İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Independent’tan Hürmüz ve Çanakkale karşılaştırması
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
The Independent gazetesinde John WS Clark imzasıyla yayımlanan analizde, Hürmüz Boğazı’nın zorla açılması ihtimali 1915 Çanakkale deniz harekâtı üzerinden anlatıldı. Yazar, Donald Trump ve İran arasındaki gerilim sürerken Hürmüz Boğazı’nın neden kolayca açılamayacağı sorusuna tarihsel bir örnekle yanıt verdi.
Clark’a göre saldırıya uğrayan İran’ın mayınlı bir geçit oluşturması halinde, kıyıdan savunulan bir boğazı temizlemek neredeyse imkânsız hale gelebilir. Yazar, bu değerlendirmesini Çanakkale’de yaşanan deniz harekâtıyla ilişkilendirdi.
John WS Clark, yazısında Mart 1915’te yaşanan Çanakkale deniz harekâtını hatırlattı. O dönemde söz konusu geçit, Akdeniz’den Karadeniz’e uzanan dar deniz yoluydu. Yazara göre Osmanlı tarafı savunmadaydı, İngiliz ve Fransız kuvvetleri ise saldıran taraftı.
Metinde, normalde dünya ticaretine açık olan bu su yolunun savaş nedeniyle kapandığı anlatıldı. Kıyı hattı ağır şekilde savunuluyordu ve boğazın mayınlarla kapatılmış olma ihtimali yüksekti. İngiliz ve Fransızlar, boğazın zorla yeniden açılması gerektiğine karar verdi.
Yazıya göre İngiliz ve Fransız planı, büyük savaş gemilerinin kıyıdaki savunma hatlarını susturması üzerine kuruluydu. Savunma susturulduktan sonra mayın tarama gemileri ilerleyecek, mayınlı alanları temizleyecek ve büyük gemiler boğazda yeniden ilerleyecekti.
Clark, planın kâğıt üzerinde iyi göründüğünü belirtti. Büyük gemiler temiz sularda bekleyecek, kıyı savunmasını bombalayacak ve mayın tarama gemileri güvenli geçiş hattı açacaktı. Ardından gemiler bir sonraki hatta geçerek bombardımana devam edecekti.
Yazıda, büyük harekâtın 18 Mart 1915’te başladığı anlatıldı. İlk saldırı hattında HMS Queen Elizabeth, Agamemnon, Lord Nelson ve Inflexible yer aldı. Bu gemiler saat 11.00’de ateşe başladı.
İkinci hatta Fransız gemileri Gaulois, Charlemagne, Bouvet ve Suffren bulunuyordu. Bu gemiler, daha sonra İngiliz gemileri Ocean, Irresistible, Albion, Vengeance, Swiftsure ve Majestic tarafından desteklenecekti. Yazar, gemilerin planlı şekilde hatlar halinde ilerlediğini aktardı.
Clark’ın anlatımına göre bombardıman başladıktan sonra kıyı bataryalarının ateşi zayıflamış görünüyordu. Öğleden sonra Fransız gemileri ikinci hatta ilerledi. Saat 13.45 civarında kıyıdaki ateşin, sekiz büyük geminin bombardımanı altında azaldığı düşünüldü.
Bu noktada mayın tarama aşamasına geçilebileceği değerlendirildi. Üçüncü hat gemileri de ileri çağrıldı. Ancak yazarın ifadesine göre bundan kısa süre sonra her şey ters gitmeye başladı.
Yazıda verilen ilk büyük kayıp Fransız FS Bouvet zırhlısı oldu. Bouvet, bir mayına çarptıktan kısa süre sonra alabora oldu ve battı. Clark’ın aktardığına göre gemideki 718 kişiden yalnızca 75’i kurtuldu.
Bu kayıp, harekâtın seyrini değiştiren ilk büyük kırılma olarak anlatıldı. Yazar, bu örneği mayın tehdidinin büyük savaş gemileri üzerinde nasıl yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini göstermek için kullandı.
Yazıda Bouvet’nin ardından HMS Irresistible’ın da mayına çarptığı belirtildi. Gemi, saat 15.14’te vuruldu. Daha sonra başka bir mayına daha çarptı ve ana motorları devre dışı kaldı. Gemi çekilmeye çalışıldı ancak bu girişim başarısız oldu. Mürettebatın büyük bölümü tahliye edildi.
Clark’ın aktardığına göre kısa süre sonra HMS Inflexible da bir mayına çarptı. Geminin su hattının altında ciddi hasar oluştu. Buna rağmen gemi batmadı ve Malta’ya onarım için çekildi. Ancak üç ay boyunca görev dışı kaldı.
Saat 18.05’te HMS Ocean da başka bir mayına çarptı. Gemi, Irresistible ile birlikte terk edildi ve daha sonra battı. Yazar, büyük savaş gemilerinin birkaç saat içinde ağır kayıplar verdiğini vurguladı.
Yazıya göre bu kayıpların ardından İngiliz komutan Vice-Admiral John de Robeck, boğazın düşünüldüğü kadar güvenli olmadığı sonucuna vardı. Mayınların da beklendiği gibi temizlenmediği anlaşıldı.
Saat 17.50’de geri çekilme emri verildi. Böylece harekâtın başlamasından yedi saatten kısa süre sonra, General Recall işaretiyle gemilere boğazdan ayrılma ve güvenli sulara dönme talimatı gönderildi.
Yazar, dört büyük savaş gemisinin boğazı zorlamaya çalışırken battığını ya da ağır hasar aldığını yazdı. Birkaç saat içinde bir gemi batmış, bir gemi batacak duruma gelmiş, bir gemi ağır hasar almış, bir gemi de görev dışı kalacak ölçüde zarar görmüştü.
John WS Clark’ın Hürmüz ile Çanakkale arasında kurduğu bağlantı, mayınlı ve kıyıdan savunulan dar geçitlerin riskine dayanıyor. Yazara göre havadan son teknolojiyle saldırmak başka bir şey, mayınlı bir geçitten geçmeye çalışırken kıyıdan savunulan gerçek bir mücadeleye girmek başka bir şeydir.