Masayı zorlayan 4 madde

VGN

ABD ile İran arasında bugün İslamabad’da yapılması beklenen temaslar, sahadaki gerilim tam olarak düşmeden başlıyor. Taraflar aynı masaya oturmaya hazırlanırken gündemin merkezinde nükleer faaliyetlerin sınırlandırılması, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin yeniden güvenceye alınması, balistik füze kapasitesi ve Tahran’ın bölgesel etkisi bulunuyor. Görüşmeler öncesinde yapılan açıklamalar ise müzakere zemininin kırılgan olduğunu gösteriyor.

Nükleer program

Washington’un önceliği, İran’ın nükleer faaliyetlerinin daha sıkı denetime açılması ve zenginleştirilmiş uranyum dosyasının yeniden çerçevelenmesi olarak öne çıkıyor. Tahran ise programının tamamen tasfiye edilmesini değil, kendi güvenlik ve egemenlik sınırları içinde ele alınmasını istiyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın son dönemde yayımladığı belgeler de İran dosyasının hâlâ uluslararası denetim gündeminin merkezinde bulunduğunu ortaya koyuyor.

Hürmüz Boğazı

Masadaki en acil başlıklardan biri Hürmüz Boğazı. Küresel enerji akışı açısından kritik önemdeki boğazda geçişlerin nasıl normale döneceği ve denetimin hangi çerçevede sağlanacağı görüşmelerin kaderini etkileyebilir. Son günlerde taraflardan gelen açıklamalar, boğazın açılması konusunun yalnızca ekonomik değil aynı zamanda siyasi ve güvenlik boyutu taşıdığını gösteriyor.

Balistik füzeler

ABD tarafı, İran’ın balistik füze kapasitesinin sınırlandırılmasını da temel başlıklardan biri olarak görüyor. İran ise füze programını ulusal savunma alanının parçası sayıyor ve bu dosyada geniş taviz vermeye sıcak yaklaşmıyor. Son değerlendirmeler, İran’ın askeri kapasitesinin baskı altında olsa da tamamen ortadan kalkmadığına işaret ediyor. Bu nedenle füze başlığının müzakerelerde en sert tartışmalardan birine dönüşmesi bekleniyor.

Bölgesel dosyalar ve yaptırımlar

Görüşmeler yalnızca teknik başlıklardan ibaret değil. İran tarafı, yaptırımların gevşetilmesi, bloke edilen varlıkların serbest bırakılması ve bölgesel gerilimlerin denklem dışında tutulmaması yönünde mesaj veriyor. Özellikle Lübnan hattındaki gelişmeler ve İran’ın bölgedeki etkisi, diplomasinin alanını daraltıyor. Bu tablo, tarafların resmî gündem dışında kalan başlıklarda da sert pazarlık yürüteceğine işaret ediyor.

Temkinli beklenti

İslamabad’daki temaslar, tarafların pozisyonlarını birbirine yaklaştırmaktan çok önceliklerini netleştireceği bir ilk eşik olarak görülüyor. Sahadaki kırılgan denge, karşılıklı tehdit dili ve ön koşullar nedeniyle hızlı sonuç çıkması zor görünüyor. Buna rağmen görüşmelerin başlaması, doğrudan temas kanalının açık tutulması bakımından kritik önem taşıyor.