Merkez Bankası firmaların döviz desteğini yeniledi

VGN

Merkez Bankası’nın yeni düzenlemesiyle döviz dönüşüm desteğinde almama taahhüdü kalkıyor. Firmaların yıllık satış limiti katma değerlerine göre belirlenecek, tedarikçilerin de destekten doğrudan yararlanmasının önü böylece açılacak.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB), firmaların yurt dışından elde ettiği döviz gelirlerini Türk lirasına dönüştürmesini teşvik eden destek uygulamasında şartlar değişiyor. 1 Ekim 2026’da yürürlüğe girecek düzenlemeyle döviz almama taahhüdü kaldırılacak. Destekten yararlanma koşulları, firmaların oluşturduğu katma değer ve döviz pozisyonu üzerinden belirlenecek.

Yeni uygulama, ihracata ürün tedarik eden firmaların da destekten doğrudan yararlanmasını kolaylaştıracak. Aracı bankaların kontrol sorumlulukları artırılırken, destek kapsamındaki döviz satışlarına ve destek tutarına sınır getirilecek.

Döviz almama taahhüdünün yerine yeni şart

Yeni sistemde firmaların destekten yararlanmak için döviz almama taahhüdü vermesi gerekmeyecek. Bunun yerine şirketlerin likit döviz varlıklarının net satış hasılatı veya aktif büyüklüğüne oranı dikkate alınacak.

Döviz pozisyonu oranı olarak adlandırılan bu oranın yüzde 10’u aşmaması gerekecek. Böylece desteğe erişimde firmanın elindeki likit döviz varlıklarının büyüklüğü belirleyici olacak.

Firmalar, durumlarını yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından hazırlanacak “Döviz Pozisyonu Bildirim Formu” ile belgeleyecek. Form, 15 gün boyunca geçerli olacak.

Yıllık döviz satış limiti nasıl hesaplanacak?

Destek kapsamında satılabilecek döviz tutarı, firmanın yarattığı katma değerle ilişkilendirilecek.

Bu hesaplamada Gelir İdaresi Başkanlığından alınacak yıllık faaliyet kârı ile Sosyal Güvenlik Kurumundan temin edilecek 12 aylık iş gücü maliyeti toplanacak. Firmanın yıllık döviz satış limiti, bu şekilde hesaplanan katma değeri kadar olabilecek.

Düzenlemeyle destek tutarına da üst sınır getirilecek.

Tedarikçi firmalara doğrudan ödeme

Aracı ihracatçı üzerinden yurt dışına ürün satan tedarikçi firmalar, kendi limitleri ölçüsünde destekten yararlanabilecek.

Aracı ihracatçının tedarikçi adına gerçekleştirdiği döviz satışında, dövizin Türk lirası karşılığı aracı ihracatçıya aktarılacak. Destek ödemesi ise doğrudan tedarikçi firmaya yapılabilecek.

Bu işlemlerde tedarikçinin kendi döviz satış limiti, destekten yararlanma limiti ve döviz pozisyonu oranı esas alınacak. Böylece ihracata üretim ve tedarik yoluyla katkı sağlayan firmaların destek mekanizmasına erişimi kolaylaştırılacak.

Bankalara yüzde 1’e kadar komisyon imkânı

Yeni uygulamada aracı bankaların görev ve sorumlulukları da artırılacak. Bankalar, firmalardan destek tutarı üzerinden en fazla yüzde 1 komisyon alabilecek.

Komisyonun hesaplanmasında, döviz satışının tamamı yerine destek tutarı esas alınacak. Bankaların denetim ve kontrol süreçlerindeki yükümlülükleri artırılarak uygulamadaki suistimallerin önlenmesi amaçlanacak.

Şimşek: Daha fazla firma yararlanabilecek

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Finansal İstikrar Komitesinde ele alınan adımların Merkez Bankası tarafından uygulamaya konulduğunu belirtti.

Şimşek, düzenlemeyle destek mekanizmasının daha etkin, kapsayıcı ve firmaların gerçek ekonomik faaliyetleriyle uyumlu hâle getirilmesinin amaçlandığını söyledi. Daha esnek ve sade şartlarla daha fazla firmanın destekten yararlanabilmesi için adım atıldığını ifade etti.

Üretim, istihdam ve katma değer sağlayan reel sektörü desteklemeyi sürdüreceklerini belirten Şimşek, firmalardan gelen önerilerin de dikkate alınacağını kaydetti.

Yeni uygulama 1 Ekim’de başlayacak

Düzenlemeye ilişkin tebliğ değişikliği ağustos ayında yayımlanmıştı. Uygulamanın ayrıntılarını belirleyen talimatın yayımlanmasıyla yeni sistemin işleyişi de netleşti.

Katma değer ve döviz pozisyonunu esas alan yeni uygulama, 1 Ekim 2026’dan itibaren yürürlüğe girecek.