Tüketim ve yapay zekâ ABD’yi büyüttü

VGN

ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yıllıklandırılmış yüzde 3,4 büyüdü. Tüketim ve yapay zekâ yatırımlarının desteklediği performansa rağmen yüksek fiyatlar ve azalan tasarruflar hanelerin geçim kaygısını artırıyor.

ABD ekonomisi, tüketicilerin harcamalarını sürdürmesi ve yapay zekâ altyapısına yönelik yatırımların güçlenmesiyle 2026’nın üçüncü çeyreğinde hız kazandı. Temmuz-eylül döneminde enflasyondan arındırılmış gayrisafi yurt içi hasıla, yıllıklandırılmış yüzde 3,4 arttı. Bir yılın en güçlü büyümesine karşın yüksek fiyatlar ve azalan tasarruflar, hanelerin geçim baskısının sürdüğünü gösterdi.

Büyüme hızlandı, iç talep güçlü kaldı

29 Ekim’de açıklanan ilk tahmin, ikinci çeyrekte yüzde 2,2 olan büyüme hızının üçüncü çeyrekte yükseldiğini ortaya koydu. Yatırımlar, tüketici harcamaları ve kamu harcamaları üretimi desteklerken ihracattaki düşüş büyümeyi sınırladı.

Yüzde 3,4’lük oran, ekonominin üç ayda doğrudan bu ölçüde büyüdüğü anlamına gelmiyor. ABD’nin kullandığı yıllıklandırılmış hesaplama, çeyreklik temponun bir yıl boyunca korunması durumunda oluşacak büyümeyi gösteriyor. Bir önceki çeyreğe göre gerçek artış yaklaşık yüzde 0,8 oldu.

Tüketici harcamaları ile özel sabit yatırımları birlikte izleyen iç talep göstergesi de yıllıklandırılmış yüzde 4,9 yükseldi. Önceki çeyrekte yüzde 4,6 olan bu göstergenin güçlenmesi, özel sektör talebinin canlılığını koruduğuna işaret etti.

Tüketici harcıyor, tasarruf payı daralıyor

Ekonomik üretimin üçte ikisinden fazlasını oluşturan tüketici harcamaları, üçüncü çeyrekte enflasyondan arındırılmış ve yıllıklandırılmış olarak yüzde 3,8 arttı. Hem mal hem hizmet harcamaları yükseldi.

Ancak harcamaların sürmesi, bütün hanelerin mali açıdan rahatladığını göstermiyor. Üçüncü çeyrekte haneler, vergi sonrası gelirlerinin yüzde 4,1’ini tasarrufa ayırdı. Bu oran yaklaşık dört yılın en düşük düzeyine indi.

Eylül ayına ait ayrı veriler, bütçelerdeki baskıyı daha belirgin hale getirdi. Aylık tasarruf oranı yüzde 3,8’e gerilerken enflasyondan arındırılmış kullanılabilir gelir yüzde 0,3 düştü. Parasal olarak yüzde 0,5 artan tüketim harcamaları ise fiyat etkisi çıkarıldığında hemen hemen değişmedi.

Bu tablo, çeyreğin tamamındaki güçlü tüketimin dönem sonuna doğru aynı hızla ilerlemediğini gösteriyor. Harcamaların kalıcı biçimde desteklenmesi açısından gelirlerin alım gücü ve hanelerin tasarruf imkânı önemini koruyor.

Yapay zekâ yatırımları ekipman talebini artırdı

Büyümenin diğer güçlü dayanağı şirket yatırımları oldu. Konut dışı sabit yatırımlar yıllıklandırılmış yüzde 12,7, ekipman yatırımları ise yüzde 20,9 arttı. Konut dışı yatırımların büyümeye katkısı, toplam büyümenin yarısından fazlasına karşılık geldi.

Bilgisayarlar, çipler ve veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu donanımlar yatırım hareketliliğinde öne çıktı. Yapay zekâ altyapısının genişlemesi, teknoloji üreticilerinin yanı sıra inşaat, elektrik tesisatı ve çeşitli malzeme tedarikçilerine de iş yaratıyor.

Bununla birlikte yüzde 12,7’lik artış, konut dışı yatırımların tamamını kapsıyor. Bu rakamı yalnızca yapay zekâ harcamalarındaki artış olarak değerlendirmek doğru olmuyor.

İthal ekipmanların büyümeye katkısı farklı hesaplanıyor

Veri merkezlerine yapılan yüksek harcamalar ile ABD içinde yaratılan üretim aynı büyüklükte değil. Kullanılan çiplerin ve diğer donanımların önemli bir bölümü yurt dışından geliyor. Üçüncü çeyrekte ithalat da yıllıklandırılmış olarak yaklaşık yüzde 20 arttı.

İthal bir bilgisayarın satın alınması yatırım harcaması içinde yer alırken ithalat kalemi hesaplamadan çıkarılıyor. Böylece yurt dışında üretilen ekipmanın ABD’de üretilmiş gibi sayılması önleniyor. Bu nedenle yatırım patlamasının ekonomiye net katkısını değerlendirirken ithalatı da dikkate almak gerekiyor.

Veri merkezlerinin yerel inşaat faaliyetleri, elektrik bağlantıları ve ABD’de sağlanan hizmetleri ise ülke içindeki üretime katkı veriyor.

Konut gerilerken küçük şirketler maliyet baskısı yaşıyor

Yatırımlardaki güçlenme ekonominin bütün alanlarına yayılmadı. Konut yatırımları üçüncü çeyrekte yıllıklandırılmış yüzde 3,3 daraldı. Böylece son yedi çeyreğin altısında gerileme yaşandı.

Yüksek finansman maliyetleri konut sektörünü baskılarken büyük veri merkezi projeleri bazı inşaat ve altyapı şirketlerine yeni siparişler sağlıyor. Ancak büyük sözleşmelere erişemeyen küçük işletmeler, malzeme ve nitelikli işgücü için artan rekabetten etkilenebiliyor.

Bu ayrışma, yatırım canlılığının aynı sektörde faaliyet gösteren şirketler arasında bile farklı sonuçlar doğurabildiğini gösteriyor.

Borsadaki kazançlar harcamalara destek veriyor

Yapay zekâya yönelik yatırımcı ilgisi, hisse senedi piyasaları üzerinden tüketimi de etkiliyor. Portföylerinin değeri yükselen varlıklı haneler, harcamalarını sürdürmek için daha geniş bir mali alana sahip oluyor.

KPMG Başekonomisti Diane Swonk, güçlü büyümenin faydalarının eşit dağılmadığına dikkat çekiyor. Morgan Stanley’nin ABD Başekonomisti Michael Gapen da yapay zekâ yatırımları, varlık piyasaları ve yüksek gelirli tüketiciler arasındaki ilişkinin ekonominin dayanıklılığında önemli rol oynadığını değerlendiriyor.

Bu ilişkinin bir risk tarafı da bulunuyor. Şirketlerin yüksek yatırım harcamalarının beklenen getiriyi sağlayıp sağlamayacağına ilişkin kaygılar artarsa hem yatırımlar hem de borsadaki kazançların desteklediği tüketim baskı görebilir.

Fed için enflasyon sorunu sürüyor

Güçlü talep, enflasyonla mücadeleyi de zorlaştırabilecek bir unsur. Eylül ayında kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi, bir yıl öncesine göre yüzde 3,6 yükseldi. Gıda ve enerji hariç tutulan çekirdek göstergedeki yıllık artış yüzde 3,1 oldu.

ABD Merkez Bankası, 28 Ekim’de politika faizi hedef aralığını yüzde 3,75 ile yüzde 4 arasında tuttu. Karar, 10 üyenin kabul ve 2 üyenin karşı oyuyla alındı. Karşı oy kullanan iki üye, çeyrek puanlık faiz artışını tercih etti.

Banka, ekonomik faaliyetin güçlü seyrettiğini ve enflasyonun yüksek kaldığını bildirdi. Talebin canlılığı, fiyat artışlarının yüzde 2 hedefine indirilmesi açısından para politikasındaki dengeyi önemli kılıyor.

Ara seçimler öncesinde geçim maliyeti belirleyici

Güçlü büyüme verileri, gelecek haftaki ara seçimler öncesinde ekonomi yönetimine olumlu bir gösterge sunuyor. Beyaz Saray Ulusal Ekonomi Konseyi Direktörü Kevin Hassett, rakamları Trump yönetimi dönemindeki ekonomik gücün yansıması olarak değerlendirdi.

Buna karşılık hanelerin ekonomiye ilişkin değerlendirmesinde günlük harcamalar ve gelirlerinin satın alma gücü öne çıkıyor. Toplam üretimdeki artış, yüksek fiyatların aile bütçesinde yarattığı baskıyı kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.

Önümüzdeki dönemde büyümenin dayanıklılığı; tüketicilerin gelirlerine, istihdamın seyrine ve şirketlerin yatırım planlarını sürdürmesine bağlı olacak. Üçüncü çeyrek verileri ilk tahmin niteliğinde. Daha kapsamlı bilgilerle hazırlanacak ikinci tahminin 25 Kasım’da açıklanması planlanıyor.