Sıcak içeceklerde karton bardaklara mikroplastik uyarısı

VGN

Araştırmalar, plastik kaplamalı karton bardaklardan sıcak suya mikroplastik geçebildiğini gösteriyor. Ancak bu bulgu, insanlarda hormon bozukluğu oluştuğunu tek başına kanıtlamıyor.

Karton bardakların iç yüzeyindeki plastik kaplama, sıcak içeceklere mikroplastik geçişi açısından dikkat çekiyor. Prof. Dr. Mehmet Mahir Atasoy, günlük yaşamda karşılaşılan hormon bozucu kimyasallara karşı uyarırken, araştırmalar bazı karton bardaklardan sıcak sıvıya parçacık geçebildiğini ortaya koyuyor. Bunun insanlarda hangi düzeyde hormonal etkiye yol açtığı ise henüz kesin olarak bilinmiyor.

Karton bardağın içinde plastik kaplama bulunabiliyor

Tek kullanımlık karton bardakların bir bölümünde, sıvının dışarı sızmasını önlemek için polietilen gibi plastiklerden üretilen ince bir iç kaplama kullanılıyor. Bu nedenle bardağın dışarıdan karton görünmesi, içeceğin plastikle temas etmediği anlamına gelmiyor.

Mikroplastik, genellikle 5 milimetreden küçük plastik parçacıkları için kullanılan bir tanım. Daha küçük boyuttaki parçacıklar ise nanoplastik olarak adlandırılıyor. Farklı araştırmalarda kullanılan ölçüm yöntemleri ve incelenen parçacık boyutları değişebildiği için sonuçlar doğrudan karşılaştırılamıyor.

15 dakikalık deneyde yaklaşık 25 bin parçacık

2021’de yayımlanan bir laboratuvar çalışmasında, karton bardakların iç kaplamasının 85-90 derecelik sıcak suyla teması incelendi. Deney koşullarında, 100 mililitre suda 15 dakika sonunda yaklaşık 25 bin mikrometre boyutunda plastik parçacığı tespit edildi.

Bu sayı, belirli bardak örnekleri ve deney koşulları için elde edildi. Her karton bardağın aynı miktarda parçacık bıraktığını veya bu miktarın insanlarda doğrudan hastalığa yol açtığını göstermiyor.

Türkiye piyasasından 10 farklı üreticiye ait karton bardakları inceleyen başka bir araştırmada da iç kaplamadan sıcak sıvıya mikroplastik ve bazı kimyasal maddelerin geçişi saptandı. Araştırma, 15 dakikalık temas sırasında kaplama yapısında değişiklikler oluşabildiğini gösterdi.

Hormon bozucu kimyasallarla mikroplastikler aynı şey değil

Atasoy, değerlendirmesinde bisfenol A ve ftalatlar gibi günlük ürünlerle karşılaşılabilen kimyasallara dikkat çekiyor. Hormon bozucu olarak tanımlanan bazı maddeler, vücudun doğal hormonlarını taklit edebiliyor veya hormonların işleyişine müdahale edebiliyor.

Ancak mikroplastik, bir parçacık grubunu; hormon bozucu ise bir maddenin biyolojik etkisini tanımlıyor. Bir bardakta plastik kaplama bulunması, o üründe mutlaka bisfenol A bulunduğunu göstermiyor. Aynı şekilde içecekte parçacık saptanması da tek başına hormon bozukluğunun kanıtı sayılmıyor.

İnsan sağlığı üzerindeki olası sonuçların anlaşılması için parçacığın yapısı, boyutu, alınan miktar ve maruz kalma süresi gibi unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Gıdalarda saptanan mikroplastik düzeylerinin sağlık etkileri konusunda önemli bilgi eksikleri bulunuyor.

Sıcak içeceklerde cam ve porselen tercih edilebilir

Plastikle teması azaltmak isteyenler, sıcak içeceklerde cam, porselen veya gıdayla temasa uygun paslanmaz çelik kapları tercih edebiliyor. Ürünlerin hangi sıcaklıkta ve hangi amaçla kullanılabileceğine ilişkin üretici talimatlarına uymak da önem taşıyor.

Bu tercihler maruziyeti azaltmaya yönelik önlemler arasında yer alıyor. Mevcut araştırmalar, tek bir karton bardak kullanımından hareketle kişiye özgü bir hastalık riski hesaplamaya olanak vermiyor.

Pirinçte arsenik için pişirme yöntemi önemli

Gündelik kimyasal maruziyetin bir başka başlığı da pirinçte bulunabilen arsenik. Araştırmalara göre bir ölçü pirinci 6-10 ölçü suda pişirip fazla suyu süzmek, pirincin türüne bağlı olarak inorganik arsenik miktarını yüzde 40-60 azaltabiliyor.

Ancak bu yöntem bazı besin öğelerinin de kaybına yol açabiliyor. Pirinci yalnızca yıkamanın arsenik üzerindeki etkisi ise sınırlı. Bu nedenle yıkamayla arsenikten tamamen kurtulunduğunu söylemek doğru değil.