NASA Roman teleskobunu 30 Ağustos’ta uzaya göndermeyi hedefliyor

VGN

NASA, evrenin en büyük bilinmezlerinden bazılarını incelemek için geliştirdiği Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu’nu fırlatmanın son aşamasına geldi. NASA ve SpaceX, teleskobu 30 Ağustos 2026 Pazar günü ABD Doğu saatiyle 07.26’da, Türkiye saatiyle 14.26’da Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden göndermeyi hedefliyor.

Roman’ı uzaya taşıyacak Falcon Heavy roketi, Kennedy Uzay Merkezi’ndeki 39A numaralı fırlatma rampasını kullanacak. Açıklanan saat kesinleşmiş olsa da fırlatma, son teknik değerlendirmeye ve hava koşullarına bağlı olarak ertelenebilecek.

Fırlatma için son kontroller yapılıyor

Roman Uzay Teleskobu, 21 Ağustos’ta roketin kalkışı sırasında kendisini koruyacak 13 metre uzunluğundaki kapsülün içine yerleştirildi. Kapsül; atmosferdeki basınç, yüksek sıcaklık, titreşim ve sesten teleskobu koruyacak.

Teleskop 25 Ağustos’ta Kennedy Uzay Merkezi’ndeki hazırlık binasından SpaceX’in 39A rampasındaki hangarına taşındı. Burada Falcon Heavy roketinin üst bölümüne bağlanması için gerekli çalışmalar yürütülüyor.

NASA, Roman ve SpaceX ekiplerinin 28 Ağustos’ta son fırlatmaya hazırlık değerlendirmesini yapması planlandı. Bu toplantıda görevle ilgili sistemlerin uçuşa hazır olup olmadığı kontrol edilerek devam veya erteleme kararı verilecek.

Roman’ın 30 Ağustos’ta fırlatılması halinde görev, ilk belirlenen takvimden yaklaşık dokuz ay önce başlamış olacak.

Dünya’dan 1,6 milyon kilometre uzaklaşacak

Roman, fırlatmanın ardından Dünya’dan yaklaşık 1,6 milyon kilometre uzaktaki Güneş ve Dünya sisteminin ikinci Lagrange noktasına doğru ilerleyecek. James Webb Uzay Teleskobu da aynı bölgenin çevresinde çalışıyor.

Bu konum, teleskobun Güneş’i, Dünya’yı ve Ay’ı sürekli olarak aynı yönde tutmasına imkân veriyor. Böylece hassas bilimsel cihazlar daha kolay soğutulabiliyor ve teleskop uzayı daha kararlı biçimde gözlemleyebiliyor.

Roman’ın temel görevinin beş yıl sürmesi planlanıyor. Uzay aracında, görevin uygun koşullarda beş yıl daha uzatılmasına yetecek yakıt bulunuyor.

Hubble kadar keskin, yüz kat daha geniş

Roman’ın ana aynası 2,4 metre çapında. Bu ölçü Hubble Uzay Teleskobu’nun aynasıyla aynı büyüklükte. Ancak Roman’ın en önemli üstünlüğü, çok daha geniş bir gökyüzü alanını tek seferde görüntüleyebilmesi olacak.

Teleskobun yaklaşık 300 megapiksellik Geniş Alan Cihazı, Hubble’a yakın netlikte görüntüler oluştururken tek çekimde yaklaşık yüz kat daha geniş bir alanı görebilecek. Roman, gökyüzünü benzer hassasiyet ve kızılötesi çözünürlükle Hubble’dan bin kata kadar daha hızlı tarayabilecek.

Roman’ın ilk beş yılda görüntüleyeceği gökyüzü alanının, Hubble’ın ilk 30 yılda taradığı toplam alanın 50 katından fazla olması bekleniyor. Bu özellik, milyarlarca galaksinin aynı çalışma kapsamında karşılaştırılmasını sağlayacak.

Karanlık enerjinin izleri aranacak

Bilim insanları evrenin genişlediğini ve bu genişlemenin zamanla hızlandığını biliyor. Ancak hızlanmaya neyin yol açtığı henüz tam olarak açıklanamıyor. Bu bilinmeyen güce karanlık enerji adı veriliyor.

Roman, farklı uzaklıklardaki galaksileri ve patlayan yıldızları inceleyerek evrenin genişleme hızının zaman içinde nasıl değiştiğini ölçecek. Araştırmacılar bu verilerle karanlık enerjinin sabit kalıp kalmadığını ve evrenin gelişimini nasıl etkilediğini sınayacak.

Teleskop aynı zamanda ışık yaymadığı için doğrudan görülemeyen karanlık maddenin dağılımını araştıracak. Uzak galaksilerden gelen ışığın karanlık maddenin çekimi nedeniyle nasıl büküldüğü incelenerek evrenin geniş ölçekli bir karanlık madde haritası hazırlanacak.

Roman’ın tek başına karanlık enerji veya karanlık maddenin ne olduğunu kesin olarak açıklaması beklenmiyor. Ancak üreteceği ayrıntılı haritalar, mevcut teorilerin sınanması ve yeni açıklamaların geliştirilmesi için önemli veriler sağlayacak.

Binlerce uzak gezegen araştırılacak

Roman’ın diğer önemli görevlerinden biri, Samanyolu’ndaki gezegen sistemlerinin kapsamlı bir sayımını yapmak olacak. Teleskop, galaksimizin merkezine yakın ve yıldızların yoğun olduğu bölgeyi belirli aralıklarla tekrar tekrar görüntüleyecek.

Araştırmalarda kütleçekimsel mikro mercekleme yöntemi kullanılacak. Bu yöntemde ön taraftan geçen bir yıldız veya gezegenin çekimi, daha uzaktaki bir yıldızdan gelen ışığı kısa süreliğine büyütüyor. Işıktaki değişim incelenerek doğrudan görülmesi çok zor olan gezegenler belirlenebiliyor.

Roman’ın binlerce ötegezegen bulması bekleniyor. Bunlar arasında yıldızlarından uzakta dönen soğuk gezegenler ile herhangi bir yıldıza bağlı olmadan uzayda dolaşan başıboş gezegenler de bulunabilecek.

Elde edilecek sonuçlar, Dünya ve Güneş Sistemi’ne benzeyen sistemlerin Samanyolu’nda ne kadar yaygın olduğunun daha iyi anlaşılmasını sağlayacak.

Yıldız ışığını engelleyen yeni cihaz

Roman’da ayrıca Koronagraf Cihazı adı verilen deneysel bir sistem bulunuyor. Bu cihaz, bir yıldızın çok güçlü ışığını engelleyerek çevresindeki daha sönük gezegenlerin ve toz disklerinin görüntülenmesine yardımcı olacak.

Sistem öncelikle yeni bir teknolojinin uzay koşullarında denenmesi amacıyla kullanılacak. Başarılı olması halinde gelecekte geliştirilecek teleskopların Dünya’ya benzeyen küçük gezegenleri doğrudan görüntüleyebilmesinin önü açılabilecek.

Roman, Hubble ve Webb birlikte çalışacak

Roman, Hubble veya James Webb Uzay Teleskobu’nun yerine geçmeyecek. Üç teleskop birbirini tamamlayan farklı yeteneklere sahip.

Hubble gökyüzünün daha küçük alanlarında ayrıntılı incelemeler yapıyor. James Webb, daha büyük aynasıyla çok uzak ve sönük hedefleri derinlemesine gözlemliyor. Roman ise geniş gökyüzü alanlarını hızlı biçimde tarayarak ayrıntılı araştırma yapılabilecek yeni galaksileri, yıldızları ve gezegenleri belirleyecek.

Roman’ın ürettiği veriler işlendikten sonra bilim dünyasının kullanımına açılacak. Böylece dünyanın farklı ülkelerindeki araştırmacılar aynı görüntüler üzerinde çalışarak teleskobun asıl görev planında bulunmayan yeni keşifler de yapabilecek.

Adını NASA’nın ilk kadın yöneticilerinden aldı

Teleskop, adını 1925 ile 2018 yılları arasında yaşayan astronom Nancy Grace Roman’dan aldı. Roman, 1959’da NASA’ya katıldı ve 1960’ta kurumun ilk astronomi şefi oldu. Aynı zamanda NASA’da yönetici konumuna gelen ilk kadınlardan biriydi.

Nancy Grace Roman, uzay teleskoplarının geliştirilmesi ve bilimsel verilerin geniş araştırmacı topluluklarına açılması için çalıştı. Hubble Uzay Teleskobu projesinin desteklenmesindeki rolü nedeniyle “Hubble’ın annesi” olarak tanındı.

NASA, daha önce Geniş Alan Kızılötesi Araştırma Teleskobu adıyla yürütülen projeye 2020 yılında Nancy Grace Roman’ın adını verdi. Şimdi onun adını taşıyan teleskop, evrenin en geniş ve ayrıntılı haritalarından bazılarını hazırlamak üzere uzaya çıkmaya hazırlanıyor.