Ölüm tazminatları Rusya'da yeni zenginler yarattı

VGN

Ulan Ude'ye akan savaş parası ev ve otomobil alımlarını artırdı; yeni mağazalar açılırken ödemelerden yararlanamayan halk ağırlaşan hayat pahalılığıyla karşı karşıya kaldı.

Rusya'nın Ukrayna savaşını sürdürebilmek için askerlere ve ailelerine yaptığı yüksek ödemeler, ülkenin yoksul bölgelerindeki ekonomik ve toplumsal düzeni değiştirmeye başladı. Buryatya Cumhuriyeti'nin başkenti Ulan Ude, cepheden gelen paranın kent yaşamını nasıl dönüştürdüğünün en çarpıcı örneklerinden biri oldu.

Rusya'nın 2025 yılındaki toplam askeri harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 7,5'ine ulaştığı hesaplandı. Silah, mühimmat ve savunma sanayisine ayrılan kaynakların yanında, asker bulabilmek için milyarlarca rublelik ödeme sistemi kuruldu.

Bu sistem üç temel ödeme üzerine dayanıyor: Sözleşme imzalayanlara verilen tek seferlik ikramiye, cephede görev yapanların aylık maaşı ve hayatını kaybeden askerlerin yakınlarına ödenen tazminat.

Yeni bir asker, yaşadığı bölgeye göre milyonlarca rubleye ulaşan imza ikramiyesi alabiliyor. Cephedeki aylık ücretlerin en az 200 bin ruble düzeyinde olduğu, bazı görevlerde bu miktarın daha da yükseldiği belirtiliyor. Hayatını kaybeden bir askerin ailesine yapılan toplam ödeme ise farklı kalemlerle yaklaşık 14 milyon rubleye ulaşabiliyor.

Zorunlu seferberlikten para teşvikine geçildi

Buryatya, Şubat 2022'de başlayan geniş çaplı savaşın ilk döneminden itibaren yoğun biçimde asker alınan bölgeler arasında yer aldı. Eylül 2022'de ilan edilen kısmi seferberliğin ardından binlerce erkek cepheye gönderildi, askere alınmaktan kaçınan çok sayıda kişi ise ülkeyi terk etti.

Seferberliğin Ulan Ude'de protestolara yol açması üzerine asker toplama stratejisi zamanla değiştirildi. Zorunlu sevk uygulamalarının yerine yüksek ödemeleri ve sosyal yardımları öne çıkaran ilanlar kullanılmaya başlandı.

Kentteki reklam panolarına, internete ve kamuya açık alanlara yerleştirilen ilanlarda bir askerin ilk yıl kazanabileceği toplam tutar büyük rakamlarla gösterildi. Bazı ilanlarda yeni bir dairenin anahtarını tutan asker görseli kullanılarak askeri hizmet, aileye ekonomik güvence sağlayan bir seçenek gibi sunuldu.

Buryatya yönetiminin verdiği bölgesel imza ikramiyesi 2024'ün başında 200 bin ruble düzeyindeydi. Bu ödeme önce 500 bin rubleye, ardından 1 milyon rubleye yükseltildi. Daha sonraki dönemlerde ikramiye 1,5 milyon ve 1,6 milyon ruble seviyelerine çıkarıldı.

Rusya'nın bazı bölgelerinde ödemeler daha sonra azaltılsa da 2026 yazında yeni asker bulmakta zorlanan bazı yerel yönetimler ikramiyeleri yeniden artırdı. Bu durum, asker temininde para teşviklerinin önemini koruduğunu gösterdi.

Savaş parası kentin çehresini değiştirdi

Cephe maaşları ve ailelere yapılan ödemeler Ulan Ude'deki tüketimi belirgin biçimde artırdı. Düşük gelirli bir bölgede 14 milyon rubleye ulaşabilen ölüm tazminatı, ev, otomobil veya iş yeri satın alınmasına olanak sağlayan büyük bir servet anlamına geliyor.

Artan alım gücü, büyük şirketlerin de kente yönelmesini sağladı. Starbucks'ın Rusya'daki yerini alan Stars Coffee, büyük perakende zinciri Lenta ve kentin ilk Burger King restoranı Ulan Ude'de faaliyete geçti.

Cepheden dönen bazı askerler aldıkları parayla yeni işler kurdu. Savaşta yaralanan bir asker çiftçilik yapmaya başlarken başka gazilerin güzellik salonu ve pastane açtığı bildirildi. Devlet medyası bu kişileri topluma örnek gösterilen kahramanlar olarak tanıttı.

Beş binden fazla ölüm iddiası

Ekonomik hareketliliğin arkasında ağır bir insani kayıp bulunuyor. Bağımsız araştırmalarda, Buryatya'dan savaşa katılarak hayatını kaybedenlerin sayısının 5 bini geçtiği ileri sürüldü.

Ulan Ude'deki mezarlıklardan birinin savaşın başlangıcından bu yana önemli ölçüde genişlediği ve büyümenin uydu görüntülerine yansıdığı belirtildi. Ancak savaş koşulları ve Rus makamlarının ayrıntılı kayıp verilerini yayımlamaması nedeniyle gerçek sayının bağımsız biçimde kesinleştirilmesi güçlüğünü koruyor.

Fiyatlar yükseldi, gelir uçurumu büyüdü

Savaş ödemeleri bazı ailelere daha önce ulaşamayacakları bir alım gücü sağlarken bu paradan yararlanmayan kent sakinleri için hayat zorlaştı. Konut talebindeki yükseliş, emlak fiyatlarını ve kiraları artırdı. Genel hayat pahalılığı da düşük sivil ücretlerle geçinenleri olumsuz etkiledi.

Savaş parası ailelerin içinde de anlaşmazlıklar yarattı. Hayatını kaybeden askerlerin yakınlarına verilen ve kamuoyunda “tabut parası” olarak adlandırılan tazminatın kimler arasında paylaşılacağı konusunda davalar ve aile içi kavgalar yaşanmaya başladı.

Bir askerin eşi, çocukları ve diğer yakınları için büyük bir ekonomik güvence oluşturan ödeme, aynı zamanda kıskançlık ve eşitsizlik duygusunu büyüttü. Uzmanlara göre bu tazminatlar, kayıpların yol açabileceği toplumsal tepkiyi para yoluyla sınırlayan siyasi bir işlev de görüyor.

Barış durumunda ekonomik kriz riski

Ulan Ude gibi kentlerde tüketim, gayrimenkul piyasası ve yeni işletmeler giderek cephe maaşlarına ve tazminatlara bağımlı hale geliyor. Bu yapı kısa vadede yerel ekonomiyi canlandırsa da savaş sona erdiğinde ciddi bir risk yaratabilir.

Askeri ödemelerin kesilmesi halinde kente giren para aniden azalacak. Savaş döneminde yükselen fiyatlar ve büyüyen işletmeler ise aynı gelir düzeyini koruyamayabilecek. Ekonomistler, savaş ekonomisine en fazla bağlanan yoksul bölgelerin barış sonrasında gelir kaybı, işsizlik ve tüketim daralmasıyla karşılaşabileceğini değerlendiriyor.

Kremlin ve Rusya Savunma Bakanlığı, askerlik ödemelerinin Ulan Ude'deki ekonomik ve toplumsal etkilerine ilişkin yöneltilen sorulara yanıt vermedi.