İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Riyad’dan Tahran’a saldırmazlık hamlesi
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Suudi Arabistan, İran ile Orta Doğu ülkeleri arasında gerilimi azaltmayı hedefleyen yeni bir saldırmazlık paktı fikrini gündeme aldı. Riyad yönetiminin, Soğuk Savaş döneminde Avrupa’daki tansiyonu düşüren 1975 tarihli Helsinki Nihai Senedi’ni bu girişim için model olarak değerlendirdiği belirtildi.
Financial Times’ın diplomatik kaynaklara dayandırdığı habere göre Suudi Arabistan, ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın ardından bölgede oluşacak yeni güvenlik dengesine hazırlanıyor. Riyad’ın önerisi, İran ile bölge ülkeleri arasında doğrudan saldırmazlık taahhütleri içeren daha geniş bir güvenlik çerçevesi kurulmasını amaçlıyor.
Planın, yalnızca askeri gerilimi düşürmeye değil, aynı zamanda savaş sonrası dönemde İran’ın komşularıyla ilişkilerini kontrol edilebilir bir zemine çekmeye dönük olduğu ifade ediliyor. Körfez ülkeleri, İran’ın zayıflasa bile daha sert bir tutum izleyebileceği ihtimali nedeniyle yeni bir diplomatik mekanizma arayışına yönelmiş durumda.
Suudi Arabistan’ın üzerinde durduğu model, 1975 yılında ABD, Avrupa ülkeleri, Sovyetler Birliği ve müttefikleri arasında imzalanan Helsinki Nihai Senedi’ne dayanıyor. Söz konusu süreç, Avrupa’da güvenlik sorunlarının ele alınması, sınırların karşılıklı kabul edilmesi ve ekonomik iş birliğinin artırılması amacıyla oluşturulmuştu.
Riyad’ın önerdiği çerçevenin de benzer şekilde, bölge ülkeleri arasında saldırmazlık ilkesi, egemenliğe saygı, ekonomik temasların sürdürülmesi ve krizlerin diplomasi yoluyla yönetilmesi gibi başlıkları içermesi bekleniyor.
Middle East Eye’ın aktardığına göre Suudi Arabistan’ın girişimi Avrupa başkentleri ve Avrupa Birliği kurumları tarafından dikkatle izleniyor. Avrupa tarafının, İran ile Arap ülkeleri arasında kurulacak bir saldırmazlık zemininin bölgesel istikrar açısından olumlu sonuçlar doğurabileceği görüşünde olduğu belirtiliyor.
Haberde, İran dahil birçok Arap ve Müslüman ülkenin böyle bir anlaşmaya olumlu yaklaşabileceği değerlendirmesi de yer aldı. Diplomatik çevrelerde, kapsamlı bir saldırmazlık anlaşmasının savaş sonrası Orta Doğu’da yeni bir güvenlik mimarisi için başlangıç olabileceği konuşuluyor.
İsrail’in, Arap ülkeleri ile İran arasındaki gerilimi azaltmayı hedefleyen resmi bir anlaşmaya sıcak bakmayacağı ifade ediliyor. Tel Aviv yönetiminin, İran’ın bölgesel etkisini sınırlamayı önceleyen güvenlik yaklaşımı nedeniyle bu tür bir pakta karşı çıkabileceği değerlendiriliyor.
Washington yönetiminin girişime destek verip vermeyeceği ise henüz netlik kazanmadı. ABD’nin bölgedeki askeri varlığı, İran’a yönelik politikanın seyri ve Körfez ülkeleriyle güvenlik ilişkileri, paktın geleceği açısından belirleyici başlıklar arasında yer alıyor.
Olası anlaşmanın, küresel enerji ticareti açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nı nasıl ele alacağı belirsizliğini koruyor. İran’ın boğaz üzerindeki etkisini artırma çabası ve geçişlere ilişkin uygulamaları, bölge ülkeleri açısından önemli bir güvenlik ve ekonomi başlığı olarak görülüyor.
Enerji sevkiyatının büyük bölümünün Hürmüz Boğazı üzerinden yapılması, saldırmazlık paktı tartışmasını yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik bir mesele haline getiriyor. Bu nedenle anlaşmanın kapsamına deniz güvenliği, enerji altyapısı ve ticaret yollarının korunması gibi başlıkların da girebileceği değerlendiriliyor.
Habere göre Suudi Arabistan ve bazı Körfez ülkeleri, İran’a yönelik saldırıların genişlememesi için ABD nezdinde diplomatik girişimlerde bulundu. Bu ülkeler, savaşın İran’ı zayıflatırken daha saldırgan hale getirebileceğini ve Tahran yönetiminin tamamen çökmeyeceğini savundu.
Bir CIA değerlendirmesinde de İran’ın savaş öncesindeki balistik füze kapasitesinin büyük bölümünü koruduğu ve rejimin çökme belirtisi göstermediği aktarıldı. Bu değerlendirme, Körfez ülkelerinin savaş sonrası güvenlik endişelerini artırdı.
Körfez ülkeleri arasında İran’a yaklaşım konusunda belirgin görüş ayrılıkları bulunuyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin, İran konusunda daha sert bir çizgi izlediği ve savaş sürecinde İsrail’e daha fazla yakınlaştığı belirtiliyor.
İran’ın çatışmalar sırasında Körfez ülkelerine füze ve İHA saldırıları düzenlediği, buna rağmen bazı Körfez başkentlerinin savaşın bölgesel ölçekte büyümesini önlemeye çalıştığı kaydediliyor. Riyad’ın saldırmazlık paktı arayışı da bu hassas dengeyi koruma çabasının parçası olarak değerlendiriliyor.
Haberde, Trump yönetiminin Körfez ülkelerine İran’a karşı savaşa katılmaları yönünde baskı yaptığı da belirtildi. Ancak Suudi Arabistan ve bazı bölge ülkeleri, doğrudan çatışmaya dahil olmanın İran’la uzun süreli ve daha yıkıcı bir cepheleşmeye yol açabileceği görüşünü öne çıkardı.
Riyad’ın yeni pakt önerisi, bu nedenle yalnızca İran’la ilişkilerde değil, ABD, İsrail ve Körfez ülkeleri arasındaki güvenlik denkleminde de yeni bir tartışma başlığı açtı. Planın hayata geçip geçmeyeceği, İsrail’in tutumu, ABD’nin yaklaşımı, BAE’nin pozisyonu ve İran’ın vereceği yanıta bağlı olacak.