Meme kanseri nasıl fark edilir?

VGN

Uzmanlar, meme kanserini erken fark etmek için memenin normal görünümünü tanımayı, yeni değişiklikleri önemsemeyi ve uygun tarama programını aksatmamayı öneriyor.

Uzmanlar, meme kanserini erken fark etmek için memenin normal görünümünü ve dokusunu tanımanın, yeni ortaya çıkan değişiklikleri önemsemenin ve yaşa uygun taramaları aksatmamanın önemini vurguluyor. Memede yeni bir kitle, ciltte çekilme veya meme başından kendiliğinden gelen akıntı fark edildiğinde doktor kontrolünün ertelenmemesi gerektiğini belirtiyor.

Ekim ayı Meme Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında yapılan bilgilendirmelerde, kişinin kendi bedenini tanıması ile tıbbi taramanın birbirini tamamladığına dikkat çekiliyor. Uzmanlara göre amaç, her ay kişinin kendisine kanser tanısı koymaya çalışması değil; kendi normalini bilmesi ve olağan dışı bir değişikliği fark ettiğinde sağlık kuruluşuna başvurması.

Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser türü olmayı sürdürüyor. 2024 yılına ilişkin uluslararası tahminlere göre dünyada yaklaşık 2,4 milyon kadına meme kanseri tanısı konuldu. Hastalığa bağlı ölümler yaklaşık 694 bin olarak hesaplandı. Türkiye için aynı yıl 25 bin 80 yeni vaka ve 5 bin 613 ölüm tahmin edildi.

Yeni kitle, akıntı ve cilt değişiklikleri

Uzmanlar, memede veya koltuk altında daha önce bulunmayan bir kitle ya da sertlik fark edilmesinin değerlendirme gerektirdiğini belirtiyor. Memenin bir bölümünde kalınlaşma, büyüklüğünde veya şeklinde değişiklik ve ciltte çökme ya da çekilme de dikkate alınması gereken bulgular arasında yer alıyor.

Meme başının sonradan içe doğru çekilmesi, meme veya meme başı çevresinde kızarıklık ve özellikle kendiliğinden ortaya çıkan, kanlı olabilen akıntı da hekime başvurmayı gerektirebiliyor. Uzmanlar, yeni fark edilen bir kitlenin ağrı yapmamasının kontrolü ertelemek için gerekçe olmadığını vurguluyor.

Bu değişikliklerin her biri mutlaka kanser anlamına gelmiyor. Kistler ve başka iyi huylu durumlar da benzer belirtilere neden olabiliyor. Ancak değişikliğin nedenini kişinin yalnızca kendi değerlendirmesiyle belirlemesi mümkün değil.

Uzmanlara göre tanı sürecinde hekim muayenesi ve gerekli görülen görüntüleme incelemeleri birlikte değerlendiriliyor. Yaşa ve bulguya göre mamografi, ultrason veya başka incelemeler istenebiliyor. Şüpheli bir bulgu saptanırsa kesin tanı için biyopsiyle alınan doku örneğinin incelenmesi gerekebiliyor.

Amaç kişinin kendi normalini bilmesi

Uzmanlar, ayna karşısında memelerin alışılmış görünümünü gözlemlemenin ve günlük yaşamda dokudaki değişikliklerin farkında olmanın yararlı olduğunu belirtiyor. Burada önemli olan, kişinin bedenini başka birinin bedeniyle karşılaştırması değil; kendisinde yeni ortaya çıkan değişiklikleri tanıması.

Kendi kendine kontrol, meme kanserini kesin olarak saptayan veya dışlayan bir yöntem değil. Uzmanlar, kişinin eline kitle gelmemesinin hastalık bulunmadığını göstermediğini ve bu kontrolün mamografinin yerini tutmadığını hatırlatıyor.

Meme kanseri riski yaşla birlikte artıyor. Birinci derece akrabalarda meme kanseri bulunması, bazı kalıtsal özellikler, hormonal ve üremeyle ilgili etkenler, daha önce radyasyona maruz kalma, fazla kilo, alkol ve tütün kullanımı da riski etkileyebiliyor.

Uzmanlar, aile öyküsünün önemli olduğunu ancak tek başına hastalığın gelişip gelişmeyeceğini belirlemediğini vurguluyor. Ailesinde meme kanseri bulunmayan kişilerde de hastalık görülebiliyor. Aile öyküsü bulunan herkesin mutlaka meme kanserine yakalanacağı yönünde bir kural da bulunmuyor.

Hastalık erkeklerde de ortaya çıkabiliyor. Uzmanlar, erkeklerin meme bölgesinde yeni oluşan bir kitleyi, meme başındaki değişikliği veya akıntıyı göz ardı etmemesi gerektiğini belirtiyor.

Tarama planı yaşa ve riske göre belirleniyor

Tarama, herhangi bir şikâyet bulunmadan hastalığı erken dönemde yakalamayı amaçlıyor. Uzmanlar, mamografinin henüz elle fark edilmeyen bazı değişiklikleri gösterebildiğini ve düzenli taramanın erken tanıda önemli bir rolü bulunduğunu ifade ediyor.

Türkiye’de ulusal meme kanseri tarama programı kapsamında 40 ile 69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi uygulanıyor. Hedef gruptaki kişiler, ücretsiz tarama hizmetlerine ulaşmak için aile hekimlerine, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezlerine veya Sağlıklı Hayat Merkezlerine başvurabiliyor.

Ancak uzmanlara göre genel tarama programı, kişisel risk değerlendirmesinin yerini tutmuyor. Güçlü aile öyküsü, bilinen genetik yatkınlık veya başka yüksek risk özellikleri bulunan kişilerde kontrollerin daha erken başlaması, daha sık yapılması ya da ek görüntüleme yöntemlerinin kullanılması gerekebiliyor. Takip planı hekimle birlikte belirleniyor.

Uzmanlar, yeni bir belirti fark edildiğinde rutin tarama tarihinin beklenmemesi gerektiğini vurguluyor. Tarama yaşı dışında olmak veya yakın zamanda mamografi yaptırmış olmak da yeni ortaya çıkan bir değişikliğin değerlendirilmesi gereğini ortadan kaldırmıyor.

Erken tanı ve sağlıklı yaşamın önemi

Uzmanlara göre meme kanserinin erken evrede saptanması, tedavinin başarı olasılığını artırabiliyor ve bazı hastalarda memenin korunmasına olanak sağlayabiliyor. Uygun hastalarda cerrahinin kapsamı azalabiliyor. Bununla birlikte uygulanacak tedavi, yalnızca evreye değil, tümörün özelliklerine ve kişinin genel sağlık durumuna da bağlı.

Erken tanı, tedavi sonrasındaki günlük yaşamı da etkileyebiliyor. Uzmanlar, uygun hastalarda daha sınırlı bir cerrahinin beden algısının korunmasına ve sosyal yaşama ya da işe dönüş sürecine katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Ancak her hastanın tedavi ve iyileşme süreci farklı ilerliyor.

Meme kanserini kesin olarak önleyen bir yöntem bulunmuyor. Uzmanlar, düzenli hareket etmenin, sağlıklı vücut ağırlığını korumanın, tütün ürünlerinden uzak durmanın ve alkol tüketiminden kaçınmanın riskin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini ifade ediyor. Sebze, meyve ve tam tahıllardan zengin dengeli beslenme de sağlıklı yaşamın bir parçası olarak öneriliyor.

Bu alışkanlıklar kesin koruma sağlamıyor ve tarama kontrollerinin yerine geçmiyor. Sağlıklı yaşayan kişilerde de meme kanseri gelişebiliyor.

Meme kanseri farkındalığının simgesi olan pembe kurdele, erken tanının ve kontrollerin önemini hatırlatıyor. Uzmanlar, genç olmayı, ailede hastalık bulunmamasını veya bir kitlenin önemsiz olduğunu düşünmeyi doktor kontrolünü ertelemek için gerekçe saymamak gerektiğini belirtiyor. Ekim ayının, kişisel riskleri ve ertelenen kontrolleri gözden geçirmek için bir fırsat olarak değerlendirilmesini öneriyor.