Ruslar mevduat kaygısıyla bankalardan milyarlar çekiyor

VGN

Rusya’da vatandaşlar mevduatlara müdahale edilebileceği endişesiyle bankalardan milyarlarca dolar çekerken, nakit çıkışı bankaların likiditesini ve devlet tahvili satışlarını giderek zorluyor, bütçe açığı da hızla büyüyor.

Rusya’da banka hesaplarından nakit çekme eğilimi, Ukrayna savaşının ekonomik maliyetinin arttığı bir dönemde hızlandı. Açıklanan verilere göre ağustosun ilk iki haftasında bankacılık sisteminden 286,4 milyar ruble, yaklaşık 3,4 milyar dolar nakit çıktı. Bu hareketin, mevduatlara müdahale edilebileceği yönündeki endişelerle bağlantılı olduğu belirtiliyor.

Rus yönetiminin bireysel mevduatlara el koymaya hazırlandığını gösteren resmî bir karar veya açıklama bulunmuyor. Ancak savaş harcamalarının büyümesi, şirket varlıklarının devletleştirilmesi ve geçmişte uygulanan sermaye kontrolleri, vatandaşlar ile iş dünyasındaki kaygıları artırıyor.

Üç aylık çıkış 15 milyar doları aştı

Bankacılık sisteminden temmuzda yaklaşık 7,3 milyar, haziranda ise 4,5 milyar dolardan fazla nakit çekildi. Ağustosun ilk yarısındaki hareketle birlikte haziran başından bu yana kaydedilen toplam çıkış 15 milyar doları geçti.

Yılbaşından bu yana dolaşımdaki nakit miktarındaki artışın 2,4 trilyon rubleyi aştığı belirtiliyor. Bu tutar, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı saldırılarını başlattığı 2022 yılında kaydedilen yaklaşık 2 trilyon rublelik yıllık artışın üzerinde bulunuyor.

Dolaşımdaki nakit miktarının yükselmesi, tek başına bütün paranın vatandaşlar tarafından mevduat hesaplarından çekildiğini kanıtlamıyor. Şirket ödemeleri, mevsimsel nakit talebi ve bankaların kasa hareketleri de verileri etkileyebiliyor. Buna karşın çıkışın aylar boyunca sürmesi ve büyüklüğü, finans sektöründeki baskının arttığına işaret ediyor.

Güven kaybı nakit talebini artırıyor

Ukrayna’nın Rusya içindeki askerî ve enerji tesislerine yönelik insansız hava aracı saldırılarının artması, ülkedeki ekonomik güvenlik kaygılarını derinleştirdi. Yakıt tedarikindeki aksamalar, fiyat artışları ve bazı bölgelerde yaşanan belirsizlik, vatandaşların paralarını hesapta tutmak yerine nakde çevirme eğilimini güçlendirdi.

Eski maliye yetkilileri ve finans uzmanları, mevduatların doğrudan devletleştirilmesini düşük olasılık olarak değerlendiriyor. Buna rağmen büyük tutarlı para çekme işlemlerine sınırlama getirilmesi veya yeni sermaye kontrollerinin uygulanması ihtimalinin tamamen göz ardı edilemeyeceğini belirtiyorlar.

Rusya, savaşın başladığı Şubat 2022’de yoğun nakit talebi ve döviz çıkışıyla karşılaşmıştı. Yönetim, o dönemde sermaye hareketlerini sınırlandırmış, bazı döviz işlemlerine kısıtlama getirmiş ve politika faizini sert biçimde yükseltmişti.

Bankaların tahvil alacak kaynağı azalıyor

Nakit çıkışının hızlanması, bankaların günlük likidite yönetimini zorlaştırırken devlet tahvillerine ayırabilecekleri kaynağı da azaltıyor. Rusya Maliye Bakanlığı, tahvil fiyatlarının gerilemesi, faizlerin yükselmesi ve yatırımcı talebinin zayıflaması üzerine temmuz ayında bazı devlet tahvili ihalelerini durdurdu.

Bankaların daha önce satın aldıkları tahvillerde yaklaşık 200 milyar rublelik değer kaybı yaşadığı hesaplandı. Sektör yöneticileri, mevcut nakit çıkışının sürmesi hâlinde bankaların yeni tahvil alımı için yeterli kaynak oluşturmakta zorlanacağını belirtiyor.

Bu durum Moskova yönetimi açısından önem taşıyor. Ekonomideki yavaşlama ve artan harcamalar nedeniyle bütçe açığı büyürken hükümetin iç piyasadan borçlanma ihtiyacı da yükseliyor.

Bütçe açığı yıllık hedefi geçti

Rusya’nın ocak-temmuz dönemindeki federal bütçe açığı 6,455 trilyon rubleye ulaştı. Bu tutar gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2,8’ine karşılık geliyor. Geçen yılın aynı döneminde açık 4,622 trilyon ruble düzeyindeydi.

Yedi aylık bütçe geliri yüzde 8,8 artışla 22,112 trilyon rubleye yükselirken harcamalar yüzde 14,5 artarak 28,567 trilyon rubleye çıktı. Petrol ve doğal gaz gelirleri ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 16,8 geriledi.

Hükümetin 2026 yılının tamamı için belirlediği bütçe açığı hedefi 3,786 trilyon rubleydi. Yedi aylık açığın bu hedefi aşmasına rağmen maliye yönetimi, yılın ilk dönemindeki yüksek harcamaların önemli bölümünün sözleşmeler için yapılan erken ödemelerden kaynaklandığını savunuyor.

Savaş kredileri bankaların riskini büyüttü

Bankaların savunma üretimini destekleyen şirketlere yoğun biçimde kredi vermesi de sistem üzerindeki baskıyı artırıyor. Yüksek faiz ortamında bu kredilerin geri ödeme koşulları zorlaşırken finans kuruluşlarının muhtemel zararları nasıl karşılayacağı tartışılıyor.

Askerî üretime yönlendirilen finansman, sivil sektörlerdeki şirketlerin krediye erişimini de güçleştiriyor. Yüksek borçlanma maliyetleri nedeniyle yeni yatırımlar yavaşlarken ekonominin 2026’daki büyüme hızının sınırlı kalması bekleniyor.

Devlet bankası VEB’in başekonomisti Andrei Klepach’ın savaş ekonomisinin sürdürülebilirliği konusunda yaptığı eleştirel değerlendirmelerin ardından görevden alınması, mali durumun yönetim açısından hassas bir başlık hâline geldiğini gösterdi.

Mevduatlara el konulduğuna ilişkin karar yok

Mevcut veriler Rus bankacılık sistemi ve kamu maliyesi üzerindeki baskının arttığını gösterse de ülkede bankacılık sisteminin çöktüğü veya bireysel mevduatlara el konulması yönünde karar alındığı anlamına gelmiyor.

Önümüzdeki dönemde nakit çıkışının devam edip etmeyeceği, devlet tahvili ihalelerinin yeniden başlayıp başlamayacağı ve bütçe açığının nasıl finanse edileceği yakından izlenecek. Para çekme işlemlerine getirilebilecek olası sınırlamalar da vatandaşların finansal sisteme duyduğu güven açısından belirleyici olacak.