Rusya’dan Suriye üslerine yeni sevkiyat
Rusya, Beşar Esad rejiminin devrilmesinden sonra Suriye’deki askeri varlığını korumak için ilk büyük lojistik sevkiyatlarından birini gerçekleştirdi. Moskova’nın hedefinde, Akdeniz’deki stratejik konumuyla öne çıkan Hmeymim Hava Üssü ile Tartus Limanı’ndaki askeri düzenin sürdürülmesi bulunuyor.
Wall Street Journal’ın uydu görüntüleri, Amerikalı yetkililer ve açık kaynak analizlerine dayandırdığı bilgilere göre, Rusya’ya ait Sparta adlı kargo gemisi Mayıs ayında Suriye’nin Tartus Limanı’na ulaştı. Geminin askeri mühimmat ve ekipman taşıdığı, yüklerin Hmeymim Hava Üssü’ne aktarılmak üzere boşaltıldığı değerlendirildi.
Sparta, mart ayında St. Petersburg Limanı’ndan ayrıldı. ABD yaptırım listesinde bulunan gemi, Akdeniz boyunca Rus donanmasına ait Admiral Kasatonov fırkateyni ve ikinci bir savaş gemisinin refakatinde ilerledi.
Planet Labs ve Vantor gibi uydu şirketlerinin görüntülerinde, Rus savaş gemilerinin açık denizde beklediği, Sparta’nın ise Tartus Limanı’na yanaşarak askeri kargo boşalttığı görüldü. Bu sevkiyat, Esad rejiminin devrilmesinden sonra Rusya’nın Suriye’ye yaptığı en dikkat çekici askeri ikmal hamlelerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Tartus Deniz Üssü, Rusya’nın Akdeniz’deki en önemli askeri dayanaklarından biri olmayı sürdürüyor. Sovyetler Birliği döneminde, 1971 yılında yapılan anlaşmayla kurulan tesis, resmi olarak deniz tedarik ve bakım noktası olarak tanımlanıyor.
Hmeymim Hava Üssü ise Rusya’nın Suriye’deki hava operasyonları, Orta Doğu’daki askeri varlığı ve Afrika’ya uzanan lojistik hattı açısından kritik önemde görülüyor. Moskova, bu iki üssü kaybetmesi halinde Akdeniz, Afrika ve Güney Amerika hattındaki askeri hareket kabiliyetinin ciddi şekilde zayıflayacağını biliyor.
Gemi takip uzmanları ve Bosphorus Observer danışmanlık firmasının başkanı Yörük Işık’a göre Sparta ve kardeş gemileri, uzun süredir Rusya adına askeri ekipman ve teçhizat taşımacılığında kullanılıyor.
Bu gemilerin, Rus askeri lojistiğinde doğrudan veya dolaylı görev üstlenen şirketler ağı üzerinden işletildiği belirtiliyor. Sparta’nın sahibi olan SC South LLC ile ana şirketi Oboronlogistics LLC, Rusya Savunma Bakanlığı’na lojistik hizmet sağladıkları gerekçesiyle ABD yaptırım listesinde bulunuyor.
Son sevkiyata ilişkin Rusya Savunma Bakanlığı’ndan ve adı geçen lojistik şirketlerden ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.
Suriye’de Esad rejiminin devrilmesinin ardından iktidara gelen Ahmed Şaraa yönetimi, dış politikada pragmatik bir çizgi izliyor. Yeni yönetim, uluslararası meşruiyet arayışı kapsamında hem Washington hem de Moskova ile temas kurdu.
Şaraa yönetimi, geçmişte savaş sahasında karşı karşıya geldiği Rusya ile şimdi üslerin geleceği, ekonomik destek ve güvenlik dengesi üzerinden pazarlık yürütüyor. Bu süreç, Suriye’nin savaş sonrası yeniden yapılanma arayışıyla Rusya’nın askeri varlığını koruma hedefini aynı masada buluşturuyor.
Yıllar süren iç savaş ve ağır yaptırımlar nedeniyle Suriye ekonomisi derin bir kriz içinde bulunuyor. Enerji, buğday ve temel ithalat kalemlerinde dış desteğe ihtiyaç duyan Şam yönetimi için Rusya önemli bir tedarikçi konumunda.
Rusya’nın Suriye’ye indirimli petrol ve buğday sağlaması, Moskova’ya üslerin geleceği konusunda güçlü bir pazarlık zemini sunuyor. Suriye’nin sınırlı iç üretimi ve zayıf finansal imkânları, Şaraa yönetiminin Rusya ile bağlarını tamamen koparmasını zorlaştırıyor.
Moskova ile Şam arasındaki ilişki sadece ekonomik çıkarlara dayanmıyor. İki tarafın güvenlik alanında da karşılıklı hassasiyetleri bulunuyor.
Devrilen lider Beşar Esad, ailesi ve rejim sadıklarının önemli bölümü Rusya’da yaşıyor. Buna karşılık, Çeçenistan ve eski Sovyet coğrafyasından gelerek Suriye’deki cihatçı yapılara katılan çok sayıda savaşçı hâlâ bölgede varlık gösteriyor.
Moskova, bu grupların Rusya’nın iç güvenliği açısından risk oluşturduğunu düşünüyor. Şam yönetimi ise ülke içinde istikrarı korumak ve silahlı gruplar üzerindeki kontrolünü güçlendirmek için Rusya ile istihbarat ve güvenlik temaslarını tamamen kesmek istemiyor.
Rusya’nın Hmeymim ve Tartus’taki varlığını sürdürmesi, Washington’daki bazı Pentagon ve istihbarat çevrelerinde rahatsızlık yarattı. Amerikalı yetkililerin bir bölümü, Esad rejiminin devrilmesiyle Moskova’nın Suriye’deki askeri dayanağını kaybedeceğini öngörüyordu.
Ancak gelişmeler farklı bir tablo ortaya koydu. Rusya, Suriye’deki askeri personelini tamamen çekmedi. Tartus ve Hmeymim hattı, Moskova’nın Afrika ve Akdeniz’e uzanan askeri operasyonları için lojistik önemini korudu.
ABD ise DEAŞ ile mücadele kapsamında uzun süredir Suriye’nin kuzeydoğusunda sürdürdüğü askeri varlığını azaltma ve yaptırım politikasını yeniden şekillendirme sürecine girdi. Washington’ın Suriye politikasındaki değişim, Şam yönetiminin Moskova ile ilişkilerinde daha geniş hareket alanı bulmasına yol açtı.
Ahmed Şaraa yönetimi açısından Rusya, yalnızca eski rejimin destekçisi değil, aynı zamanda Washington’a karşı kullanılabilecek diplomatik ve askeri bir denge unsuru olarak görülüyor.
ABD’nin Suriye’ye yönelik yaptırım politikasındaki değişiklikler ve Washington’ın bölgedeki askeri önceliklerinin yeniden şekillenmesi, Şam yönetimini çok yönlü dış politika izlemeye yöneltti. Bu nedenle Rusya ile ilişkiler, yeni Suriye yönetimi için hem ekonomik ihtiyaçlar hem de güvenlik dengesi bakımından önemini koruyor.
Sparta gemisiyle yapılan sevkiyat, Moskova’nın Suriye’den çekilmek yerine yeni yönetimle anlaşma arayışında olduğunu gösterdi. Tartus ve Hmeymim üsleri, Esad sonrası dönemde de Rusya’nın Akdeniz’deki askeri hesaplarının merkezinde kalmaya devam ediyor.