Sultanahmet’te dua daveti geri çevrildi, Ayasofya program dışı bırakıldı

VGN

Katoliklerin ruhani lideri Papa 14’üncü Leo, göreve başladıktan sonraki ilk yurt dışı gezisini Hristiyanlık tarihinin kurucu metinlerinden biriyle ilişkilendirdi. Leo, ekümenik inanç esaslarının şekillendiği İznik Konsili’nin 1700. yıl dönümü vesilesiyle Türkiye’ye geldi, üç günlük temasların ardından da farklı mezhep ve inançların iç içe geçtiği Lübnan’a geçti. The Newsweek’in öne çıkardığı analizlere göre bu gezi, sıcak görüntülerden çok sembolik tercihlerin, reddedilen jestlerin ve dikkatle seçilmiş kelimelerin oluşturduğu bir tabloya dönüştü. Hem Ankara Roma hattı hem de Ortadoğu dengeleri bu çerçevede yeniden okundu. İznik Konsili’nin gölgesinde: suyun altından çıkan bazilika Ziyaretin tarihi arka planını, 325 yılında toplanan ve Hristiyanlığın temel inanç esaslarını belirleyen İznik Konsili oluşturdu. Konsilin yapıldığı antik kilise, yüzyıllar boyunca İznik Gölü’nün suları altında kalmıştı. Son yıllardaki kuraklık süreci, bu antik yapının kalıntılarını suyun çekilmesiyle yeniden görünür hale getirdi. Papa Leo, programının en sembolik anlarından birinde, Ortodoks Kilisesi’nin ruhani lideriyle birlikte İznik Gölü kıyısındaki bu kalıntılara gitti. Burada, 4. yüzyılda kabul edilen iman beyannamesi metnini birlikte okudular. Böylece Katolik ve Ortodoks dünyalarının ortak inanç zemini vurgulandı, İznik hem teolojik birlik çağrısının hem de tarihsel sürekliliğin sahnesi haline geldi. Bu tercih, selefi Francis’in İznik’e gitme planını hayata geçirememiş olmasına da dolaylı bir atıf içeriyor. Leo, bu seyahatle hem o niyeti “onurlandırdı” hem de kendi dönemini konsilin yıldönümü ile sembolleştirmiş oldu. Sultanahmet Camii’ndeki sessizlik: dua reddi ve siyasi anlamı Ziyaretin en çok tartışılan sahnelerinden biri İstanbul’daki Sultanahmet Camii’nde yaşandı. Daha önce Türkiye’ye gelen iki papa, bu camide dua etmiş, İslam Hristiyanlık yakınlaşmasını simgeleyen kareler dünya medyasına yansımıştı. Leo ise aynı mekânda farklı bir yol izledi. The Newsweek’in aktardığına göre, Papa’ya Sultanahmet Camii’nde dua etmesi yönünde bir davet iletildi, ancak Leo bu daveti geri çevirdi. Dua etmeyi değil, camide sessiz bir tur atmayı tercih etti. Herhangi bir toplu dua görüntüsü verilmedi, yüksek sesle okunan bir metin ya da ortak ritüel sahnesi ortaya çıkmadı. Diplomasi ve dinler arası ilişkilerde bu tür jestler sıkça “mesaj” olarak okunur. Bir papanın dua etmeyi reddetmesi, The Newsweek’in ifadesiyle başlı başına bir cümle niteliği taşıyor. Leo’nun bu tavrı, İslam dünyası ile sembolik yakınlaşma görüntüsünü yeniden kalibre etme denemesi ya da iç siyasete dönük bir hassasiyet olarak yorumlandı. Ayasofya’ya gitmeyen Papa: geleneği kıran tercih İstanbul bölümündeki bir diğer kritik tercih Ayasofya konusunda ortaya çıktı. Ayasofya, Bizans döneminin katedrali, Osmanlı döneminin camisi, Cumhuriyet’in uzun yıllar müzesi, son olarak da yeniden cami statüsüyle dünya kamuoyunda tartışılan bir yapı. Papa Benedict ve Papa Francis, Türkiye ziyaretleri sırasında Ayasofya’yı programlarına almış, yapı üzerinden hem tarihe hem de güncel tartışmalara işaret eden simgesel kareler üretmişti. Leo ise aynı yolu izlemedi. Haber analizine göre Leo, Ayasofya’yı ziyaret davetini reddetti ve İstanbul programına bu durağı eklemedi. Bu sessiz mesafe, Vatikan’ın son yıllarda Ayasofya tartışmasına yeniden girmek istemediği şeklinde okunuyor. Francis, 2020’de yapının yeniden camiye dönüştürülmesi sonrasında “Ayasofya’yı düşünüyorum ve büyük acı duyuyorum” sözleriyle hatırlanmış, Ankara ile ilişkilerde gerginliğe yol açmıştı. Leo’nun Ayasofya’dan tümüyle uzak durması, aynı dosyada daha soğukkanlı ve kontrollü bir hattın tercih edildiği izlenimini güçlendiriyor. Türk milliyetçileri ve Ermeni meselesindeki “kazanım” Papa Leo’nun Türkiye temaslarında iç politikaya en doğrudan yansıyan başlık, Ermeni meselesine ilişkin kullandığı dil oldu. Leo, Türkiye’deki Ermeni azınlığın “cesur Hristiyan tanıklığını” övdü, 1. Dünya Savaşı sırasında yaşanan korkunç katliamlardan söz etti, ancak “soykırım” ifadesini kullanmadı.Bugün Leo’nun daha dikkatli ve yumuşak bir kelime dağarcığı benimsemesi, Türkiye içinde farklı tepkiler yarattı. Milliyetçi kesimler, “soykırım” ifadesinin telaffuz edilmemesini, Türkiye’nin tarih anlatısını uluslararası arenada zayıflatmayan, hatta dolaylı bir saygı içeren tutum olarak yorumladı. Buna karşın muhalif çevreler, katliamların adının konulmasından bilinçli biçimde kaçınıldığını, kurbanların hafızası karşısında siyasi hesapların öne geçtiğini savundu. Lübnan’da hizbullah’ın beklentisi, Vatikan’ın dengesi Papa Leo’nun gezisinin ikinci ayağı Lübnan oldu. Hristiyan ve Müslüman mezheplerin iç içe geçtiği, bölgesel savaşların ve mülteci akınlarının ağırlığını taşıyan ülkede ziyaret, doğrudan güncel siyasetle kesişti. Lübnan’daki silahlı Şii yapı hizbullah, Papa’dan İsrail’in Lübnan topraklarındaki saldırılarına atıfla “adaletsizliği ve saldırganlığı” açıkça kınamasını istedi. Hizbullah yanlısı kitleler, Papa’nın konvoyunu karşılamak üzere sokaklara çıktı, taleplerini pankartlar ve sloganlarla görünür hale getirdi. Ancak Papa Leo, söylemini bu beklentinin dışında kurdu. İsrail’i isim vererek sert biçimde hedef almak yerine, İsrail Filistin çatışması bağlamında iki devletli çözüm çağrısını tekrarlamayı seçti. Bu tercih, hem Filistin’in devlet statüsü talebine destek veren, hem de İsrail ile diplomatik köprüleri tamamen yakmayan klasik Vatikan çizgisiyle uyumlu göründü. Hizbullah cephesinde hayal kırıklığı yaratan bu temkinli dil, Roma açısından Ortadoğu’da taraflardan sadece birine yaslanmayan, denge arayan bir pozisyonun devamı olarak öne çıktı. Noel Baba’nın “yaramazlar listesi” ve İznik efsanesi İznik ve konsil vurgusu, aynı zamanda popüler bir efsaneyi de yeniden gün yüzüne çıkardı. Bu yıl, kimi anlatılara göre bir kişinin Noel Baba’nın “yaramazlar listesi”ne girmesinin 1700. yılına da denk geliyor. Rivayete göre, Noel Baba figürüyle ilişkilendirilen piskopos Nikola, İznik Konsili sırasında teolojik rakibi Arius ile hararetli bir tartışmaya girer ve öfkesine hakim olamayarak ona yumruk atar. Bu olay, Noel Baba’nın günümüzdeki yumuşak, çocuklara hediye dağıtan imajının ardında aslında sert teolojik kavgalara sahne olmuş bir tarihsel kişilik olduğunu hatırlatan ironik bir detay olarak anlatılır. Efsanede hem Nikola hem de Arius, Papa’nın “yaramazlar listesi”ne girer. Nikola bir süre hapsedilir, Arius sapkın ilan edilir. Zamanla Nikola’nın itibarı iade edilir, Arius ise kilise tarihinin kenarında, tartışmalı figürlerden biri olarak kalır. Papa Leo’nun İznik’e yaptığı vurgu, konsilin metinlerini yeniden gündeme taşıması, bu hikâyeyi de çağdaş okuyucunun önüne getirmiş oldu. Ziyaretin bıraktığı genel tablo Papa 14’üncü Leo’nun Türkiye ve Lübnan ziyaretleri, neşeli kalabalık görüntülerinden çok, sembolik suskunlukların ve reddedilen jestlerin oluşturduğu bir dosya izlenimi verdi. Sultanahmet Camii’nde dua etmeme kararı, Ayasofya’yı programın dışında bırakması, Ermeni katliamlarına dair “soykırım” sözcüğünden kaçınması ve Lübnan’da hizbullah’ın net kınama beklentisine rağmen yalnızca iki devletli çözümü vurgulaması, Vatikan’ın Ortadoğu’da hassas bir denge kurmaya çalıştığını gösterdi. Türk milliyetçileri bu tablo içinden kendilerine bir “kazanım” cümlesi çıkardı, Ermeni meselesinde kullanılan dil iç politika tartışmalarını yeniden hareketlendirdi, Lübnan ayağı ise Vatikan’ın İsrail Filistin dosyasındaki klasik konumunu bir kez daha teyit etti. Papa Leo’nun bundan sonraki seyahat ve açıklamaları, bu ilk gezide çizilen çerçevenin kalıcı bir politika mı yoksa başlangıçta seçilmiş temkinli bir ton mu olduğunu gösterecek.

Diğer haberler

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek: 5,1 milyar dolar değerinde 10 anlaşmaya imza attık

Aliağa'daki patlamaya ilişkin 9 tutuklama patrona ev hapsi verildi

TCMB yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 29,5’e yükseltti

Asistan hekim Pelin Pınar yaşamını yitirdi

Nvidia yönetimi Jensen Huang’ın geleceğini görüşüyor

TCMB dört kredi türünde sınırı yükseltti

Nvidia’da ikinci sarsıntı, bu kez kendi yöneticisi

Bu iklim meselesi hepimizi yakından ilgilendiriyor

Sabah Yönetim ve yazarları Turkuvaz’ın hedef alındığını savundu

Erdoğan’dan COP31’de gelişmiş ülkelere sorumluluk çağrısı