Merkür soğudukça küçülüyor

VGN

Güneş’e en yakın gezegen Merkür, soğuyan iç yapısı nedeniyle küçülüyor. Yeni araştırma, çarpışma enkazının gizlediği izler hesaba katıldığında daralmanın önceki tahminleri aşmış olabileceğini ortaya koyuyor.

Güneş Sistemi’nin en küçük gezegeni Merkür, milyarlarca yıl boyunca sanılandan daha fazla küçülmüş olabilir. Yeni araştırma, çarpışmaların yüzeye yaydığı enkazın daralma izlerini gizlediğini ve bu nedenle gezegenin küçülme miktarının eksik hesaplanmış olabileceğini ortaya koydu. Düzeltilmiş tahmin, yarıçapta 11,6 kilometreye, çapta ise yaklaşık 23 kilometreye ulaşan bir daralmaya işaret ediyor.

Çarpışmalar küçülmenin izlerini örtüyor

Gezegen bilimci Gaku Nishiyama öncülüğündeki araştırma ekibi, MESSENGER uzay aracının verilerinden yararlanarak Merkür’ün yüzey pürüzlülüğünü gösteren küresel haritaları inceledi. Bu haritalar, gezegenin küçülmesi sırasında oluşan sırt ve dik yamaçların dağılımıyla karşılaştırıldı.

En engebeli bölgelerde, daha düzgün yüzeylere göre daha az daralma izi görüldü. Araştırmacılar, asteroid ve kuyruklu yıldız çarpışmalarında çevreye saçılan malzemenin eski jeolojik yapıları örttüğü ve bunların saptanmasını güçleştirdiği sonucuna vardı.

Ekip, izlerin daha açık görülebildiği bölgelerden hareketle, enkaz altında kalmış olabilecek yapıları da hesaba kattı. Bulgular, gezegenin toplam küçülmesinin önceki tahminlerden yüzde 10 ile 30 daha fazla olabileceğini gösteriyor.

Soğuyan iç yapı gezegeni daraltıyor

Merkür yaklaşık 4,5 milyar yıl önce oluştu. Gezegenin oluşumu sırasında yaşanan şiddetli çarpışmalar büyük miktarda ısı üretti. İç kısmın zamanla bu ısıyı kaybetmesi, gezegenin büzülmesine yol açtı.

Daralan iç yapıya uyum sağlayan kayalık dış katmanlar kırıldı ve sıkıştı. Böylece yüzeyde, bazıları yaklaşık 1,6 kilometre yüksekliğe ulaşan ve yüzlerce kilometre boyunca uzanan dik yamaçlar oluştu.

Yeni hesaplamadaki 11,6 kilometrelik değer, gezegenin yarıçapında jeolojik geçmişi boyunca meydana gelmiş olabilecek toplam azalmayı ifade ediyor. Araştırma, Merkür’ün günümüzde ne hızla küçüldüğünü doğrudan ölçmüyor; geçmişteki daralmanın büyüklüğünü yeniden değerlendiriyor.

Çekirdeğin yapısına ilişkin yeni ipuçları

Güneş’e ortalama 58 milyon kilometre uzaklıkta bulunan Merkür, yıldızının çevresindeki bir turunu 88 günde tamamlıyor. Büyük metal çekirdeği nedeniyle Dünya’nın ardından Güneş Sistemi’nin en yoğun ikinci gezegeni konumunda bulunuyor.

Küçülmenin miktarı, gezegenin içinde neler yaşandığını anlamak açısından önem taşıyor. Daha büyük bir daralma; daha büyük bir metal çekirdekle, çekirdekte silisyum gibi hafif elementlerin daha az bulunmasıyla veya gezegenin başlangıç sıcaklığının daha yüksek olmasıyla açıklanabilir.

Bunlar henüz kesinleşmiş sonuçlar değil. Daralmanın daha doğru hesaplanması, Merkür’ün iç katmanları, volkanik geçmişi ve manyetik alanının oluşumu hakkındaki modellerin sınanmasına yardımcı olabilir.

Yeni ölçümler BepiColombo’dan gelecek

Avrupa ve Japonya’nın ortak BepiColombo görevi, küçülme hesabını daha ayrıntılı verilerle sınama fırsatı sunacak. Yaklaşık sekiz yıllık yolculuğun ardından varış aşamasına geçen görev kapsamında iki bilim aracı Merkür çevresinde çalışacak.

Mevcut takvime göre birleşik uzay aracının Kasım 2026’da Merkür yörüngesine girmesi, iki yörünge aracının aralık ayında birbirinden ayrılması planlanıyor. Düzenli bilimsel gözlemlerin ise Nisan 2027’de başlaması öngörülüyor.

Yüzey yüksekliği ve pürüzlülüğüne ilişkin yeni ölçümler, özellikle güney yarımküredeki bilgi eksiklerini azaltabilecek. Araçların toplayacağı veriler, kraterleri ve daralma yapılarını daha ayrıntılı incelemeyi sağlayacak.

Araştırmacılar, mevcut tahminin de küçülmenin tamamını yansıtmıyor olabileceğini belirtiyor. Daha hassas ölçümler, Merkür’ün ne kadar daraldığını ve bu değişimin gezegenin iç yapısı hakkında ne anlattığını netleştirecek.