Trump, Şi ve Putin ilk kez üçlü masada: Shenzhen'de 19 Kasım'da buluşacaklar
ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım Perşembe günü Çin'in Shenzhen kentinde bir araya gelecek. Üç ülkenin liderlerinin üçlü formatta yapacağı ilk görüşme, 18-19 Kasım'da Shenzhen'de düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinin marjında gerçekleşecek. Planı cuma günü Beyaz Saray açıkladı, Kremlin ise 14 Kasım Cumartesi günü tarihi ve yeri resmen doğruladı.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Rus devlet ajansı TASS'a yaptığı açıklamada "Üçlü görüşmenin ayın 19'unda yapılması konusunda anlaşmaya varıldı" dedi ve görüşmenin Shenzhen'de, APEC zirvesinin marjında gerçekleşeceğini bildirdi. Peskov, Rusya, Çin ve ABD liderlerinin bir araya gelmesini "son derece önemli" olarak nitelendirdi. Kremlin gündemi açıklamazken Rus yetkililer daha önce Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesine ilişkin başlıkların da masaya gelebileceğini ima etmişti.
Pekin cephesinde ise tablo daha temkinli. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, 4 Kasım'da Çin'in olası bir üçlü liderler görüşmesi konusunda ilgili taraflarla iletişimini sürdürdüğünü söylemişti. Ancak ev sahibi Çin, üçlü görüşmeyi henüz kendi kanallarından resmen duyurmadı; Çin devlet medyası Şi'nin APEC marjında yapacağı ikili görüşmelere yer verirken üçlü buluşmadan söz etmedi.
Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, gazetecilere "Başkan, diğer konuların yanı sıra dünyadaki nükleer silahların azaltılmasını ele alacağını açıkça ortaya koydu" dedi ve Trump'ın nükleer silahların yayılmasını "çok tehlikeli" bulduğunu vurguladı. Bu başlığın arka planında, ABD ile Rusya'nın stratejik nükleer cephaneliklerine sınır getiren 2010 tarihli Yeni START anlaşmasının bu yıl şubat ayında sona ermesi var. Trump, Rusya'nın anlaşmayı bir yıl uzatma önerisini reddetmiş, Çin'i de kapsayan yeni bir anlaşma istediğini söylemişti.
Pentagon tahminlerine göre Çin'in elinde 600'ü aşkın nükleer savaş başlığı bulunuyor; ABD ve Rusya'nın her birinin ise 5 binin üzerinde başlığa sahip olduğu tahmin ediliyor. Çin, cephaneliğini hızla büyütürken bu tür görüşmelere mesafeli duruyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, Çin'den "bu aşamada" üçlü nükleer silahsızlanma müzakerelerine katılmasını istemenin "ne adil, ne makul ne de gerçekçi" olduğunu açıklamıştı. Brifing veren üst düzey bir ABD'li yetkili de Shenzhen'den bir anlaşma beklenmediğini, buluşmanın nükleer silahsızlanma konusunda "umarız bir sohbetin başlangıcı" olacağını söyledi.
ABD'li yetkililere göre Trump görüşmede, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı İran savaşını da gündeme getirecek. Kapsamlı saldırılar şimdilik durmuş olsa da çatışma çözümsüz biçimde sürüyor ve Hürmüz Boğazı 100 günü aşkın süredir kapalı. Savaş öncesinde Çin'in ham petrol ithalatının yaklaşık üçte biri bu boğazdan geçiyordu; bu nedenle Pekin'in savaşın sona ermesinde doğrudan çıkarı bulunuyor.
Washington, Ukrayna'daki savaşın ise bu görüşmenin gündeminde olmayacağını belirtiyor. ABD'li yetkililere göre Kiev ve Moskova ile yürütülen ayrı bir müzakere kanalı var ve Çin bu sürecin parçası değil. Bu kanalda ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Moskova'da Putin'le, ardından Dublin'deki Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesinin marjında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile görüştü. Rusya ve Ukrayna heyetleri 10 Kasım'da Abu Dabi'de, şubattan bu yana ilk kez ABD arabuluculuğunda bir araya gelmişti. Peskov, bir sonraki turun "yakında" yapılmasını beklediklerini söyledi.
Planlanan buluşma, ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderlerinin 1945'te savaş sonrası Avrupa'nın düzenini belirlediği Yalta Konferansı'yla kıyaslanıyor. Zelenskiy, ekim sonunda gazetecilere yaptığı açıklamada nüfuz alanlarının yeniden paylaşılmasından endişe ettiğini, "Yalta 2, 3, 4" istemediklerini söylemiş, bu formatın Rusya'ya avantaj sağladığını savunmuştu. Ukrayna lideri, kendi ülkesinin geleceği konuşulacaksa Ukrayna'nın da masada olması gerektiğini vurguluyor.
Peskov ise Yalta benzetmesini reddederek Shenzhen'de varılacak uzlaşıların başka ülkelere dayatılamayacağını, küresel düzenin "karşılıklı yarar ve karşılıklı saygı" üzerine kurulması gerektiğini ve kimsenin belirli bir görüşü dayatmaması gerektiğini söyledi.
Trump pazartesi günü Washington'dan ayrılacak, salı günü ASEAN zirvesi için Filipinler'e geçecek, ardından Shenzhen'e gidecek. Perşembe günü Şi ile çalışma yemeği ve ikili görüşme yapması planlanıyor; Putin'le ayrı bir ikili görüşme ise programda yer almıyor. Yetkililere göre çip teknolojisine yönelik ihracat kontrolleri de gündemde değil. Trump ile Putin bugüne kadar yedi kez yüz yüze görüştü, son buluşma Ağustos 2025'te Alaska'daydı. Putin ve Şi ise 2013'ten bu yana 40'tan fazla kez bir araya geldi; Çin, Rusya'nın en büyük ticaret ortağı konumunda ve resmi olarak Ukrayna savaşında tarafsız olduğunu söylüyor.
Analistler, görüşmenin içerikten çok sembolik önem taşıyacağı görüşünde. ABD'nin eski Malezya Büyükelçisi Edgard Kagan, "Bence Putin için kilit nokta, bunun büyük ölçüde başkanla konuşma isteğini göstermesiydi" yorumunu yaptı. Lancaster Üniversitesi'nden Simon Mabon da etkileyici fotoğraf karelerinin öne çıkacağını, ancak üç liderin İran ya da Ukrayna'daki çatışmaları tek başına sona erdiremeyeceğini değerlendirdi.
APEC üyesi olmayan Türkiye Shenzhen'deki masada yer almayacak; ancak görüşmenin iki ana başlığı Ankara'nın yakından izlediği dosyalar. Türkiye, 2025'te Rusya ile Ukrayna arasındaki doğrudan görüşmelere İstanbul'da ev sahipliği yapmıştı. Hürmüz Boğazı'ndaki kapanma ve İran savaşının seyri ise enerji ithalatçısı Türkiye için petrol fiyatları üzerinden doğrudan önem taşıyor. Avrupa başkentleri açısından ise Ukrayna'nın geleceğinin Kiev ve Avrupa'nın bulunmadığı bir masada şekillenip şekillenmeyeceği, önümüzdeki haftanın en çok tartışılacak sorusu olacak.