İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Sokaklar birkaç günde susturuldu
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İran’da protestoların ilk kıvılcımı, günlük hayatı doğrudan vuran ekonomik sıkışma oldu. Para birimindeki değer kaybı ve yüksek enflasyon, özellikle Tahran’da esnafın kepenk kapatması gibi görünür tepkiler üretti. Ancak birkaç gün içinde taleplerin tonu değişti; geçim şikâyeti, rejimin kendisini hedef alan bir siyasi itiraza dönüştü. Sokaklarda “Hamaney’e ölüm” ve “diktatöre ölüm” gibi sloganların yükseldiği aktarılıyor.
İlk evrede rejimin tepkisi, kendi sert standartlarıyla kıyaslandığında görece temkinli görünüyordu. Tanıklıklar, ilk günlerde katılımın arttığını fakat korku atmosferinin tam kurulmadığını anlatıyor. Üniversitelerde derslerin iptal edilmesiyle öğrencilerin de eylemlere katılması, protestoların hem sayısını hem de coğrafi yayılımını büyüten bir eşik olarak öne çıkıyor.
Süreçte kritik dönemeç, protesto çağrılarının güç kazandığı bir akşamın ardından yaşandı. Bu aşamadan sonra internet erişimi ve uluslararası telefon hatlarının kesildiği, ülkenin hızla dış dünyadan izole edildiği belirtiliyor. İletişim kanalları kısıldığında, içeriden güvenilir bilgi akışının zayıflaması iki sonuç doğurdu.
Birincisi, sahadaki gelişmelerin doğrulanması zorlaştı ve bilgi boşluğu hızla söylentiyle doldu. İkincisi, güvenlik operasyonlarının görünürlüğü azaldı; müdahalenin kapsamı ve yöntemi daha sınırlı görüntü ve tanıklıkla dışarı sızabildi. Bu koşullarda hem protestocuların koordinasyonunun zayıfladığı hem de toplumun geneline yayılan bir belirsizlik duygusunun büyüdüğü aktarılıyor.
Tanıklıklar ve insan hakları kuruluşlarının açıklamaları, güvenlik güçlerinin bazı bölgelerde silahsız göstericilere karşı ölümcül güç kullanmış olabileceği iddialarını öne çıkarıyor. Konutlardan, karakollardan ya da çeşitli noktalardan ateş açıldığı, baş ve gövdenin hedef alındığı yönündeki anlatımlar, müdahalenin caydırıcılık eşiğini hızla yükselttiği izlenimini güçlendiriyor.
Ölü ve yaralı sayısına dair net bir bilanço ortaya koymak zor; çünkü iletişim kesintileri, militarize ortam ve hayatını kaybedenlerin ailelerine yönelik baskı iddiaları sağlıklı doğrulamayı güçleştiriyor. Buna karşın, morglarda yoğunluk olduğuna dair anlatımlar ve farklı illerden gelen görüntü doğrulamaları, şiddetin ülke geneline yayılmış olabileceğini düşündürüyor.
Sert müdahalenin tamamlayıcı ayağı ise gözaltılar oldu. Binlerce kişinin gözaltına alındığına ilişkin bilgiler, protesto alanının fiziksel olarak boşaltılmasını sağlarken, eyleme katılma ihtimali olan geniş bir kesim üzerinde de caydırıcı bir korku etkisi üretiyor. Sokak temposu düşerken, insanların önceliği güvenliğe, kayıpları aramaya ve yaralıları tedavi ettirmeye kayıyor.
Sahadan aktarılan anlatımlar, protestoların tek tip bir yapı göstermediğine işaret ediyor. Bazı tanıklar, siyah giyimli, çevik ve organize hareket eden grupların ortaya çıktığını; hızlı biçimde vandalizm eylemleri yapıp yer değiştirdiklerini söylüyor. Bu grupların kim tarafından yönlendirildiği net değil. Ancak bu belirsizlik, rejimin protestoları “şiddet” ve “vandalizm” etiketiyle paketlemesini kolaylaştırıyor.
Rejim cephesi, olayları başından itibaren dış güçlerin yönlendirdiği bir operasyon olarak çerçevelemeye çalıştı. Bu anlatı, hem içeride kararsız kitleleri “düzen” fikrinde tutmayı hem de güvenlik aygıtının sertliğini meşrulaştırmayı amaçlıyor. ABD ve İsrail’in bir tür müdahalede bulunacağına dair beklentilerin sokakta dolaşması da bu psikolojik zemini besliyor; beklenti yükselip karşılık gelmediğinde moral kırılması hızlanabiliyor. Böylece rejim, zaman kazanan ve karşı tarafı yıpratan bir hatta ilerliyor.
Bugünkü tablo, protestoların görünür gücünün azaldığını, sokakların ise baskı, izolasyon ve yıpratma kombinasyonuyla yeniden kontrol altına alındığını gösteriyor. İletişimin kesilmesi koordinasyonu zayıflatıyor, sert müdahale risk eşiğini yükseltiyor, gözaltılar sahayı boşaltıyor, bilgi karartması ise toplumsal belirsizliği büyütüyor. Bu adımlar bir araya geldiğinde, birkaç gün içinde eylem ivmesinin kırılması mümkün hâle geliyor.
Ancak sokakların geri alınması, krizin bittiği anlamına gelmiyor. Enflasyon, yaptırımlar, yolsuzluk iddiaları ve ekonomik daralma gibi temel başlıklar yerinde duruyor. Bu yüzden asıl risk, protestoların sönümlenmesi değil; hangi kıvılcımın, ne zaman, nerede yeni bir dalgayı tetikleyeceğinin öngörülemez hâle gelmesi. Rejimin kısa vadede sokak kontrolünü sağlamış görünmesi, uzun vadede toplumsal gerilimin ortadan kalktığını göstermiyor.