İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Putin için özel mahkeme kuruluyor
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Avrupa ülkeleri öncülüğünde 36 ülke, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırı suçunun yargılanması için özel mahkeme kurulmasına resmen destek verdi. Mahkemenin merkezi Hollanda’nın Lahey kenti olacak.
Karar, Avrupa Konseyi dışişleri bakanlarının yıllık toplantısında resmileştirildi. İnsan hakları ve hukuk devleti alanında faaliyet gösteren Avrupa Konseyi, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin saldırı suçu konusundaki yetki boşluğunu kapatmak için yürütülen sürece öncülük ediyor.
Kurulacak özel mahkeme, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı geniş çaplı saldırının hukuki sorumluluğunu ele alacak. Sürecin merkezinde, saldırı suçunu planlayan, hazırlayan, başlatan veya yürüten üst düzey siyasi ve askeri isimler yer alacak.
Lahey merkezli mahkemenin, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan farklı olarak doğrudan devlet yönetimindeki en üst karar alıcıları hedef alması bekleniyor. Bu nedenle süreç, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Rus yönetimindeki üst düzey isimler açısından kritik bir hukuki başlık olarak değerlendiriliyor.
Cuma günü kabul edilen karara başta Avrupa ülkeleri olmak üzere 36 ülke destek verdi. Andorra, Avusturya, Belçika, Hırvatistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Çekya, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Letonya, Lihtenştayn, Litvanya, Lüksemburg, Moldova, Monako, Karadağ, Hollanda, Norveç, Polonya, Portekiz, Romanya, San Marino, Slovenya, İspanya, İsveç, İsviçre, Ukrayna ve Birleşik Krallık süreçte yer aldı.
Avrupa dışından Avustralya ve Kosta Rika da girişime destek veren ülkeler arasında bulunuyor. Avrupa Birliği de mahkeme sürecini destekledi. Buna karşılık Bulgaristan, Macaristan, Malta ve Slovakya karar metnine imza atmadı.
Katılımcı ülke listesinin ilerleyen dönemde yeni devletlere açık tutulacağı bildirildi.
Toplantıda, mahkemenin işleyişini denetleyecek yönetim komitesinin yapısı ve görevleri de belirlendi. Komite, yıllık bütçeyi kabul edecek, iç düzenlemeleri hazırlayacak, hakimler ile savcıların seçimine ilişkin süreci yürütecek.
Anlaşmaya katılan ülkeler, yargı sürecinin bağımsızlığına saygı gösterme taahhüdünde bulundu. Bu taahhüt, mahkemenin siyasi etkilerden uzak çalışması açısından temel ilkelerden biri olarak öne çıkıyor.
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, kararı geri dönüşü olmayan bir dönüm noktası olarak nitelendirdi. Sybiha, özel mahkemenin artık hukuki bir gerçeklik haline geldiğini belirterek, bu aşamaya gelinmesini önemli bir adalet adımı olarak değerlendirdi.
Sybiha, Nazi Almanyası’nın hayatta kalan liderlerinin yargılandığı Nürnberg Mahkemeleri’ne de atıfta bulundu. Ukrayna yönetimi, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşın yalnızca sahada değil, uluslararası hukuk önünde de hesap konusu yapılması gerektiğini savunuyor.
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset, mahkemenin kısa sürede faaliyete geçebilmesi için ülkelerin gerekli iç hukuk süreçlerini tamamlaması ve finansman sağlaması gerektiğini açıkladı.
Avrupa Birliği’nin mahkeme süreci için 10 milyon avroluk kaynak ayırdığı belirtildi. Ancak ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin sürece sınırlı katılımı, daha önce finansman ve siyasi destek konusunda soru işaretleri yaratmıştı.
Trump yönetiminin Rusya ile Ukrayna arasında barış anlaşması arayışı da mahkemenin geleceği açısından tartışma başlıklarından biri oldu. Daha önce gündeme gelen bazı taslaklarda savaş suçlarına ilişkin genel af ihtimalinin konuşulması, Kiev ve destekçileri tarafından dikkatle izlenmişti.
Mahkeme süreci, Rus saldırıları nedeniyle zarar gören mağdurların başvurularını toplayan zarar kayıt sistemiyle desteklenecek. Bu sistemin ardından uluslararası tazminat komisyonunun başvuruları inceleyerek zarar miktarını belirlemesi planlanıyor.
Böylece süreç yalnızca ceza yargılamasıyla sınırlı kalmayacak. Ukrayna’daki yıkım, can kayıpları, yerinden edilmeler, altyapı zararları ve bireysel mağduriyetler de tazminat mekanizması kapsamında değerlendirilecek.
Özel mahkeme kurulması fikri, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya geniş çaplı saldırı başlatmasının ardından Kiev yönetimi ve müttefikleri için öncelikli hedeflerden biri haline geldi.
Bu adımın temel nedeni, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin saldırı suçunu her durumda soruşturamaması. Rusya, Roma Statüsü’ne taraf olmadığı için mahkemenin saldırı suçu bakımından yetkisi sınırlı kalıyor. Moskova ayrıca Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde veto hakkına sahip olduğu için olası uluslararası girişimleri engelleyebiliyor.
Savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım bireysel eylemlere odaklanırken, saldırı suçu doğrudan bir ülkeye karşı yasa dışı güç kullanımını ve bu kararın en üst düzeyde alınmasını hedef alıyor.
Vladimir Putin, Ukrayna işgalinin siyasi mimarı olarak mahkemenin en önemli hedefi konumunda görülüyor. Ancak Putin’in kısa vadede fiilen yargılanması beklenmiyor.
Devlet başkanı, başbakan ve dışişleri bakanından oluşan üst düzey üçlü yapı, görevde kaldıkları sürece gıyaben yargılanamayabilir. Savcılık bu isimler hakkında iddianame hazırlayabilecek, ancak dava süreçlerinin görevlerinden ayrılmalarına kadar askıya alınması gündeme gelebilecek.
Bu durum, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov için de geçerli olabilir. Buna karşılık görevdeki bu üçlü yapının dışında kalan üst düzey isimlerin gıyaben yargılanmasının önü daha açık görünüyor.
Mahkeme sürecinde Rusya’nın üst düzey askeri ve güvenlik bürokrasisinden isimlerin de hedef alınabileceği belirtiliyor. Rus Genelkurmay Başkanı Valery Gerasimov, Rus Hava Kuvvetleri Komutanı Sergey Kobylash ve Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergey Şoygu bu kapsamda adı geçen isimler arasında bulunuyor.
Gıyaben mahkum edilen kişilere, daha sonra şahsen mahkemeye çıkmaları halinde yeniden yargılanma hakkı tanınacak. Bu düzenleme, savunma hakkı ve adil yargılanma ilkeleri açısından mahkeme statüsünün önemli unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Özel mahkeme, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı nedeniyle uluslararası hukukta hesap verebilirlik arayışının en somut adımlarından biri olarak öne çıkıyor. Avrupa Konseyi ve destek veren ülkeler, bu mekanizmayla yalnızca mevcut savaşa değil, gelecekte benzer saldırıların önlenmesine de mesaj verilmesini amaçlıyor.
Mahkemenin ne zaman tam olarak faaliyete geçeceği, katılımcı ülkelerin iç hukuk süreçlerini tamamlamasına, bütçe kaynaklarının netleşmesine ve yönetim yapısının oluşturulmasına bağlı olacak. Ancak 36 ülkenin desteği, sürecin siyasi ve hukuki olarak yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor.