İstanbul 20.1°C
Şanlıurfa 14.8°C
Diyarbakır 12°C
Berlin 29°C
NASA, ISS’deki astronotların fırtınaların üzerinde yakaladığı kırmızı sprite görüntülerini yayımladı
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
ISS’nin fırtınaların üstünden geçen yörüngesi, yerde çoğu zaman bulutlar ve atmosfer koşulları nedeniyle yakalanamayan ışımaları görünür kılıyor. Kırmızı sprite, mavi jet, morumsu haleler ve ELVES olarak bilinen halkalar; bilimsel literatürde geçici ışık olayları adıyla sınıflandırılıyor. Bu olaylar, fırtına bulutlarının tepesinden daha yukarı katmanlara taşan elektrik boşalmalarıyla ilişkilendiriliyor.
Kırmızı sprite olayları genellikle mezosferde çok kısa süreli parlamalar şeklinde görülüyor. Mavi jetler ise bulut tepesinden yukarı doğru uzanan, daha dar ve iğne gibi bir yapıyla stratosfere yöneliyor. Bu görüntüler, fırtınaların üst katmanlarında elektrik alanların nasıl oluştuğunu ve yıldırımın hangi koşullarda tetiklendiğini anlamaya yönelik modellere veri sağlıyor.
ISS’nin dış platformunda görev yapan ASIM, yüksek hızlı kameralar ve ölçümleyicilerle milisaniyelik olayları kaydediyor. Ölçümler, bazı boşalmaların iyonosfere elektromanyetik enerji aktarabildiğini ve ELVES adı verilen genişleyen bir ultraviyole halka oluşumunu tetikleyebildiğini gösteriyor. Bilim insanları, bu tür süreçlerin uzun mesafe radyo haberleşmesi üzerinde dönemsel etkiler oluşturup oluşturmadığını daha net ortaya koymaya çalışıyor.
ISS’nin yedi pencereli gözlem kubbesi Cupola, yalnızca manzara için değil, deneysel görüntüleme için de kullanılıyor. ESA’nın Thor-Davis çalışmasında kullanılan özel kamera yaklaşımı, ışık değişimini çok hızlı yakalayarak yıldırımın dallanma ve yayılım biçimini daha ayrıntılı izlemeye imkan veriyor. Bu sayede laboratuvar ortamında test edilen plazma ve elektrik boşalımı modelleri, gerçek fırtına kayıtlarıyla karşılaştırılabiliyor.
Fırtınalar bazen görünür ışığın ötesinde, çok kısa süreli yüksek enerjili radyasyon darbeleri de üretebiliyor. Terrestrial gamma ray flash olarak bilinen bu parlamaların nerede ve hangi koşullarda daha sık oluştuğunu anlamak için ISS’den bırakılan Light-1 CubeSat gibi küçük uydularla zaman damgalı ölçümler yapılıyor. Elde edilen verilerin, küresel yıldırım ağlarıyla eşleştirilerek üç boyutlu bir risk ve oluşum haritasına dönüştürülmesi hedefleniyor.
3 Temmuz 2025 tarihli görüntü gibi yakalamalar, üst atmosferdeki elektrik olaylarının yalnızca görsel bir merak olmadığını yeniden hatırlattı. Araştırmacılar, bu kısa ömürlü boşalmaların haberleşme, havacılık rotaları çevresinde elektrik alan değerlendirmeleri ve üst atmosfer kimyası üzerindeki olası etkilerini daha somut verilerle test etmeyi amaçlıyor.