak yargı kaynakları, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturmaların bu iddiaların aksine belirli bir kesimi hedef almadığını ve tamamen hukukun çizdiği çerçevede sürdürüldüğünü vurguluyor. Nitekim Başsavcı Fatih Dönmez’in adliye muhabirleriyle yaptığı değerlendirmede, yalnızca kamuoyunda “torbacı” olarak bilinen sokak satıcılarına yönelik son iki ayda gerçekleştirilen operasyonlarda yaklaşık 400 şüphelinin tutuklandığını açıklaması, yürütülen mücadelenin yalnızca görünür isimlerle sınırlı olmadığına işaret ediyor. Bu tablo, soruşturmaların kapsamı ve hedefi konusunda ortaya atılan “seçici uygulama” iddialarını yeniden tartışmaya açarken, yargı tarafı sürecin sistematik ve çok boyutlu yürütüldüğü görüşünü öne çıkarıyor. Peki bu torbacıların haberi sonuçta masun çıkan ünlülerin haberinin binde biri kadar medyada yer alabiliyor mu mesele bu.
Son yıllarda özellikle kamuoyunun yakından tanıdığı isimlere yönelik yürütülen uyuşturucu soruşturmaları, yalnızca adli süreçlerin değil, aynı zamanda toplumun adalet algısının da merkezine oturmuş durumda. Gözaltı işlemlerinin sıklığı, bu işlemlerin kamuoyuna yansıma biçimi ve sonrasında ortaya çıkan çelişkili sonuçlar, “soruşturma” kavramının güvenilirliğini tartışmaya açıyor. Özellikle bazı dosyalarda gözaltına alınan kişilerin test sonuçlarının negatif çıkması, soruşturma süreçlerinin nasıl yürütüldüğüne dair ciddi soru işaretleri doğuruyor. Bu durum, yalnızca bireylerin değil, sistemin tamamının sorgulanmasına neden oluyor.
İhbar ve gizli tanık mekanizmasının sınırları nerede başlıyor, nerede bitiyor? Ceza hukukunda ihbar ve gizli tanık uygulaması, suçla mücadelede önemli araçlar arasında yer alır. Ancak bu mekanizmaların tek başına belirleyici hale gelmesi, sistemin en zayıf halkasını oluşturur. Ve bu halka uyuşturucu operasyonlarında en güçlüsüymüş gibi sergileniyor son günlerde.
Bir kişinin yalnızca beyana dayalı olarak gözaltına alınması, hele ki bu kişi toplum tarafından tanınan bir isimse, etkisi katlanarak büyüyor. Çünkü burada yalnızca bir adli işlem değil, aynı zamanda kamuoyu önünde bir “itibar yargılaması” başlamış oluyor.
İhbarın doğruluğu, gizli tanığın güvenilirliği ve bu beyanların somut delillerle desteklenip desteklenmediği, çoğu zaman süreç tamamlanmadan netlik kazanmaz. Ancak kişi, bu belirsizlik içinde çoktan toplumsal bir hükümle karşı karşıya kalıyor ve mahkum ediliyor.
Hukuk sisteminde gözaltı bir tedbirdir; cezalandırma aracı değildir. Ancak son dönemde yaşanan bazı örnekler, gözaltı işleminin fiilen bir “teşhir” aracına dönüştüğü yönünde güçlü bir algı yaratıyor. Bu süreçte gözaltı işlemi de adeta bir teşhir oluyor.
Kamera görüntüleri, isimlerin açıkça paylaşılması ve operasyonların adeta bir gösteri haline getirilmesi, henüz hakkında kesinleşmiş bir karar bulunmayan sonuç itibarıyla masum olabilecek kişileri kamuoyu önünde mahkum ediyor. Bu noktada sorulması gereken soru şu: Gözaltı işlemi gerçekten adli bir zorunluluk mu, yoksa kamuoyuna mesaj verme aracı mı?
Bu sorunun cevabı netleşmediği sürece, soruşturma süreçlerinin saygınlığını korumak giderek zorlaşacak, masumiyet karinesi de yıpranacak ve bazı örneklerde yok olacak. Çünkü masumiyet karinesi, yalnızca hukuki bir kavram değil, aynı zamanda toplumsal bir güven mekanizmasıdır. Bir kişinin suçlu ilan edilmesi için yargı kararı gerekir. Ancak günümüzde bu ilke özellikle de ünlülere yönelik uyuşturucu operasyonlarında ilk aşamasında zedeleniyor. Ve bir kişinin gözaltına alınması, toplum nezdinde çoğu zaman “suçun işaret fişeği” olarak algılanıyor. Medyada kullanılan dil de bu algıyı maalesef ki güçlendiriyor.
Oysa süreç sonunda kişi hakkında takipsizlik kararı verildiğinde ya da beraat ettiğinde, aynı görünürlükte bir “aklanma” haberi çoğu zaman yapılmıyor. Böylece kamuoyunda eksik ve çarpık bir bilgi kalıyor. O ünlünün adı hep uyuşturucu kullanma iddiasıyla anılıyor.
Peki hazırlık soruşturmasının gizliliği neden korunamıyor? Ceza muhakemesi sisteminde hazırlık soruşturmasının gizliliği esastır. Bu ilke, hem delil güvenliğini sağlamak hem de şüphelilerin itibarını korumak amacı taşır. Ancak günümüzde soruşturma dosyalarına ait bilgilerin çok kısa sürede medyaya yansıması yalnızca etik bir sorun değil aynı zamanda hukuki bir ihlal anlamına geliyor. Gizlilik ilkesinin ihlali, soruşturmanın sağlıklı yürütülmesini zorlaştırdığı gibi, daha en başta tarafsızlık ilkesini de gölgeliyor. Çünkü kamuoyu baskısı altında yürütülen bir süreçte, adil yargılama zemini de maalesef zayıflıyor.
Peki aklandıktan sonra ne değişiyor? Belki de en kritik mesele burada başlıyor. Bir kişi hakkında yürütülen soruşturma sonucunda suçsuz olduğu ortaya çıktığında, hukuken sorun ortadan kalkmış oluyor ama toplumsal gerçeklik bu kadar basit olmuyor. İtibar kaybı, kariyerin zarar görmesi, sosyal ilişkilerin bozulması ve psikolojik yıpranma gibi etkiler, çoğu zaman kalıcı oluyor. Daha da önemlisi, kamuoyunda oluşan ilk izlenim, çoğu zaman sonradan değişmiyor. Bu nedenle “aklanmak”, her zaman “eski haline dönmek” anlamına gelmiyor.
Adalet sistemi yalnızca kararlarıyla değil, süreçleriyle de güven üretmek zorunda. Eğer toplum, bir kişinin yeterli delil olmadan gözaltına alınabildiğini ve sonrasında sessizce serbest bırakılabildiğini düşünüyorsa, bu durum sistemin öngörülebilirliğini de zedeler. Öngörülebilirliğin zedelenmesi ise doğrudan güvensizlik yaratır. Çünkü insanlar, benzer bir durumla karşılaşıp karşılaşmayacaklarını bilemez hale gelir.
Bu operasyonlarda medyaya da büyük görevler düştü elbette. Ama medya bu rolü bilgilendirme değil de yargılama olarak mı üstlendi orası tartışılır. Haber verme sorumluluğu ile yargılama pratiği arasındaki çizgi, son yıllarda giderek belirsizleşti. Özellikle soruşturma aşamasındaki dosyaların kesinleşmiş gibi sunulması, kamuoyunda telafisi zor algılar yarattı. Medya maalesef yargısız infazdan kaçınamadı.
Peki soruşturmanın saygınlığı ve gizliliğini korumak için çözüm ne olabilir? Sorunun çözümü için yeni yasalardan çok, mevcut kuralların etkin uygulanmasına ihtiyaç var. Gözaltı tedbiri gerçekten istisnai hale getirilmeli, ihbar ve gizli tanık mekanizması daha sıkı denetlenmeli, soruşturma gizliliğini ihlal edenlere yönelik yaptırımlar uygulanmalı, medyada kullanılan dil konusunda etik standartlar da güçlendirilmeli. Haksız işlemlerde özellikle medyada hızlı ve etkili itibar iade mekanizmaları devreye sokulmalı.
Sonuç olarak Adalet yalnızca tecelli etmemeli, görünmeli, adaletin sağlanması kadar, sağlandığının topluma gösterilmesi de önemli. Eğer bir sistem, masum bir bireyin itibarını koruyamıyorsa, o sistemin adalet üretme kapasitesi de sorguya maruz kalır.
Bugün tartışılan mesele yalnızca birkaç soruşturma değil hukuk devletinin temel ilkelerinin nasıl uygulandığı. Bu nedenle atılacak her adım, yalnızca kişileri değil, toplumun tamamının adalet duygusunu doğrudan etkileyecek.
